Oszczędności na rachunku uczestniczki w podziale majątku. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 4 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Lublinie na skutek

apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie

z 28 czerwca 2024 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w punkcie

I.1. tego postanowienia ustalił, iż w skład majątku wspólnego T.M. i B.M. zamiast

kwoty 491.322,24 zł wchodzi kwota 438.229,84 zł będąca w posiadaniu B.M. oraz w

punkcie IV. w ten sposób, że zasądzoną od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy

tytułem dopłaty kwotę 242.971,85 zł obniżył do kwoty 216.425,65 zł płatnej w terminie

do 4 lipca 2025 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia

terminowi płatności (punkt I), w pozostałej części zaś oddalił apelację uczestniczki

(punkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (punkt III).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

uczestniczka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

ewentualnie przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną

kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi

zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy

musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym,

w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.

Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są

wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

I CSK 630/26

3

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować

zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się

wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość

rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1,

poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r.,

V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma

znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której

zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września

2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.),

wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte

w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

argumentowała, że zachodzi przyczyna kasacyjna z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

mianowicie potrzeba rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego:

„Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, w sytuacji istnienia na rachunku

jednego z małżonków znacznych oszczędności, których pochodzenia nie da się

wprost udokumentować, ale których powstanie z dochodów wspólnych jest

sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, sąd orzekający w ramach

swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) jest uprawniony do mechanicznego

zastosowania domniemania z art. 31 § 1 k.r.o., czy też - w świetle zasad rządzących

ciężarem dowodu (art. 6 k.c.) i zasady surogacji (art. 33 pkt 10 k.r.o.) - ciąży na nim

obowiązek wszechstronnej analizy całokształtu sytuacji majątkowej stron w celu

uwiarygodnienia lub obalenia twierdzeń małżonka o pochodzeniu tych środków

z jego majątku osobistego?”.

Sformułowane przez skarżącą wątpliwości nie wypełniają powołanej

przyczyny kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że aktualna

pozostaje reguła wykładni wskazująca na ustawową preferencję majątku wspólnego,

w myśl której wszelkie wątpliwości dotyczące przynależności danego przedmiotu do

majątku małżonków należy rozstrzygać na korzyść majątku wspólnego a ponadto,

że domniemanie faktyczne, iż przedmiot majątkowy nabyty przez jednego

z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład

I CSK 630/26

4

majątku wspólnego małżonków, może zostać obalone przez wykazanie, że nabycie

nastąpiło ze środków finansowych, stanowiących majątek osobisty (zob. np. uchwałę

Sądu Najwyższego z 13 marca 2008 r., III CZP 9/08, OSNC 2009, Nr 4, poz. 54; z 7

lipca 2016 r., III CZP 32/16, OSNC 2017, Nr 5, poz. 57; postanowienia Sądu

Najwyższego z 16 stycznia 2013 r., II CSK 193/12, niepubl. i z 27 listopada 2020 r.,

I CSK 774/18, niepubl.). Nie budzi przy tym wątpliwości, że obowiązek

wszechstronnej analizy materiału dowodowego, w tym dowodów mających

wykazywać sytuację majątkową byłych małżonków w trakcie trwania wspólności

ustawowej, obciąża sąd powszechny, natomiast obowiązek wykazania, że określony

składnik majątku nabyty w trakcie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej

przynależy do majątku osobistego obciąża stronę podnoszącą tego rodzaju

twierdzenie. Sformułowane przez skarżącą wątpliwości oparte zostały na założeniu,

że Sąd nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i że wykazanie

przez stronę skarżącą pochodzenia środków zgromadzonych na jej rachunku

bankowym w trakcie trwania wspólności małżeńskiej było niemożliwe. Ocena, czy

skarżąca, jak sama podnosi, obaliła domniemanie przynależności środków

finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym w trakcie trwania wspólności

ustawowej, a zarazem czy sąd dokonał wszechstronnej oceny dowodów mających

jej zdaniem wykazywać sytuację majątkową małżonków uniemożliwiających

zgromadzenie tych środków z majątku wspólnego, nie jest zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a sprowadza się w istocie jedynie do

wątpliwości skarżącej odnośnie do prawidłowości rozstrzygnięcia jej indywidualnej

sprawy, a przy tym odwołuje się do niedopuszczalnego w postępowaniu kasacyjnym

zarzutu oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez

konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie

podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa

zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego

I CSK 630/26

5

z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK

622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października

2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;

z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,

niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie określone

w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2 k.p.c., co

oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie

pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00,

OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC 2001, Nr 10,

poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007 r. III CSK

180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11 kwietnia 2018 r.,

V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17, niepubl.).

Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać na prostym

odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.

Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do

rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,

niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody

argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r.,

II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia

2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).

Wskazanie przez skarżącą, po przedstawieniu we wniosku argumentów na

poparcie powołanej przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt k.p.c., że ewentualnie

wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą

zasadność, nie mogło w konsekwencji uzasadniać przyjęcia, że przyczyna ta została

wykazana.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji.

I CSK 630/26

6

(K.L.)

[SOP]