Spór o testament odręczny po M.J. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi uczestniczki

1. Postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-

Krzyków we Wrocławiu stwierdził, że spadek po M.J., synu S. i M., zmarłym […]

2022 r. w W., na podstawie testamentu odręcznego z 26 lipca 2018 r. nabyli żona

spadkodawcy B.G. oraz syn spadkodawcy P.J. – każdy w 1/2 części spadku z

dobrodziejstwem inwentarza; uchylił bliżej określony akt poświadczenia

I CSK 540/25

2

dziedziczenia po zmarłym M.J. sporządzony 20 października 2022 r.; orzekł w

sprawie kosztów postępowania i zasądził od uczestniczki J.S. na rzecz Skarbu

Państwa - Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu kwotę 1.614,38

zł tytułem brakującej części wydatków na opinię biegłego.

2. Na skutek apelacji uczestniczki postępowania J.S. Sąd Okręgowy we

Wrocławiu postanowieniem z 4 października 2024 r. oddalił apelację oraz

rozstrzygnął w sprawie kosztów postępowania.

3. Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiodła uczestniczka

postępowania. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podała, że

w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), polegająca

na ustaleniu, czy art. 58 k.c., w tym art. 58 § 2 k.c. może być stosowany

do jednostronnych czynności prawnych testowania. Podniosła ponadto, że

w sprawie występuje „istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

dotyczące wpisywania się zasady swobody testowania znajdującej podstawę

w art. 941 k.c. w wyrażone w art. 64 ust. 1 Konstytucji prawo dziedziczenia”.

4. Wnioskodawcy wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie

od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

I CSK 540/25

3

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

7. W sprawie nie zachodzi potrzeba wykładni, czy art. 58 k.c., w tym art. 58

§ 2 k.c. może być stosowany do jednostronnych czynności prawnych testowania.

Kwestia ta nie budzi zasadniczych wątpliwości. Orzecznictwo (jak zresztą także

doktryna) opowiada się za stosowaniem do testamentu przepisów art. 58 k.c. (zob.

zwłaszcza uchwałę SN z 10 kwietnia 1975 r., III CZP 14/75; postanowienia SN

z 28 października 2022 r., I CSK 2063/22, i z 5 listopada 2019 r., II CSK 407/19).

Trudno wskazać choćby pojedyncze wypowiedzi judykatury przeciwne temu

stanowisku. Także skarżąca takich nie przedstawiła. Tym samym kwestia ta nie

budzi wątpliwości wykładniczych. Wypada też zauważyć, że również Sąd Okręgowy

stanął na gruncie stanowiska, iż do testamentu może być zastosowany przepis

art. 58 k.c., jedynie nie znalazł ku temu przesłanek w niniejszej sprawie.

8. Skarżąca twierdzi ponadto, że w sprawie zachodzi istotne zagadnienie

prawne „dotyczące wpisywania się zasady swobody testowania znajdującej

podstawę w art. 941 k.c. w wyrażone w art. 64 ust. 1 Konstytucji prawo

dziedziczenia”. Zagadnienie nie zostało sformułowane w sposób prawidłowy.

I CSK 540/25

4

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego istotne zagadnienie

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno zostać sformułowane w sposób

spełniający wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi

Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości,

w formie pytania sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie

stawianych przez skarżącego wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia

SN z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12;

z 17 grudnia 2025 r., III USK 205/24). Ponadto istotne zagadnienie prawne winno

stanowić problem prawny nowy, nierozwiązany dotychczas w orzecznictwie,

którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Tymczasem

sformułowane przez skarżącą zagadnienie nie ma przymiotu nowości. Kwestie

poruszane przez skarżącą dotyczące podanego zagadnienia prawnego były

bowiem wielokrotnie rozważane w orzecznictwie, co zresztą udokumentowała sama

skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania. Przede

wszystkim jednak kwestia relacji między zasadą swobody testowania

a konstytucyjnym prawem dziedziczenia nie spełnia kryteriów z art. art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. z tego powodu, że ewentualne rozstrzygnięcie podanego zagadnienia

nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Tak przynajmniej będzie przy

prawidłowym rozumieniu konstrukcji prawa do dziedziczenia. Skarżąca próbuje

natomiast nadać konstytucyjnemu prawu do dziedziczenia sens, który nie wynika

z powołanych przez nią przepisów Konstytucji. Prawo dziedziczenia nie jest

wszakże prawem podmiotowym w rozumieniu prawa cywilnego – nie można go

traktować jako obejmującego roszczenie o nabycie majątku osoby zmarłej

niezależnie od jego woli. Z powyższych względów przedstawiona przez skarżącą

kwestia nie spełnia wymogów istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 540/25

5

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[SOP]