Apelacja o rentę czekała bez czynności 21 miesięcy. SN przyznał 4000 zł

Pismem z dnia 8 czerwca 2026 r. M. O. (dalej: „skarżący”) wniósł skargę na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w

postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie o sygn. III AUa 477/25

Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem

Apelacyjnym w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie

o sygn. akt III AUa 477/25;

2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł;

3. wydanie Sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia wyznaczenia terminu

rozprawy w oznaczonym przez Sąd rozpoznający skargę terminie;

4. ewentualne zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów

postępowania w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż przedmiotowe postępowanie

zainicjowane zostało odwołaniem Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego

z 7 stycznia 2025 r. Apelacja wraz z aktami została przekazana

do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 4 kwietnia 2025 (data wpływu

do Sądu Apelacyjnego). W dniu 8 maja 2025 r. nastąpiła pierwsza czynność

Sądu Apelacyjnego, polegająca na wezwaniu skarżącego do uzupełnienia braków

formalnych apelacji. 2 czerwca 2025 r. Skarżący uzupełnił braki formalne apelacji,

kolejno 4 czerwca 2025 r. Sąd wysłał doręczenie odpisu apelacji do ZUS. 6 czerwca

2025 r. ZUS złożył odpowiedź na apelację. Skarżący wskazał, iż od 26 sierpnia

2025 r. do dnia złożenia skargi Sąd nie wykonał żadnej czynności,

nawet nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Wskazać należy, że sprawa

nie charakteryzuje się nadmiernym skomplikowaniem i zawiłością, czy to

pod względem prawnym czy faktycznym. Przedłużające się rozpoznanie sprawy

przyczynia się natomiast do frustracji skarżącego i stresu związanego

z niepewnością do jego stanu zdrowia.

I NSP 314/26

3

W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie pismem z dnia

17 czerwca 2026 r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi,

a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.

poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych

przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania

przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas

postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,

na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

I NSP 314/26

4

Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości

postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności

sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu

12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16;

z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r.,

III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18;

z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku,

w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono

terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania

w rozumieniu ustawy.

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21)

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy

od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników

wpływających na tok postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

I NSP 314/26

5

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;

z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce;

z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce;

zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I –

Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca

2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa

jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji

(zob. np. wyrok ETPC z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania

jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza,

że całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala

na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

Z analizy akt wynika, że w dniu 4 kwietnia 2025 r. do III Wydziału

Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła apelacja wnioskodawcy od wyroku

Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 7 stycznia 2025 r., sygn. akt VIIU 3250/21,

w sprawie o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tego samego dnia sprawę

zarejestrowano pod sygn. III AUa 477/25 i wylosowano przez System Losowego

Przydziału Spraw sędziego sprawozdawcę. Po uzupełnieniu przez wnioskodawcę

braku formalnego apelacji, 4 czerwca 2025 r. odpis apelacji ekspediowano

do pełnomocnika organu rentowego. Po zakończeniu postępowania

międzyinstancyjnego 4 lipca 2025 r. akta zostały przekazane na kalendarz akt

I NSP 314/26

6

oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu.

W dniu 9 czerwca 2026 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy

apelacyjnej na dzień 28 lipca 2026 r. W dniu 28 lipca 2026 r. zapadł wyrok w niniejszej

sprawie.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie wystąpiła

przewlekłość postępowania.

Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 4 kwietnia

2025 r. do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania 8 czerwca 2026 r.

upłynęło ponad 14 miesięcy. Należy podkreślić, że łączny czas trwania postępowania

w obu instancjach wynosi ponad 56 miesięcy, albowiem postępowanie zostało

zainicjowane odwołaniem od decyzji ZUS z 22 października 2022 r., które zostało

zarejestrowane w Sadzie Okręgowym zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2021 r.

(k. 1-2 akt VII U 3250/21), co nie pozostaje bez wpływu na ocenę przewlekłości

przed sądem drugiej instancji.

Odnosząc się do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie

zaznaczyć należy, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, znaczny i stale

rosnący wpływ spraw oraz niewystarczająca obsada sędziów i problemy kadrowe

nie usprawiedliwiają przewlekłości postępowania i okoliczność ta nie zwalnia

państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r.,

I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I NSP 48/22). Obciążenie pracą, liczba spraw

oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia,

że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań,

czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek

zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy doszedł

do przekonania, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie

pod sygn. akt III AUa 477/25 wystąpiła przewlekłość postępowania.

Sąd Najwyższy nie może pominąć faktu uporczywego utrudniania

przez Prezesa tego sądu, korzystania ze środków prawnych służących ochronie

I NSP 314/26

7

prawa strony do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

poprzez uporczywe kierowanie tych skarg z naruszeniem art. 26 § 1 pkt. 10 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622),

co już wielokrotnie skutkowało zasądzaniem na rzecz skarżących, w oparciu

o art. 12 ust. 4 zd. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,

sum znacząco wyższych niż te, które wynikają z reguły unormowanej w zdaniu

poprzedzającym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 kwietnia 2025 r.,

I NSP 21/25; z 12 czerwca 2025 r., I NSP 215/25; z 19 sierpnia 2025 r.,

I NSP 255/25; z 18 listopada 2025 r., I NSP 480/25; z 26 lutego 2026 r.,

I NSP 479/25, z 10 marca 2026 r., I NSP 70/26). .

Mimo niebudzącej wątpliwości dyspozycji art. 26 § 1 pkt 10 ustawy o Sądzie

Najwyższym, Prezes Sądu Apelacyjnego z naruszeniem norm kompetencyjnych,

arbitralnie zmienił adresata skargi, przekazując ją do Sądu Najwyższego Izby Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych. Jest to działanie utrudniające złożenie skargi

na przewlekłość postępowania, co wobec obiektywnego faktu niepodejmowania

czynności w sprawie przez okres 21 miesięcy, jest szczególnie naganne.

Wspomniane uporczywe działania Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie,

utrudniające uprawnionym składanie skargi na przewlekłość postępowania, powinny

skłaniać właściwe organy do dokonania ich oceny w świetle art. 18c ust. 1 pkt 13

ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny

finansów publicznych (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1484).

Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego

w Krakowie sumy pieniężnej Sąd Najwyższy przyznał na rzecz skarżącego kwotę

w wysokości 4000 zł. Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej

jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Tym samym dalej idące

żądania skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000,00 zł, należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

na żądanie Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

I NSP 314/26

8

postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,

chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać

w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy za bezzasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie

wyznaczenia terminu rozprawy, bowiem orzeczenie w sprawie zostało wydane

28 lipca 2026 r.

Powyższe oznacza, że niezależnie od tego, że stwierdzenie przewlekłości

postępowania dotyczyło wyłącznie postępowania przed Sądem Apelacyjnym

w Krakowie, to do obliczenia sumy pieniężnej należało wziąć pod uwagę cały okres

trwania postępowania, który od zarejestrowania odwołania zarządzeniem z dnia

1 grudnia 2021 r. do dnia wniesienia skargi 8 czerwca 2026 r. wyniósł ponad

54 miesiące.

Sąd Najwyższy postanowił też przyznać od Skarbu Państwa – Sądu

Apelacyjnego w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 240 zł wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie

tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa –

Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[a.ł]