Małżonkowie chcieli zasiedzieć część działki w Warszawie. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

1. Postanowieniem z 28 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi

- Północ w Warszawie oddalił wniosek Z.K. i A.K. o stwierdzenie, że nabyli przez

zasiedzenie, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, z dniem 1 stycznia

2017 r. lub później, własność bliżej określonej nieruchomości o powierzchni […] m2

(w trakcie postępowania żądanie ograniczono do powierzchni […] m2), oznaczonej

I CSK 515/25

2

jako część działki nr [...] z obrębu [...], położonej przy ul. [...] w W. oraz orzekł w

sprawie kosztów postępowania.

2. Na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawców Sąd Okręgowy

Warszawa - Praga w Warszawie postanowieniem z 10 września 2024 r. oddalił

apelację.

3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiedli

wnioskodawcy. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Skarżący

stwierdzili, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie, w jakim

skarżący zarzucają sądowi II instancji naruszenie przepisów prawa materialnego

oraz rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ

na wynik sprawy. Podnieśli ponadto, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne: „Czy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (w tym

art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 321 § 1, art. 233 § 1, art. 386 § 4 k.p.c.) można

uznać za nierozpoznanie istoty sprawy sytuację, w której sąd orzeka o zasiedzeniu

innej nieruchomości, innej części nieruchomości lub o przedmiocie nieobjętym

wnioskiem o zasiedzenie, wykraczając poza granice przedmiotowe tego wniosku?”

4. Uczestnik postępowania miasto stołeczne Warszawa wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi

kasacyjnej, a także o zasądzenie od skarżącego na ich rzecz zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

I CSK 515/25

3

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera

wnioskodawców argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

7. W kwestii oczywistej zasadności skargi jako przyczyny kasacyjnej

w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że uzasadnienie oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej wymaga powołania się na kwalifikowaną postać

naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub

procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.

Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada

I CSK 515/25

4

2012r., III SK 16/12). Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądów nie zawierają

zarzucanych przez skarżących uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako

oczywiście uzasadnioną.

8. Skarżący podnoszą, że o oczywistej zasadności skargi świadczy rażące

ich zdaniem naruszenie prawa materialnego i prawa procesowego. Zarzucają

sądowi odwoławczemu przede wszystkim, że błędnie określił przedmiot orzekania,

gdyż przedmiotem wniosku o zasiedzenie była część działki, o której zasiedzeniu

mowa w uzasadnieniach postanowień sądów meriti (działki nr [...]). W związku z

tym skarżący podnoszą, że sąd II instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Wprawdzie

faktycznie Sąd Okręgowy w zdecydowanej większości fragmentów uzasadnienia

jako działkę, której przesłanki zasiedzenia podlegały badaniu, wskazywał działkę

nr [...], jednak samo to nie przesądza o nieprawidłowym określeniu przedmiotu

orzekania – wszakże jest to aktualne oznaczenie geodezyjne działki, której

większość miała być przedmiotem zasiedzenia. Nie ulega jednak wątpliwości,

że przedmiotem badania i oceny były przesłanki zasiedzenia wskazanej przez

wnioskodawców nieruchomości. W części uzasadnienia zawierającej wnioski

z dokonywanych ustaleń (k. 494 i 495 akt sprawy) Sąd Okręgowy jasno stwierdza:

„Mając powyższe na względnie całokształt zebranego materiału dowodowego

w ocenie tut. Sądu Okręgowego pierwszy możliwy termin uznania, że

wnioskodawcy objęli część nieruchomość (działka nr [...]) w samoistne posiadanie

to rok 2005 (…)”. I dalej: „Z powyższego wynika, że termin nabycia własności przez

zasiedzenie działki nr [...] (części działki nr [...]) przypadałby na rok 2035 (...)”.

Niezależnie od tego należy zauważyć, że sądy meriti oddaliły wniosek nie z powodu

uznania, że nie wykazano posiadania samoistnego nieruchomości, której dotyczył

wniosek, ale z powodu niespełnienia przesłanki upływu określonego okresu czasu.

9. Skarżący twierdzą ponadto, że Sąd Rejonowy przeprowadził a Sąd

Apelacyjny zaakceptował niekompletne i nieprecyzyjne ustalenia faktyczne. W tym

zakresie skarżący wskazali szereg elementów postępowania dowodowego,

w szczególności przeprowadzonych dowodów z zeznań świadków, w zakresie

których zarzucili zakwestionowali wiarygodność poszczególnych środków

dowodowych. Twierdzenia te w istocie zmierzają do polemiki z ustaleniami

faktycznymi i oceną dowodów dokonanymi przez sądy obu instancji. Jednakże

I CSK 515/25

5

w postępowaniu kasacyjnym jest to niedopuszczalne. Zgodnie bowiem z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem faktu,

i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez sąd

drugiej instancji, jak również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń

faktycznych (zob. wyrok SN z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10). Sąd Najwyższy jest

tym samym związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sąd powszechny.

Oznacza to niedopuszczalność powoływania się przez skarżących na wadliwość

orzeczenia sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie

przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie SN z 15 października 2020 r.,

IV CSK 136/20).

10. Także sformułowane przez skarżących zagadnienie prawne nie spełnia

wymogów wynikających z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zostało ono oparte

na presupozycji co do trafności podstaw skargi (tzn. że sądy orzekły w sprawie

zasiedzenia innej nieruchomości lub w przedmiocie nieobjętym wnioskiem).

W świetle jednak utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego istotne zagadnienie

prawne nie może być ujęte w taki sposób, by stawało się aktualne dopiero w razie

trafności zarzutów skargi. W innym razie związek między potrzebą rozstrzygnięcia

danej kwestii a wynikiem postępowania kasacyjnego miałby charakter warunkowy,

uzależniony od kierunku oceny zasadności poszczególnych zarzutów. Jednakże na

etapie orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

dopuszczalne wyprzedzające badanie skuteczności podstaw kasacyjnych

i stwierdzanie na tej podstawie, że wystąpiła przyczyna kasacyjna z art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienia SN z 15 października 2020 r., V CSK 153/20,

z 26 września 2022 r., I CSK 1273/22, i z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;

z 18 lipca 2024 r., I CSK 1677/24, i z 25 lipca 2024 r. I CSK 2361/23).

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

I CSK 515/25

6

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[SOP]