Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w sporze o dobra osobiste i 51 tys. zł zadośćuczynienia

Wyrokiem z 9 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił

powództwo Z.W. przeciwko P.W. o ochronę dóbr osobistych, w którym powód

domagał się nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia o przeproszeniu go o

bliżej określonej treści oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda

zadośćuczynienia za krzywdę w kwocie 51 000 zł.

Apelacja powoda od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 4 marca 2024 r.

I CSK 705/25

2

Powód wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 233 k.p.c. w zw.

z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c. przez wydanie wyroku na podstawie ustaleń

faktycznych polegających na przyjęciu, iż na gruncie niniejszej sprawy nie doszło

do naruszenia dóbr osobistych powoda. Skarżący oparł wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód,

nawiązując do jedynej podstawy kasacyjnej, podniósł, że jest ona oczywiście

uzasadniona wobec naruszenia przez Sąd Apelacyjny w Katowicach przepisów

postępowania, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku, skutkującego

niezgodnym z prawem oraz poczuciem sprawiedliwości rozstrzygnięciem, które to

uchybienia procesowe wpłynęły na wynik przedmiotowej sprawy.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na jej oczywistej

zasadności obligowało powoda do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia

I CSK 705/25

3

przytoczonych we wniosku przepisów prawa materialnego lub procesowego,

naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez studiowania akt sprawy i prowadzenia bardziej złożonych

rozumowań (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000, V CKN

1780/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 52; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC

2001, Nr 10, poz. 156 oraz z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należy też

przypomnieć, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce

prawa poglądem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se

nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na

wydaniu oczywiście sprzecznego z prawem i nieprawidłowego orzeczenia, które z

tych przyczyn nie może się ostać w obrocie prawnym (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15; z 13 kwietnia 2016 r., V

CSK 622/15.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16; z 27 października 2016 r., III

CSK 217/16; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17; z 7 marca 2018 r., I CSK

664/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17 z 5 października 2018 r., V CSK

168/18).

Wniosek powoda o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia

tych wymagań, niezależnie od tego, że nawiązuje do jedynej sformułowanej w

skardze podstawy kasacyjnej, opartej na kwestionowaniu przeprowadzonej przez

Sąd drugiej instancji oceny zgromadzonych w sprawie dowodów oraz poczynionych

w sprawie ustaleń, stanowiących podstawę faktyczna zaskarżonego orzeczenia. W

uzasadnieniu powód wręcz wskazał, że podważa ocenę dowodów dokonaną przez

Sąd drugiej instancji oraz poczynione w tej sprawie na ich podstawie ustalenia

faktyczne. Towarzyszy termu szeroki wywód dotyczący kryteriów oceny dowodów

na gruncie art. 233 § 1 k.p.c. z przywołaniem orzecznictwa Sądu Najwyższego

dotyczącego tych kwestii.

W tej sytuacji należało uznać, że skarżący oparł zarówno podstawę kasacyjną,

jak i wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na zarzutach

niedopuszczalnych w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c. w

postępowaniu kasacyjnym. Z tych przyczyn skarga kasacyjna powoda podlegała

odrzuceniu jako niedopuszczalna (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23

września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76; z 30 sierpnia 2006 r., I

I CSK 705/25

4

CSK 189/06, z 6 grudnia 2005 r., I CSK 66/05, z 21 lipca 2006 r., II CSK 138/06; z

18 lutego 2014 r., I CSK 368/13). Z tych też przyczyn Sąd Najwyższy odmówił

pełnomocnikowi powoda z urzędu przyznania mu ze środków Skarbu Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu

kasacyjnym, ponieważ sporządzenie oczywiście niedopuszczalnej skargi

kasacyjnej, która została odrzucona z tej przyczyny przez Sąd, nie stanowi

udzielenia stronie należytej pomocy prawnej, opłacanej ze środków publicznych.

Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek pełnomocnika

pozwanego z urzędu o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym także podlegał

oddaleniu, albowiem pełnomocnik pozwanego zawarł w odpowiedzi na skargę

jedynie wniosek o przyznanie mu tych kosztów od Skarbu Państwa, nie

sformułował natomiast żadnego innego wniosku w tym zakresie, w tym wniosku o

zasądzenie tych kosztów od powoda w przypadku niekorzystnego dla powoda

wyniku postępowania kasacyjnego.

Tymczasem w przypadku, w którym proces wygrywa strona reprezentowana

przez pełnomocnika z urzędu nie ma podstaw do zasądzenia od Skarbu Państwa

na rzecz tego pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu stronie wygrywającej sprawę. Znajdują natomiast zastosowanie ogólne

reguły rozstrzygania o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za

wynik sprawy (art. 98 i n. k.p.c.).

Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

stronie wygrywającej sprawę podlegają zatem zasądzeniu od przeciwnika

procesowego na rzecz tej strony, która, jeśli je otrzyma od strony przegrywającej,

ma następnie obowiązek rozliczenia się z własnym pełnomocnikiem z urzędu (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z 1 marca 1989 r., III CZP 12/89). Ponadto, stosownie

do art. 122 § 1 k.p.c., pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma prawo, z wyłączeniem

reprezentowanej przez niego strony, ściągnąć sumę należną mu tytułem

wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od jej

przegrywającego przeciwnika. Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa

albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

I CSK 705/25

5

adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz.87 ) w sprawie cywilnej, w

której kosztami procesu został obciążony przeciwnik procesowy strony

korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu,

koszty, o których mowa w § 2, sąd przyznaje po wykazaniu bezskuteczności ich

egzekucji.

Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca

sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne

do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Warunkiem

zasądzenia kosztów jest zatem prawidłowo sformułowany oraz zgłoszony we

właściwym terminie (zob. art. 109 k.p.c.) wniosek strony, bez którego sąd

orzekający nie ma podstaw do tego, aby rozstrzygać o kosztach postępowania. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że wniosek pełnomocnika

z urzędu o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej nie zawiera implicite żądania zasądzenia kosztów procesu na

rzecz reprezentowanej przez niego strony - jako wygrywającej (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.)

- od strony przeciwnej (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 7 października 2021 r.,

III CZP 51/20, OSNC 2022, nr 5, poz.47; postanowienia Sądu Najwyższego z 18

września 2017 r., V CSK 677/16; z 9 listopada 2017 r., I CZ 94/17; z 27 sierpnia

2018 r., II CSK 513/17; z 11 stycznia 2019 r., II CSK 379/18 oraz z 8 sierpnia 2019

r., III CSK 329/18).

W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji.

(A.D.)

[SOP]