Skarga banku w sporze o kredyt walutowy z M.M. nie została przyjęta do rozpoznania

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w

Lublinie

z 17 lipca 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa M.M.

o ustalenie.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, bank wskazał na

oczywistą zasadność skargi polegającą na zastosowaniu art. 3851 § 1 k.c. do

umowy kredytu dewizowego (walutowego) z pominięciem charakteru umowy oraz

I CSK 3475/24

2

wyłącznie fakultatywnego charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty

kredytu, które w toku postępowania zostały uznane za abuzywne. Skarżący

przedstawił szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień

umowy kredytu hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

I CSK 3475/24

3

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną

z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Skarżący przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do

następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu

zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron

były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak

doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji. Pozwany ograniczył się do powołania jednego orzeczenia, z którym

sprzeczny jest zaskarżony wyrok.

Przedstawione w skardze kasacyjnej argumenty nie przekonują, że Sąd

Apelacyjny naruszył prawo materialne w sposób, który przekłada się na

konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Niedozwolone

postanowienia umowne (art. 3851 k.c.) to konstrukcja przeniesiona do polskiego

systemu z dyrektywy 93/13. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku

z 7 grudnia 2023 r. (C-140/22), wyjaśnił, że zgodnie z wykładnią Trybunału

art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, sformalizowane i złożone przed sądem

oświadczenie konsumenta nie może być odczytywane jako pozytywna przesłanka

I CSK 3475/24

4

ochrony wynikającej z dyrektywy, gdyż wyrażona w niej sankcja bezskuteczności

abuzywności powstaje z mocy prawa i ex tunc. Bezwarunkowa i działająca ex tunc

bezskuteczność abuzywna niedozwolonej klauzuli w rozumieniu

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 skutkuje tym, że ewentualne oświadczenie

konsumenta może prowadzić jedynie do zrzeczenia się ochrony na jej podstawie

(pkt 57). Należy też zwrócić uwagę, że stwierdzenie przez Sąd meriti w umowie

niedozwolonych postanowień, także z urzędu, nie ma charakteru rozstrzygnięcia

konstytutywnego, lecz deklaratywny. Sąd stwierdza niedozwolony charakter

ocenianego postanowienia ze skutkiem wynikającym z ustawy (zob. uchwałę

siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2

i uchwałę SN z 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17). Niedozwolone postanowienie

umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od

samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia

z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany uwzględnić ten stan z urzędu,

chyba że konsument temu się sprzeciwi, wyrażając następczo świadomą, wyraźną

i wolną zgodę na związanie tym postanowieniem. Uprawnienie zostało zastrzeżone

na korzyść konsumenta (zob. postanowienie SN z 30 września 2025 r.,

I CSK 3344/23, Lex 3921042).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

I CSK 3475/24

5

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład

całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4

pkt 2 i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]