Skazany zmarł przed rozpoznaniem kasacji obrońcy. SN umorzył postępowanie kasacyjne

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2024 roku, sygn. akt III K 162/23, Sąd

Okręgowy w Świdnicy uznał oskarżonego W.S. za winnego tego, że w okresie od

I KK 372/25

2

dnia 25 marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. działając w W. oraz innych

nieustalonych miejscowościach na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, w krótkim

okresie czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przywłaszczył mienie

znacznej wartości w łącznej kwocie 251.546, 31 zł na szkodę G.K., w ten sposób iż

posiadając pełnomocnictwo rodzajowe do konta tego pokrzywdzonego,

prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą T. z/s w W., w

Banku SA o numerze (…) dokonywał wypłat oraz przelewów nie przeznaczając

uzyskanych kwot na zaciągnięte zobowiązania finansowe firmy, przy czym

zarzuconego mu czynu dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, będąc

uprzednio karanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 30 września

2015 r. w sprawie o sygn. akt VI K 193/14 za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12

§ 1 k.k. na karę jednego roku pozbawienia wolności, którą odbył

w okresie od 20 lutego 2018 r. do 18 czerwca 2018 r. oraz do 12 sierpnia 2018 r. do

20 lutego 2019 r. oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 2 maja 2019

r. w sprawie o sygn. akt VI K 274/17 za czyn z art. 284 § 2 k.k. na karę 6 miesięcy

pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 17 czerwca 2020 r. do 14 grudnia

2020 r., to jest popełnienia czynu z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z

art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie 294 § 1 k.k. wymierzył

mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Apelację od tego orzeczenia wniósł obrońca zarzucając:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej a nie

swobodnej oceny dowodów polegającej zwłaszcza na uznaniu, że

wyjaśnienia oskarżonego nie polegają na prawdzie, w przeciwieństwie

do zeznań pokrzywdzonego, a nadto zaniechanie dokonania oceny

zachowania się pokrzywdzonego w kontekście jego przyczynienia do

powstania i rozmiaru szkody,

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

wyroku, przejawiający się w uznaniu, że oskarżony wszystkie

znamiona przestępstwa obejmował zamiarem bezpośrednim,

I KK 372/25

3

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, że zachowanie

oskarżonego wypełniało znamiona zarzucanych mu czynów,

4. rażącą niewspółmierność kary orzeczonej względem oskarżonego do

celów, jakie kara ta winna spełnić w zakresie prewencji indywidualnej i

ogólnej, zwłaszcza, że pokrzywdzony przyczynił się do powstania i

rozmiaru szkody.

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2025 roku, sygn. akt II AKa 372/25, Sąd

Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił, iż

oskarżony W.S. przywłaszczył pieniądze, stanowiące mienie znacznej wartości, w

łącznej wysokości 225.255,66 złotych, a w konsekwencji obniżył wysokość

wymierzonej mu kary pozbawienia wolności do 1 roku i 4 miesięcy oraz wysokość

obowiązku naprawienia szkody do 225.255,66 zł. W pozostałej części zaskarżony

wyrok utrzymał w mocy.

Od tego rozstrzygnięcia kasację na korzyść skazanego wniósł obrońca

zarzucając:

1. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów prawa materialnego, a to art. 284 § 2 k.k. w zw. z art.

12 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a polegające na

błędnej subsumpcji prowadzącej do przyjęcia, że zachowanie

skazanego, będące podstawą mylnie ustalonego w sprawie

stanu faktycznego, wypełnia znamiona tych czynów

zabronionych, podczas gdy prawidłowa analiza materiału

dowodowego takie wnioski wyklucza,

2. rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na

treść rozstrzygnięcia w postaci art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie

całkowicie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów i

nieuzasadnione przyjęcie, że twierdzenia pokrzywdzonego

polegają na prawdzie w przeciwieństwie do wyjaśnień

I KK 372/25

4

skazanego, a nadto, że skazany nie podważył skutecznie

zeznań pokrzywdzonego,

3. rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na

treść rozstrzygnięcia w postaci art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art.

440 k.p.k. polegającą na nieprzeprowadzeniu prawidłowej

kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku sądu I instancji na

korzyść skazanego w wyniku czego na gruncie przedmiotowej

sprawy całkowicie nierzetelnie i powierzchownie dokonano

oceny zarzutów podniesionych w apelacji.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie należało umorzyć.

Jak wynika z odpisu skróconego aktu zgonu, skazany W.S. zmarł w dniu 3

czerwca 2025 r. (k. 13 akt SN, k. 955 akt postępowania). Śmierć oskarżonego,

stanowiąca ujemną przesłankę procesową określoną w art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.,

skutkuje umorzeniem toczącego się postępowania karnego. Odnosi się to także co

do zasady do postępowania kasacyjnego w sytuacji, gdy do zgonu skazanego

doszło już po wydaniu wyroku przez sąd odwoławczy, ale jeszcze przed

rozpoznaniem kasacji – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, choć z jednym

wyjątkiem. Zgodnie bowiem z art. 529 k.p.k., wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na

korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania,

akt łaski ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie

postępowania. Oznacza to, że o ile śmierć skazanego stanowi zawsze negatywną

przesłankę postępowania kasacyjnego zainicjowanego nadzwyczajnym środkiem

odwoławczym wniesionym na niekorzyść, to w razie wniesienia kasacji na korzyść

nie ma przeszkód do jej wniesienia i rozpoznania, jednakże wyłącznie zgodnie z jej

I KK 372/25

5

kierunkiem. W konsekwencji, w razie śmierci skazanego możliwe jest wniesienie i

uwzględnienie wniesionej na jego korzyść kasacji, jednak nie jest możliwe jej

oddalenie, gdyż takie rozpoznanie nie jest rozpoznaniem na korzyść, o którym

mowa w art. 529 k.p.k. W sytuacji, kiedy kasacja jest niezasadna, a skazany nie

żyje, jedynym możliwym rozstrzygnięciem uwzględniającym regulację

z art. 529 k.p.k. jest umorzenie postępowania kasacyjnego.

Tego rodzaju sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Podniesione w

kasacji zarzuty należy bowiem uznać za nietrafne. Zaznaczyć trzeba, że w

utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje się, że

kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, skierowanym co do zasady

przeciwko orzeczeniu wydanemu przez sąd II instancji na skutek rozpoznania

środka odwoławczego, co expressis verbis wynika z treści art. 519 k.p.k., nie

można w niej też podnosić zarzutów typowych dla postępowania apelacyjnego.

Zarzuty kasacyjne, w tym rażącego naruszenia prawa (materialnego lub

procesowego), powinny być zatem kierowane przeciwko orzeczeniu wydanemu

przez sąd II, nie zaś I instancji. Orzeczenie i ewentualne uchybienia sądu meriti

mogą być bowiem przedmiotem pośredniej kontroli kasacyjnej tylko wówczas, gdy

nastąpiło ich przeniesienie z postępowania pierwszoinstancyjnego, czego

wykazanie odpowiednimi argumentami obciąża skarżącego, który powinien

przedstawić na czym polega wadliwość procedowania przez sąd odwoławczy,

w postaci uchybienia wymogom rzetelnej kontroli instancyjnej (art. 433 § 2 k.p.k.).

W realiach niniejszej sprawy obrońca podniosła zarzut obrazy prawa

materialnego, wprost skierowany do orzeczenia wydanego przez sąd a quo. W

apelacji nie kwestionowano przy tym prawidłowości zastosowania norm prawa

materialnego, a zarzut ten sformułowany został dopiero w kasacji. Tymczasem

reformatoryjna ingerencja sądu odwoławczego ograniczała się do zmiany ustalenia

co do wysokości szkody wyrządzonej przestępstwem oraz będącego tego

konsekwencją rozmiaru kary i obowiązku naprawienia szkody. Tym samym sąd ad

quem prawa materialnego nie stosował, a jedynie zaaprobował w tym zakresie

działanie sądu meriti, przez co nie mógł dopuścić się omawianego uchybienia.

I KK 372/25

6

Podobnie rzecz wygląda odnośnie do drugiego z kasacyjnych zarzutów,

gdyż autorka tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia wprost kwestionuje w nim

dokonaną przez sąd I instancji ocenę dowodów. W zakresie kasacyjnego zarzutu

naruszenia art. 7 k.p.k. Sąd Najwyższy wielokrotnie formułował stanowisko, że

postawienie go wyrokowi sądu odwoławczego jest możliwe tylko wówczas, gdy

prowadzi on postępowanie dowodowe i czyni na tej podstawie własne ustalenia

faktyczne odmienne od tych, które stanowiły podstawę orzeczenia sądu pierwszej

instancji lub też nowe ustalenia faktyczne, naruszając przy tym określoną w art. 7

k.p.k. zasadę swobodnej oceny dowodów (zob. postanowienie SN z dnia 5 sierpnia

2003 r., III KK 11/03; postanowienie SN z dnia 4 maja 2005 r., II KK 399/04;

postanowienie SN z dnia 6 marca 2007 r., IV KK 362/06; postanowienie SN z dnia

17 kwietnia 2019 r., II KK 247/18; postanowienie SN z dnia 14 czerwca 2021 r., IV

KK 202/21). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie,

albowiem sąd ad quem w kwestionowanym przez skarżącego zakresie nie poczynił

odmiennych ustaleń faktycznych i zaaprobował dotyczącą istoty przestępstwa

ocenę dowodów, a w konsekwencji ustalenia faktyczne, poczynione przez sąd a

quo. Tym samym także i ten zarzut nie mógł odnieść pożądanego przez autorkę

kasacji rezultatu.

Z kolei w treści ostatniego z kasacyjnych zarzutów skarżąca w żaden sposób

nie wykazała braku rzetelności dokonanej kontroli odwoławczej, nie poszerzając

przedstawionej tam argumentacji także w uzasadnieniu. Poprzestała jedynie na

przytoczeniu poglądów wyrażonych w orzecznictwie, nie odnosząc ich do realiów

przedmiotowej sprawy. Nie podjęła nadto nawet próby wykazania, który z zarzutów

miałby zostać wadliwie przez sąd apelacyjny rozpoznany. Tymczasem lektura

części motywacyjnej zaskarżonego orzeczenia nakazuje uznać, że kontrola

odwoławcza została przeprowadzona z należytym stopniem rzetelności, co

wyklucza ogólnikowe twierdzenia autorki kasacji.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając poczynione wyżej uwagi dotyczące

relacji śmierci skazanego na etapie postępowania kasacyjnego oraz skuteczności

wniesionej na jego korzyść kasacji, Sąd Najwyższy orzekł o umorzeniu

postępowania kasacyjnego względem W.S., kosztami postępowania obciążając

Skarb Państwa.

I KK 372/25

7

Jednocześnie wyznaczonemu z urzędu obrońcy przyznano opłatę za

sporządzenie i wniesienie kasacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 roku w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2024.763).

[WB]

[r.g.]