Klient banku nie zgłosił zmiany adresu do doręczeń, SN nie przyjął skargi kasacyjnej

1. Wyrokiem z 11 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził

od pozwanego A.Ś. na rzecz powoda Bank spółka akcyjna z siedzibą w W. kwotę

166.487,07 zł wraz z liczonymi od kwoty 153.533,09 zł odsetkami w wysokości 2,5-

krotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, nie więcej

jednak niż dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie, od dnia 21 stycznia

2019

r.

do

dnia

zapłaty – z zastrzeżeniem, że odpowiedzialność pozwanego jest solidarna

z odpowiedzialnością J.Ś., H.Ś. i K.Ś. wynikającą z nakazu zapłaty z 12 czerwca

I CSK 590/25

2

2020 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie I Nc 36/20, oraz

rozstrzygnął o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem

z 8 lipca 2024 r. oddalił apelację oraz orzekł w sprawie kosztów postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c. Podniósł, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z powodu szeregu uchybień sądów meriti

w zakresie ustaleń dotyczących skuteczności doręczenia pozwanemu ostatecznego

wezwania do zapłaty wraz z informacją o możliwości złożenia wniosku

o restrukturyzację zadłużenia. Skarżący stwierdził, że w sprawie występuje

zagadnienie prawne dotyczące problemu skuteczności złożenia przez bank

(kredytodawcę) oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytu w przypadku

umowy, w której zachodzi wielość podmiotowa po stronie kredytobiorcy i tym

samym problemu powstania roszczenia o zapłatę całego zadłużenia na skutek

wypowiedzenia w sytuacji, gdy nie wypowiedziano umowy kredytu wszystkim

kredytobiorcom. Podał ponadto, że w sprawie zachodzi wątpliwość wykładnicza

na gruncie art. 378 § 2 k.p.c. dotycząca tego, „czy w przypadku uznania przez sąd

odwoławczy apelacji skarżącego za zasadną z uwagi na brak skutecznego

wypowiedzenia umowy kredytu, sąd odwoławczy miałby ingerować w wyrok sądu

pierwszej instancji w sytuacji gdy co do pozostałych pozwanych (kredytobiorców)

uprawomocnił się nakaz zapłaty, czy też uprawomocnienie się nakazu zapłaty taką

sytuację wyklucza, a także czy powinien zawiadamiać ich o rozprawie apelacyjnej”.

Skarżący stwierdził także, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania

z powodu niezawiadomienia współuczestników, którzy nie zaskarżyli wyroku,

zgodnie z art. 387 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

I CSK 590/25

3

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 lub 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie

skargi do rozpoznania.

6. W kwestii oczywistej zasadności skargi jako przyczyny kasacyjnej należy

zwrócić uwagę, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

w tym zakresie wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz

przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego

I CSK 590/25

4

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada

2012 r., III SK 16/12). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest

stanowisko, iż w przypadku powołania się na przyczynę kasacyjną, o której mowa

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania powinny zostać wskazane konkretne przepisy, które miały zdaniem

skarżącego zostać naruszone w sposób kwalifikowany oraz zawarty wywód

zawierający argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie

doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

postanowienia SN: z 24 października 2024 r. I CSK 2370/24; z 3 kwietnia 2025 r.,

I CSK 3077/24; z 18 września 2025 r., I CSK 1704/24, i z 3 lutego 2026 r., I CSK

3008/25).

7. Skarżący nie uczynił zadość powyższym wymaganiom. W pierwszej

kolejności należy zauważyć, że skarżący nie wskazał wprost, jakie przepisy zostały

naruszone przez sąd odwoławczy w sposób rażący, przesądzając o oczywistej

zasadności skargi. Skarżący podnosi natomiast szereg zarzutów względem ustaleń

dokonanych przez sądy meriti, dotyczących kwestii skutecznego doręczenia

pozwanemu ostatecznego wezwania do zapłaty wraz z informacją o możliwości

złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Skarżący twierdzi, że po pierwsze,

sąd odwoławczy nie odniósł się do zarzutów apelacyjnych pozwanego

w powyższym zakresie; pod drugie, że ustalenia w tej kwestii sądów obu instancji

są ze sobą częściowo sprzeczne, po trzecie, że wypowiedzenie umowy było

nieskuteczne, gdyż zostało przesłane na adres, pod którym nie mieszka, a brak

było podstaw do przyjęcia fikcji doręczenia. Skarżący nie przedstawił jednak

przekonujących argumentów na dopuszczenie się przez sądy meriti w powyższych

kwestiach uchybień przesądzających o oczywistej zasadności skargi. Skarżący

w sprawie skuteczności doręczeń kwestionuje podstawy do zastosowania

domniemania w rozumieniu art. 231 k.p.c. i fikcji doręczeń, odwołując się

do przepisu art. 138 k.p.c. (powołuje błędnie art. 139 k.p.c.). Twierdzenia te jednak

I CSK 590/25

5

nie przekonują. W sprawie nie chodziło w istocie o kwestię udowodnienia

faktycznego doręczenia korespondencji adresatom i wykorzystania w tym celu

domniemania faktycznego, ani też o stwierdzenie podstaw do uznania za skuteczne

doręczenia do rąk innego domownika wg przepisów art. 138 k.p.c. (należy

tu zwłaszcza zwrócić uwagę, że regulacja art. 138 k.p.c., do której skarżący się

odnosi, dotyczy doręczeń pism w postępowaniu cywilnym, nie zaś doręczeń między

stronami stosunku cywilnoprawnego). W niniejszej sprawie sądy trafnie oceniały

skuteczność doręczeń na podstawie regulacji w tej kwestii zawartych w umowie

kredytu (art. 8.01 ust. 1), w której strony ustaliły adresy stron do doręczeń. Na tej

podstawie sądu uznały, że doręczenie było skuteczne niezależnie od tego, czy

adresaci pod podanym w umowie adresem do doręczeń mieszkali, ponieważ

kredytobiorcy nie zgłosili zmiany adresu do doręczeń. Brak argumentów za tym,

iż stanowisko to jest błędne, a tym bardziej, że błąd ma charakter kwalifikowany

przesądzający o oczywistej zasadności skargi. Ponadto, wbrew twierdzeniom

skarżącego, Sąd Apelacyjny wyjaśniając swe stanowisko w powyższej kwestii

(k. 367v) odniósł się tym samym do zarzutów apelacyjnych pozwanego.

8. Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy problemu

skuteczności złożenia przez bank (kredytodawcę) oświadczenia o wypowiedzeniu

umowy kredytu w przypadku umowy, w której zachodzi wielość podmiotowa

po stronie kredytobiorcy i tym samym problemu powstania roszczenia o zapłatę

całego zadłużenia na skutek wypowiedzenia w sytuacji, gdy nie wypowiedziano

umowy kredytu wszystkim kredytobiorcom. Zagadnienie to przede wszystkim

odrywa się od ustaleń dokonanych przez sądy meriti, które uznały, że umowa

została skutecznie wypowiedziana obu kredytobiorcom, co zaś kwestionuje

skarżący. Skarżący w istocie formułuje zagadnienie, którego rozstrzygnięcie

miałoby znaczenie tylko w razie uznania skuteczności zarzutów kasacyjnych.

W świetle jednak utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego istotne zagadnienie

prawne nie może być ujęte w taki sposób, by stawało się aktualne dopiero w razie

trafności zarzutów skargi (uznania, że wypowiedzenie umowy względem

pozwanego nie było skuteczne). W innym razie związek między potrzebą

rozstrzygnięcia danej kwestii a wynikiem postępowania kasacyjnego miałby

charakter warunkowy, uzależniony od kierunku oceny zasadności poszczególnych

I CSK 590/25

6

zarzutów. Jednakże na etapie orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie jest dopuszczalne wyprzedzające badanie skuteczności

podstaw kasacyjnych i stwierdzanie na tej podstawie, że wystąpiła przyczyna

kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 15 października

2020 r., V CSK 153/20, z 26 września 2022 r., I CSK 1273/22, i z 15 września

2023 r., I CSK 4360/22; z 18 lipca 2024 r., I CSK 1677/24, i z 25 lipca 2024 r. I CSK

2361/23). W związku z tym tak sformułowanie zagadnienie nie spełnia wymogów

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. i nie może być podstawą przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

9. Podobny charakter ma wskazana przez skarżącego wątpliwość

wykładnicza (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący twierdzi, iż zachodzą poważane

wątpliwości interpretacyjne na gruncie art. 378 § 2 k.p.c., dotyczące tego,

„czy w przypadku uznania przez sąd odwoławczy apelacji skarżącego za zasadną

z uwagi na brak skutecznego wypowiedzenia umowy kredytu, sąd odwoławczy

miałby ingerować w wyrok sądu pierwszej instancji w sytuacji gdy co do

pozostałych pozwanych (kredytobiorców) uprawomocnił się nakaz zapłaty, czy też

uprawomocnienie się nakazu zapłaty taką sytuację wyklucza, a także czy powinien

zawiadamiać ich o rozprawie apelacyjnej”. Zgłoszona wątpliwość interpretacyjna

ma świetle stanu sprawy charakter hipotetyczny w tym sensie, iż miałaby znaczenie

dla sprawy tylko w razie uprzedniego przesądzenia skuteczności zarzutów

kasacyjnych. W konsekwencji przedstawiony przez skarżącego problem związany

z wykładnią określonych unormowań należy uznać za niepozostający w związku

z realiami sprawy. Związek między potrzebą wykładni przepisów prawa, jako

przyczyną kasacyjną, a wynikiem postępowania kasacyjnego nie może mieć

warunkowego charakteru, uzależnionego od trafności poszczególnych zarzutów

kasacyjnych. W innym razie już na etapie orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania konieczne byłoby dokonanie wyprzedzającego badania

zasadności podstaw kasacyjnych (zob. postanowienie SN z 19 września 2023 r.,

I CSK 4783/22). Z tego względu podniesiona przez skarżącego wątpliwość

interpretacyjna nie spełnia wymogów wynikających z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

10. Ostatnia wskazana przez skarżącego przyczyna kasacyjna,

tj. nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.), pozostaje w związku

I CSK 590/25

7

z podniesioną wątpliwością wykładniczą. Skarżący twierdzi, że w sytuacji

obowiązku zastosowania przez sąd art. 378 § 2 k.p.c. w sprawie może zachodzić

nieważność postępowania z powodu niezawiadomienia pozostałych pozwanych

o rozprawie. Sąd Najwyższy nie dostrzega jednak podstaw do stwierdzenia

nieważności postępowania na podstawie art. 379 k.p.c. już z tego tyko powodu,

że brak w sprawie wystarczających przesłanek do stwierdzenia, że nie doszło

do skutecznego wypowiedzenia pozwanemu umowy kredytu. W konsekwencji nie

aktualizuje się stan faktyczny, na gruncie którego mógłby powstać problem

podniesiony przez skarżącego jako przyczyna nieważności postępowania.

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[SOP]