Uchylenie uniewinnienia bez własnej oceny dowodów. SN przekazał sprawę ponownie

D.K. został oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 157 § 1 k.k.

I KS 32/25

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 28 stycznia 2025 r., w

sprawie II K 667/24, został uniewinniony od postawionego mu zarzutu. Sąd I instancji

przyjął, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu w warunkach obrony

koniecznej.

Wyrok został zaskarżony przez prokuratora, który zarzucił mu naruszenie art.

410 k.p.k. w zw. z art. 4 i 7 k.p.k. Wyrokiem z dnia 1 lipca 2025 r., w sprawie VII Ka

440/25, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę

Sądowi Rejonowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego, który

zarzucił mu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez bezpodstawne przyjęcie reguły ne

peius jako uzasadniającej rozstrzygnięcie o przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I instancji w sytuacji, gdy sąd odwoławczy nie stwierdził istnienia

podstaw do wydania wyroku skazującego po usunięciu stwierdzonych uchybień. W

związku z tym zarzutem wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 437 § 2 k.p.k. uchylenie orzeczenia sądu I instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w

wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne

przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze wynika, że

przyczyną uchylenia wyroku Sądu I instancji była reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k.

Uzasadniając jednak uchylenie wyroku na tej podstawie Sąd nie wskazał, że

dokonana przez niego ocena dowodów doprowadziła go do wniosku, że oskarżony

nie działał w obronie koniecznej albo że oskarżony przekroczył jej granice. Sąd

stwierdził jedynie, że Sąd nie oparł wyroku na całokształcie materiału dowodowego,

co doprowadziło do nieprawidłowej oceny „zawinienia” oskarżonego. Zdaniem tego

Sądu wyrok nie był oparty na pełnym i kompleksowym materiale dowodowym. W

I KS 32/25

3

dalszej części wywodów Sąd odwoławczy powołał się na art. 454 k.p.k., ale ani

fragment uzasadnienia poświęcony przyczynom uchylenia wyroku, ani wcześniejszy

fragment tego uzasadnienia poświęcony rozpoznaniu zarzutów prokuratora nie

dowodzą tego, że sąd II instancji doszedł do wniosku, że oskarżony przekroczył

granice obrony koniecznej, bądź że nie działał w obronie koniecznej. Sąd

odwoławczy zaakcentował jedynie, że nie zostało to uwzględnione przez sąd I

instancji, który tym samym dał wyraz braku wszechstronnego rozpoznania sprawy.

Odnosząc się do zarzutów apelacji Sąd II instancji więcej miejsca poświęcił ogólnym

wywodom dotyczącym zasady prawdy materialnej, zasadzie swobodnej ceny

dowodów oraz instytucji obrony koniecznej niż analizie tej konkretnej sprawy.

W związku z tym podkreślić należy, że możliwość uchylenia wyroku

uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z

regułą ne peius zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia

stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych - stwierdzi, że

zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego (zob. postanowienie SN z dnia

24 września 2025 r., III KS 36/25, Lex nr 3917701). Tymczasem z uzasadnienia

wyroku Sądu odwoławczego wynika, że rozpoznając wniesioną apelację, nie dokonał

własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego mającej charakter oceny

kompleksowej. Jego wniosek o potrzebie skazania oskarżonego i uchylenia wyroku

uniewinniającego na postawie art. 454 § 1 k.p.k. jest zatem co najmniej

przedwczesny.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.

Kazimierz Klugiewicz

Małgorzata Gierszon Marek Pietruszyński

[WB]

[a.ł]