Bank nie dostał przyjęcia skargi w sporze z klientem o kredyt frankowy

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod

kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy

I CSK 928/24

2

może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi

kasacyjnej pozwanego (… …) Bank Polska S.A w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 22 września 2023 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

bank powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących – w jego ocenie – poważne

wątpliwości prawne lub rozbieżności w orzecznictwie.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy dostrzec, że zgodnie

z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia

i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić

o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma

znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10

maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III

CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa, na

których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji jurydycznej

uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11

stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I

CSK 666/15, niepubl.).

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kilku kwestii sprowadzających się do pytań:

1. „czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

I CSK 928/24

3

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w

orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP

Jelzalogbank Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku

prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na

podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo

wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze

wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie

analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według

kursu średniego NBP?”

2. „czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do

franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z

prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: dnia zawarcia

umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?”

3. „czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do

franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków

krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby

umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?”

4. „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje

zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli

Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu?”

5. „czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej

na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku w

sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?”

Biorąc pod uwagę przedstawione zagadnienie prawne skarżący powołał się także

na kolejną przesłankę przedsądu w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 189 k.p.c. oraz art. 3851 § 1 i § 2 k.c.

I CSK 928/24

4

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne jest

wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na

nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot

świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22, niepubl. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22, niepubl.; por. też wyrok

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt

77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności

stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w

orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa

zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie

zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji

gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność

w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania

wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na

podstawie tego warunku.).

Wyjaśniono też już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że przez

zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji abuzywności

zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może to nastąpić tylko wówczas,

gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej abuzywności i

swobodnie, co zakłada, iż wiedział on o niedozwolonych charakterze klauzul i

związanych z tym konsekwencjach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca

2023 r., II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 810/23 i tam

przywoływane orzecznictwo). Wyjaśniono również, że samo zapewnienie

konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie

indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w

walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie

przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP

1560/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września 2023 r., C-139/22,

mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że

włączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych warunków

dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których

I CSK 928/24

5

jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na

spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument

wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą

nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych

czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli pod

kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym

wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie,

że ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne,

czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem

konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco

dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę judykaturę

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wyjaśniono już,

że zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule

ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie

obowiązywania umowy) oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z umowy

uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel

kursowych banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. 2

k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z

dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22 i tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne; por. też co do klauzuli ryzyka

kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021

r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 56). Nie budzi też

wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być kontrolowane pod kątem

abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż określenie wysokości należności

obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie

przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia

pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron, w związku z czym

jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK

1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z

19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17,

niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK

I CSK 928/24

6

19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9

maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18,

niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30

września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl.,

z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl. i z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22,

niepubl.). Silne oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego,

uwzględniającym także zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko, że bez spornych

klauzul przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać, gdyż wyeliminowanie

tych klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki

oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp

czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP

15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z

dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22,

niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023

r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia

25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl. i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP

1460/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia

abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 28

października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia

8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca

2023 r., II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

I CSK 928/24

7

Wprawdzie mogłoby się wydawać, że Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C - 396/24, zakwestionował dominującą w

judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy rozliczeniu wzajemnych

świadczeń spełnionych przez strony na podstawie nieważnej umowy kredytowej,

jednak – jak dostrzegł Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23

(LEX nr 3900146) – jego uzasadnienie nie odnosi się ani do teorii salda ani do teorii

dwóch kondykcji, jako dwóch konkurujących ze sobą sposobów rozliczenia stron

nieważnej umowy kredytu frankowego, lecz koncentruje się na zasadzie aktualności

wzbogacenia, o której mowa w art. 409 k.c. Nie można zatem uznać, że wyrok ten

podważa zasadność stosowanej dotychczas w tym zakresie teorii dwóch kondykcji.

Z tych wszystkich względów, podniesione kwestie nie mogą stanowić istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarga pozwanego nie może zostać przyjęta do rozpoznania również z tego

powodu, że w sprawie nie występuje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. W tym

zakresie należy wyjaśnić, że powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię

przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w

dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej

wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe

wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie

sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni

przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i

wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2020 r., V CSK 351/19, niepubl.).

Powołane przez skarżącego okoliczności w oczywisty sposób nie spełniają

wymagań również tej przesłanki przedsądu.

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i

3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

I CSK 928/24

8

Karol Weitz

[a.ł]