Podpisy na fakturach bez biegłego grafologa. SN nie przyjął skargi pozwanego

Pozwany, W.R., wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z 19 marca 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa D.K. o zapłatę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał

na oczywistą zasadność skargi polegającą na naruszeniu art. 129 § 4 k.p.c.

i art. 254 k.p.c. w związku z nieprzeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego

I CSK 4107/24

2

grafologa. Pozwany przedstawił także istotne zagadnienie prawne dotyczące

dopuszczalności samodzielnego ustalenia przez sąd prawdziwości pisma,

z pominięciem wiedzy specjalistycznej biegłego. Skarżący powołał się także na

potrzebę wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości, tj. art. 254 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do

rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do

zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne

I CSK 4107/24

3

argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się

zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;

z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;

z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną

z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji.

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem

się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że

w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu

instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżący błędnie traktuje skargę

I CSK 4107/24

4

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji

wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii

biegłego, jak również do przedstawionych dokumentów, w oparciu o które ustalono

stan faktyczny, poświadczonych za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika

powoda.

Nie ma racji skarżący, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne.

Dopuszczenie przez sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego ma charakter

fakultatywny i należy tylko do wyłącznej dyspozycji sądu. Zastosowanie

art. 232 zd. 2 k.p.c. pozostawione jest dyskrecjonalnej władzy sądu, na co wskazuje

użyty w tym przepisie zwrot "sąd może". Z tego powodu nieprzeprowadzenie

dowodu z urzędu z reguły nie stanowi uchybienia, które mogłoby skutecznie zostać

wytknięte w skardze kasacyjnej. Zaniechanie przez sąd dopuszczenia dowodu

z urzędu może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli w wyniku

tego zaniechania nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sporne, istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy. Informacje zawarte w liście przewozowym nie miały

znaczenia w tej konkretnej sprawie (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2026 r.,

I CSK 2340/25).

Podkreślenia wymaga, że Sąd drugiej instancji trafnie zauważył, że Sąd

Okręgowy ubocznie dokonał samodzielnego porównania popisów złożonych na

fakturach i ocenił ich zbieżność. Jednakże czynność ta nie stanowiła wyłącznej

podstawy oceny materiału dowodowego.

Odstąpienie od powołania przez sąd biegłego w celu sprawdzenia

prawdziwości pisma, która została zakwestionowana, może nastąpić jedynie

wyjątkowo, gdy na tle konkretnych okoliczności stwierdzenie autentyczności

podpisu nie nasuwa wątpliwości, i że w przypadku rezygnacji przez organ

procesowy z przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego ciąży na nim

obowiązek dochowania szczególnej staranności i ostrożności (zob. postanowienie

SN z 28 lipca 2023 r., I CSK 3876/26).

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

I CSK 4107/24

5

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu orzeczono

stosownie do § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 136).

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]