Skazany sam złożył wniosek o wznowienie, SN nie przyjął go bez adwokata

Wznowienie postępowania karnego, w polskiej procedurze karnej, uznawane

jest za nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnego orzeczenia kończącego

postępowanie karne. Jak przed stu laty podnosił profesor Edmund Krzymuski,

instytucja wznowienia postępowania, cyt. „znajduje swoje źródło w dążeniu procesu

karnego do wykrycia prawdy materialnej. Nie znaczy to jednak, aby z tego powodu

zasada res iudicata nie miała także panować w procesie karnym i aby można było,

bez jakichś niezwykle ważnych przyczyn, sprawę karną, raz już prawomocnie

załatwioną czynić przedmiotem nowego postępowania. Temu bowiem

sprzeciwiałby się wzgląd tak na powagę sądownictwa, jak i na niepodobieństwo

pozostawiania w zawieszeniu przez czas nieograniczony stanowiska prawnego

oskarżonego. Z uwagi na to, wszystkie procedury karne, którym znana jest

instytucja wznowienia procesu, stawiają użycie tego rekursu w zależności od

pewnych ściśle oznaczonych warunków, a oprócz tego niektóre ustawy dla

I KO 15/25

2

lepszego jeszcze zabezpieczenia się od wszelkich możliwych nadużyć w tym

kierunku, każą zawsze o potrzebie wznowienia postępowania rozstrzygać Sądowi

Najwyższemu” (cyt. E. Krzymuski, Wykład procesu karnego, Kraków 1922, s. 211 -

212).

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dominuje pogląd,

iż instytucja wznowienia postępowania ma charakter autonomiczny, określony

zarówno przez system prawny danego państwa, jak i art. 4 Protokołu nr 7, gdzie

bierze się pod uwagę skutki wznowienia postępowania (w szczególności dla

oskarżonego), okoliczności, w jakich zostało wznowione postępowanie (z urzędu

czy na wniosek), przesłanki, na podstawie których nastąpiło wznowienie

postępowania karnego oraz gwarancje proceduralne wynikające z art. 6

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka służące do zapewnienia sprawiedliwego

procesu (A. Sakowicz, Zasada ne bis in idem w prawie karnym, Białystok 2011, s.

287 - 289). W polskiej doktrynie od wielu lat konsekwentnie wskazywano, że

przepisy o wznowieniu postepowania, jako zezwalające na wyłom od zasady

niepodważalności (stałości) decyzji procesowych, już z tego powodu muszą być

wykładane ściśle, a „zamknięty” przez ustawodawcę krąg podstaw wznowienia nie

pozwala na jego poszerzanie w orzecznictwie (M. Biłyj, A. Murzynowski,

Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Warszawa

1980, s. 11 - 15).

W myśl art. 545 § 2 k.p.k. wniosek o wznowienie postępowania, jeśli nie

pochodzi od prokuratora, powinien zostać sporządzony i podpisany przez adwokata,

radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej. Przewidziany w powołanym

przepisie tzw. przymus adwokacko – radcowski, wprowadza dodatkowy warunek

formalny wniosku o wznowienie postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

podnosi się, że dla oceny czy zachodzą przesłanki do złożenia wniosku o

wznowienie postępowania przepis art 545 § 2 k.p.k., oprócz prokuratora, wskazał

adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej, co oznacza, że o

złożeniu wniosku o wznowienie postępowania nie decyduje wyłącznie wola

skazanego, ale ustanowiony lub wyznaczony adwokat lub radca prawny, który

badając akta sprawy stwierdza istnienie lub brak podstaw do sporządzenia takiego

wniosku (por. np. postanowienia Sadu Najwyższego: z dnia 30 września 1996 r.,

I KO 15/25

3

sygn. akt V KZ 47/96, Legalis, z dnia 14 czerwca 2005, sygn.. akt V KZ 18/ 05,

Legalis, z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt III KZ 15/10, Legalis. Ten tzw. przymus

adwokacko – radcowski istniejący w postępowaniu w przedmiocie wznowienia

postępowania karnego wynika z faktu, iż tylko osoba mająca wiadomości fachowe

(wykwalifikowany prawnik), może po analizie akt sprawy oraz zapoznaniu się ze

stanowiskiem skazanego, stwierdzić, czy istnieją podstawy do złożenia wniosku o

wznowienie postępowania, a jeżeli tak to taki wniosek sporządzić i go podpisać.

Skazany D. C. wniósł o ustanowienie obrońcy z urzędu do sporządzenia i

podpisania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt II AKa

55/23 Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Wyznaczony przez Sąd Najwyższy w

niniejszej sprawie, jako obrońca z urzędu, adwokat J. J. (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2025 r., k. 30), w piśmie z dnia 2 października 2025

r. poinformował Sąd Najwyższy, iż nie stwierdził podstaw do sporządzenia wniosku

o wznowienie postępowania (k. 52 – 57). Odpis tej opinii został doręczony

skazanemu D. C. . W tej sytuacji zarządzeniem z dnia 14 października 2025 r.,

wezwano skazanego D. C. do usunięcia braku formalnego jego osobistego wniosku,

poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od daty otrzymania pisma, wniosku o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II AKa 55/23, sporządzonego i

podpisanego przez adwokata lub radcę prawnego, pod rygorem uznania wniosku

za bezskuteczny (k. 62). Wezwanie to skazany D. C. otrzymał w dniu 20

października 2025 r. (por. k. 71). W zakreślonym siedmiodniowym prekluzyjnym

terminie skazany D. C. nie uzupełnił braku formalnego swojego pisma procesowego

zawierającego wniosek o wznowienie postępowania, albowiem nie przedłożył w tym

terminie wniosku o wznowienie postępowania sporządzonego i podpisanego przez

adwokata lub radcę prawnego. Wskazać należy, że siedmiodniowy prekluzyjny

termin do uzupełnienia braków formalnych pisma, jest terminem który nie może

zostać skrócony, ani przedłużony (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt II KZ 12/06, LEX nr 182952, z dnia 10 kwietnia

2006 r., sygn. akt IV KZ 13/06, R – OSNKW 2006, poz. 805, z dnia 17 września

2008 r., sygn. akt III KZ 85/08, R – OSNKW 2008, poz. 1867, z dnia 9 grudnia 2016

r., sygn. akt IV KZ 59/16, Legalis). Konsekwencją nieuzupełnienia przez stronę w

I KO 15/25

4

terminie braku formalnego wniosku o wznowienie postępowania jest odmowa jego

przyjęcia.

Przypomnieć też trzeba, iż ustanowienie obrońcy z urzędu w sprawie o

wznowienie postępowania, nie następuje po to aby sporządził on wniosek o

wznowienie, gdyż skazany uważa, że w sprawie istnieją podstawy do wznowienia

postępowania, lecz wyłącznie po to, aby rozważył, czy ze względu na rzeczywiście

zaistniałe uchybienia postępowania zachodzą podstawy do sporządzenia wniosku o

wznowienie postępowania. Polska procedura karna nie przewiduje również

instytucji swoistego ,,przymuszenia” ustanowionego z urzędu adwokata lub radcy

prawnego, do sporządzenia i podpisania wniosku o wznowienie postępowania, jak

również instrumentu prawnego, który zobowiązywałby sąd do wyznaczania z

urzędu kolejnego adwokata lub radcę prawnego, w sytuacji, gdy poprzednio

ustanowiony z urzędu adwokat lub radca prawny, po przeanalizowaniu akt sprawy,

nie znalazł podstaw do sporządzenia i podpisania wniosku o wznowienie

postępowania. Ustawa procesowa nie przewiduje również, aby sąd, który

wyznaczył obrońcę z urzędu, dokonywał oceny zasadności stanowiska obrońcy w

przedmiocie braku podstaw do sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania.

Ustanowiony w niniejszej sprawie obrońca z urzędu adwokat J. J. sporządził opinię

o braku podstaw do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W realiach

sprawy nie można zasadnie wywodzić, iż ten adwokat wykonując zlecone mu w

niniejszej sprawie czynności, uczynił to z rażącym naruszeniem obowiązków, a

tylko w takim, wyjątkowym wypadku, zachodziłaby konieczność ustanowienia

kolejnego obrońcy z urzędu.

W tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 530 § 2 k.p.k. i art. 120 § 2 k.p.k., które

to przepisy stosuje się w postępowaniu o wznowienie postępowania (por. treść art.

545 § 1 k.p.k.), należało odmówić przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania

sporządzonego osobiście przez skazanego D. C.

[J.J.]

[a.ł]

I KO 15/25

5