Zawieszone wnioski o niezawisłość sędziów wydłużyły kasację. SN przyznał spółce 3000 zł

Do Sądu Najwyższego 13 sierpnia 2025 r. (data prezentaty) L. Spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca) wniosła skargę

na przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem

Najwyższym pod sygn. II CSKP 366/22. Skarżąca domagała się stwierdzenia, że w

ww. sprawie II CSKP 366/22 od dnia 21 stycznia 2020 r. doszło do nieuzasadnionej

zwłoki. Wniosła również o wydanie Sądowi Najwyższemu zalecenia niezwłocznego

wyznaczenia terminu rozprawy w sprawie objętej skargą. Jednocześnie Skarżąca

wniosła o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 3000 zł oraz o

zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania skargowego według

norm przepisanych.

Uzasadniając skargę, Skarżąca podniosła, że 21 stycznia 2020 r. zaskarżyła

ona skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 października

2019 r., I ACa 398/18. Postanowieniem z 22 grudnia 2020 r., I CSK 181/20, Sąd

Najwyższy zdecydował o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Tymczasem –

jak zaznaczyła Skarżąca - dopiero dwa lata później, tj. w dniu 7 listopada 2022 r.,

wyznaczony został skład mający rozpoznać sprawę kasacyjną objętą skargą.

Jednocześnie Skarżąca wyjaśniła, że odpowiednio postanowieniami z 14 grudnia

2022 r., III CB 13/22, i z 16 grudnia 2022 r., III CB 12/22, odrzucono (złożone przez

inne podmioty) wnioski o zbadanie spełnienia przez sędziów wyznaczonych do

I NSP 340/25

3

rozpoznania sprawy II CSKP 366/22 wymogów niezawisłości i bezstronności. Z

kolei w dniu 11 marca 2024 r. Skarżąca została powiadomiona o zmianie składu

orzekającego w sprawie objętej skargą, zaś w dniu 19 lutego 2025 r Skarżącej

doręczono zażalenie z 16 września 2024 r. na postanowienie Sądu Najwyższego

z 11 kwietnia 2024 r., III CB 14/22, o zawieszeniu na podstawie art. 177 § 1 pkt 3

k.p.c. per analogiom jednego z postępowań wpadkowych, toczących się w sprawie

zbadania niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznania

sprawy II CSKP 366/22 - do czasu dokonania zmian legislacyjnych. Jak wyjaśniła

Skarżąca, z zażalenia tego dowiedziała się ona, że zawieszenie ww. postępowania

wpadkowego w sprawie zbadania niezawisłości i bezstronności stanowi przeszkodę

w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej objętej skargą. Postanowieniem z 24 kwietnia

2025 r., III CZ 218/24, przedmiotowe zażalenie zostało odrzucone jako

niedopuszczalne. W konsekwencji, Skarżąca podniosła, że pomimo upływu blisko

pięciu lat od daty wydania postanowienia o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarga ta nie została rozpoznana, ani nie został wyznaczony termin

rozprawy kasacyjnej. Zdaniem Skarżącej, sporadyczne okresy aktywności Sądu

Najwyższego przedzielone zostały długimi okresami bezczynności. Po relatywnie

szybkim rozstrzygnięciu przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, co miało

miejsce w dniu 22 grudnia 2020 r., dopiero w dniu 7 listopada 2022 r, a więc po 22

miesiącach i 16 dniach, wyznaczono skład mający rozpoznać sprawę objętą skargą,

po czym w dniu 11 marca 2024 r. został on zmieniony. Zdaniem Skarżącej, w

sprawie objętej skargą doszło również do arbitralnego rozszerzania katalogu

okoliczności uprawniających sąd do zawieszenia toczącego się przed nim

postępowania. Według Skarżącej, nie ma bowiem podstaw do zawieszenia

postępowań wpadkowych do czasu wprowadzenia zmian w prawie, a zatem do

odwoływania się do przesłanki w ogóle nieprzewidzianej w przepisach ustawowych

regulujących postępowanie cywilne zarówno przed Sądem Najwyższym, jak i przed

sądami powszechnymi. W tych okolicznościach, w ocenie Skarżącej, w sprawie

objętej skargą doszło do przewlekłości postępowania. Pomimo bowiem upływu

prawie 6 lat od dnia wniesienia skargi kasacyjnej, do dziś skarga ta nie została

rozpoznana.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego nie zgłosił udziału w sprawie.

I NSP 340/25

4

Postanowieniem z 29 stycznia 2025 r., I NSP 349/24, Sąd Najwyższy

odrzucił uprzednią skargę Skarżącej na przewlekłość postępowania sądowego,

toczącego się przed Sądem Najwyższym pod sygn. II CSKP 366/22.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o

skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie,

że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa

dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i

prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

W przypadku wniesienia skargi na przewlekłość postępowania wszczętego

skargą kasacyjną, kognicja Sądu Najwyższego ograniczona jest wyłącznie do

oceny, czy standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki został zachowany w postępowaniu toczącym się przed Sądem Najwyższym.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest bowiem stanowisko, że

postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym nie jest kontynuacją

wcześniejszych postępowań lecz dotyczy nowej sprawy wszczętej przez wniesienie

skargi kasacyjnej w sprawie cywilnej albo kasacji w sprawie karnej, które to

nadzwyczajne środki zaskarżenia przysługują od prawomocnych orzeczeń sądu

drugiej instancji. Oznacza to, że w pojęciu tok postępowania od czasu jego

wszczęcia do prawomocnego zakończenia nie mieści się postępowanie przed

Sądem Najwyższym, choćby jego wynikiem było uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Postępowanie w sprawie cywilnej

wszczętej skargą kasacyjną albo w sprawie karnej wszczętej kasacją jest nowym

postępowaniem w sprawie w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy o skardze na

I NSP 340/25

5

przewlekłość, a zarzuty odnośnie do przebiegu tego postępowania wnoszone w

jego toku podlegają rozpoznaniu wyłącznie przez Sąd Najwyższy stosownie do

treści art. 4 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, zgodnie z którym,

jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed Sądem Najwyższym,

właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Najwyższy (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 14 sierpnia 2013 r., III SPP 152/13; z 20 marca 2024 r., I NSP

238/23; uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP

1/13).

Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie,

jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną

zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia,

które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie

i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22).

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania,

powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do

podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przy uwzględnieniu

zachowania określonych procedur.

Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością

postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej

ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas

postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w

szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa

Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że ocena, czy przewlekłość

postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych

I NSP 340/25

6

warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz

przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka

przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie

Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie

Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie

W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw

Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,

Kraków 2001 s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału).

Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21;

z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Co do

zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów

sprawy i przyjętego trybu postępowania.

Poddając analizie przebieg spornego postępowania kasacyjnego toczącego

się przed Sądem Najwyższym, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut

przewlekłości tego postępowania sądowego jest uzasadniony.

Należy podkreślić, że od chwili wszczęcia spornego postępowania

kasacyjnego, toczącego się z udziałem Skarżącej – co miało miejsce 21 stycznia

2020 r. z chwilą wniesienia przez Skarżącą skargi kasacyjnej w przedmiotowej

sprawie – upłynęło już prawie 6 lat. Postępowanie kasacyjne o sygn.

II CSKP 366/22 zostało zainicjowane skargą kasacyjną Skarżącej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z 16 października 2019 r. Skarga ta wpłynęła do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie 21 stycznia 2020 r. Akta tej sprawy wraz ze skargą

kasacyjną wpłynęły do Sądu Najwyższego 28 kwietnia 2020 r. Sprawa ta została

pierwotnie zarejestrowana pod sygn. I CSK 181/20. Zarządzeniem z 15 czerwca

2020 r. do sprawy I CSK 181/20 wyznaczono sędziego referenta. Kolejno,

postanowieniem Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2020 r., I CSK 181/20, skarga

I NSP 340/25

7

kasacyjna Skarżącej została przyjęta do rozpoznania. Następnie, zarządzeniem

z 12 stycznia 2021 r. akta tej sprawy zostały przedstawione nowo wyznaczonemu

sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia dalszych czynności. Kolejno,

zarządzeniem z 14 stycznia 2021 r. sprawę objętą skargą zarejestrowano w

repertorium CSKP. Z kolei zarządzeniem z 13 stycznia 2022 r., w związku

z dokonaną zmianą organizacyjną Izby Cywilnej i utworzeniem nowych wydziałów,

sprawa objęta skargą została przerejestrowana (zgodnie z kolejnością wpływu) do

nowego repertorium CSKP i zarejestrowana pod sygn. II CSKP 366/22.

Zarządzeniem z 11 lutego 2022 r. sprawa objęta skargą została przydzielona

nowemu sędziemu referentowi. Zarządzeniem z 3 listopada 2022 r. wyznaczono

trzyosobowy skład do rozpoznania sprawy kasacyjnej objętej skargą. Kolejno,

zarządzeniem z 29 lutego 2024 r. dokonano zmiany składu orzekającego w spornej

sprawie, o czym powiadomiono strony postępowania. Uznać zatem należy,

że te czynności podejmowane były w sposób prawidłowy, w rozsądnym czasie.

Co jednak istotne w sprawie, począwszy od 23 listopada 2022 r. do sprawy II

CSKP 366/22 wpłynęło sześć wniosków o zbadanie spełnienia wymogów

niezawisłości i bezstronności, zarejestrowanych pod następującymi sygnaturami: III

CB 12/22, III CB 13/22, III CB 14/22, III CB 16/22, III CB 17/22, III CB 18/22. Sąd

Najwyższy ustalił, że w sprawach III CB 12/22, III CB 13/22, III CB 16/22 i III CB

17/22 wnioski odrzucono, co spowodowało, że nie były one już przeszkodą w

rozpoznaniu sprawy. Podkreślić należy, że składanie wniosków incydentalnych jest

prawem stron postępowania, i nawet jeżeli z prawa tego korzysta tylko jedna ze

stron, dopóki wnioski te są rozpoznawane w rozsądnych terminach, nie można

czynić zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jeśli zaś chodzi o sprawy III CB 14/22 i III CB 18/22, to postępowania w nich

zawieszono odpowiednio postanowieniami z 11 kwietnia 2024 r. i z 2 czerwca 2023

r., przy czym sprawa III CB 14/22 została zawieszona na podstawie art. 177 § 1 pkt

3 k.p.c. per analogiam z uwagi na konieczność przeprowadzenia zmian

legislacyjnych usuwających wady procesowe określone w wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz

w wyroku pilotażowym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada

2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) w terminie tam

I NSP 340/25

8

zakreślonym., zaś sprawa III CB 18/22 została zawieszona do czasu

rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawionych w sprawie I NB 4/23,

postanowieniem z dnia 15 marca 2023 r. TSUE, i do dziś dnia spawy te nie zostały

podjęte.

Powyższa sekwencja zdarzeń przemawia za uznaniem, że sporne

postępowanie kasacyjne o sygn. II CSKP 366/22 toczy się dłużej, niż to jest

konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i

prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kasacyjnej, a tym samym, że w

postępowaniu objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego

orzecznictwa standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy

przy tym podkreślić, że w analizowanej sprawie bezpośrednią przyczyną braku

podjęcia czynności zmierzających do zakończenia sprawy kasacyjnej jest

zawieszenie dwóch postępowań incydentalnych toczących się w przedmiocie

wniosków o stwierdzenie braku spełnienia przez sędziów Sądu Najwyższego

wyznaczonych do rozpoznania sprawy II CSKP 366/22 standardów niezawisłości i

bezstronności. Wstrzymanie podejmowania czynności w sprawie zostało wprawdzie

„prawnie usankcjonowane” ww. postanowieniami wydanymi w sprawach III CB

14/22 i III CB 18/22 o zawieszeniu tych postępowań wpadkowych. W tej sytuacji

jawi się jednak jako zasadnicze pytanie, czy tego rodzaju prawnie usankcjonowana

bezczynność sądu w ogóle może być uznana za naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy bez uzasadnionej zwłoki w rozumieniu przepisów o skardze na

przewlekłość. Przeciwko twierdzącej odpowiedzi na tak postawione pytanie

przemawia przede wszystkim to, że podnosząc zarzut przewlekłości postępowania,

Skarżąca otwiera drogę do kontroli postanowień o zawieszeniu ww. postępowań,

które jako wydane przez Sąd Najwyższy, nie są zaskarżalne (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 18 lipca 2007 r., KSP 5/07). Z drugiej jednak strony należy

mieć na uwadze, że art. 3 ustawy o skardze na przewlekłość zawiera zamknięty

katalog postępowań, w których stronom przysługuje uprawnienie do wniesienia

skarg na przewlekłość, co oznacza, że w postępowaniach innych niż te, o których

mowa w powołanym artykule, tego rodzaju skarga nie przysługuje. Co do zasady

zatem przyjmuje się w judykaturze, że w postępowaniach mających charakter

incydentalny względem postępowania głównego ustawa o skardze na przewlekłość

I NSP 340/25

9

nie przewiduje możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania i taka

skarga jest niedopuszczalna (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 stycznia

2025 r., I NSP 500/24). Powyższe stanowisko dotyczy jednak wyłącznie sytuacji, w

której skarga na przewlekłość została wniesiona wprost w postępowaniu

wpadkowym. Natomiast w przypadku wniesienia skargi na przewlekłość

postępowania głównego, sąd oceniając, czy w postępowaniu zostały dochowane

standardy ochrony prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

zasadniczo jest uprawniony do kontrolowania terminowości także postępowań

wpadkowych, łączących się ze sprawą główną. Dotyczy to również postępowania w

przedmiocie zawieszenia. Należy zauważyć, że w świetle art. 2 ust. 1 ustawy o

skardze na przewlekłość, naruszenie prawa strony do rozpoznania jej sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki ma miejsce wówczas, gdy postępowanie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są

istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej szerokiej formule ustawowej mieszczą się

także sytuacje, w których bezczynność organu procesowego wynika z faktu

podjęcia określonej decyzji procesowej, jeśli decyzja ta nie była zasadna z punktu

widzenia kryteriów okoliczności wskazanych w cytowanych wyżej przepisach

ustawy o skardze na przewlekłość albo została podjęta na podstawie

nieprzewidzianej w przepisach prawa (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18

lipca 2007 r., KSP 5/07). W tej sytuacji Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że w

ramach kompleksowej kontroli zachowania standardu ochrony prawa do

rozpoznania danej sprawy kasacyjnej bez nieuzasadnionej zwłoki Sąd Najwyższy

ma podstawy rozważyć, czy postępowania incydentalne w przedmiocie wniosków o

zbadanie braku spełnienia przez sędziów Sądu Najwyższego wyznaczonych do

rozpoznania sprawy II CSKP 366/22 standardów niezawisłości i bezstronności,

zostały zawieszone zasadnie. Innymi słowy, skutkiem wniesionej skargi na

przewlekłość powinna być całościowa ocena poszczególnych czynności

podejmowanych przez Sąd Najwyższy w sprawie objętej skargą, celem ustalenia,

czy nie nastąpiło zarzucane przez Skarżącą naruszenie jej prawa do rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, będące wynikiem nie tylko zaniechań sądu,

lecz także działań innych, niż konieczne dla wyjaśnienia sprawy. Zgodnie bowiem z

art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, dla stwierdzenia, czy w sprawie

I NSP 340/25

10

doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić nie tylko

terminowość, ale także prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu

wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.

Odnosząc się zatem do oceny czynności zawieszenia ww. postępowań

wpadkowych III CB 14/22 i III CB 18/22, należy stwierdzić, że decyzje o

zawieszeniu postępowań toczących się w przedmiocie testów niezawisłości i

bezstronności uznać należy za nieprawidłowe. Podkreślić należy, że nie jest

to kontrola instancyjna wydanych postanowień, jak również ustalenia niniejszego

postępowania nie mają wpływu na ich obowiązywanie. W niniejszym postępowaniu

sąd dokonuje jedynie oceny prawidłowości podjętych czynności procesowych

w aspekcie prowadzenia postępowania dłużej, niż jest to konieczne.

Zasadność zawieszenia postępowań incydentalnych w przedmiocie

wniosków o zbadanie braku spełnienia przez sędziów Sądu Najwyższego

wyznaczonych do rozpoznania sprawy II CSKP 366/22 standardów niezawisłości

i bezstronności należy oceniać przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 173-178

k.p.c. Przede wszystkim wskazać należy, że procedura cywilna nie przewiduje

dopuszczalności zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.

per analogiam, jak to uczyniono w sprawie III CB 14/22. Prowadzi to do uznania, że

podana w postanowieniu III CB 14/22 podstawa prawna jest pozorna. Norma art.

177 § 1 pkt 3 k.p.c. brzmi: „jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej

decyzji organu administracji publicznej” Nie wiadomo zatem do czego użyte

w postanowieniu słowa „per analogiam” miałyby się odnosić, zważywszy, że dalsza

treść postanowienia zdaje się sugerować, że tą przyczyną miałyby być oczekiwane

przez sędziego, który wydał te postanowienia zmiany legislacyjne. Wystarczy

zauważyć, że władza ustawodawcza (Sejm, Senat) nie są organami administracji

publicznej, i już z tej przyczyny przywołany przepis nie może być właściwą

podstawą prawną. Dodatkowo przed Sejmem i Senatem nigdy nie toczy się żadne

postępowanie (ani sądowe, ani administracyjne), od wyniku którego zależałby

wynik rozstrzygnięcia w zawieszonych sprawach. Jest ponadto rzeczą oczywistą,

że wśród przyczyn zawieszenia prawnie przewidzianych nie ma odwołania

do hipotetycznego, przyszłego (a tym bardziej nawet nie rozpoczętego) procesu

legislacyjnego.

I NSP 340/25

11

Brak jakiegokolwiek związku instytucji zawieszenia z potencjalnym procesem

legislacyjnym potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „nie

można potraktować jako długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie

postępowania (dyscyplinarnego), oczekiwania strony na ewentualne zmiany

ustawodawcze (w obszarze odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów)”

(postanowienie Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2023 r., II ZO 22/22). Nie budzi to

także wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

(postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2024 r., I FSK

1035/19) i nie powinno budzić wątpliwości żadnego rozsądnego prawnika.

Powyższe oznacza, że nie mamy do czynienia z wątpliwościami

interpretacyjnymi na kanwie określonego przepisu, lecz ze zwykłym wykreowaniem

nieistniejącej podstawy prawnej dla podjętych czynności. To może prowadzić

do oczywistego wniosku, że wskazane postanowienie III CB 14/22 wydane zostało

bez podstawy prawnej (podana w nich podstawa prawna jest w sposób oczywisty

nieadekwatna).

Po drugie, wskazać należy, że dokonane postanowieniem III CB 14/22

„zawieszenie” postępowania może zostać uznane za nieuzasadnioną przeszkodę

w jego prowadzeniu, bowiem:

- nastąpiło uzależnienie wstrzymania rozpoznania sprawy od zdarzenia

przyszłego i niepewnego, które w ogóle może nie nastąpić,

- uzależnienie wstrzymania rozpoznania sprawy nastąpiło w postaci

nieznanej Kodeksowi postępowania cywilnego przeszkody „prac legislacyjnych”,

- przeszkoda w postaci „prac legislacyjnych” trwać może nieokreślenie długo,

a nawet zawsze (w obecnej sytuacji nie podjęto żadnych działań w tym kierunku, co

więcej wyroki - wskazywane w sentencji postanowienia, wydanego w sprawie III CB

14/22, o zawieszeniu - zawierają liczne sugestie, w tym także być może

wymagające zmiany polskiej Konstytucji RP, co jeszcze bardziej czyni mało

realnym ich pełne wdrożenie),

- przeszkodę w postaci „zmian legislacyjnych” powiązano jedynie

z usunięciem bliżej nieokreślonych „wad procesowych”, co samo w sobie nie daje

żadnej odpowiedzi, co miałoby być w drodze prac legislacyjnych usunięte, co

I NSP 340/25

12

więcej – nie ma żadnych wątpliwości, że we wskazanych orzeczeniach mowa jest

przede wszystkim o kwestiach ustrojowych, a częściowo materialnych.

W opisywanej sytuacji warte podkreślenia jest także to, że sędzia, który

wydał postanowienie w sprawie III CB 14/22 o zawieszeniu, nie podjął dostępnych

kroków proceduralnych (np. w postaci pytania do Trybunału Konstytucyjnego,

złożenia oświadczenia o podstawach wyłączenia itp.), których rozpoznanie mogłoby

prowadzić do usunięcia wzmiankowanych „wad procesowych” lub rozwiania

wątpliwości w tym zakresie.

Jeśli zaś idzie o sprawę III CB 18/22, to podstawa zawieszenia odpadła już

ponad rok temu, bowiem 7 listopada 2024 r., C 326/23, Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej uznał, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

złożonym przez Sąd Najwyższy w sprawie I NB 4/23 jest niedopuszczalny.

Powyższe prowadzi do wniosku, że decyzje o zawieszeniu nie miały

swojego uzasadnienia procesowego albo przyczyna zawieszenia już dawno

odpadła, co oznacza, że ww. postępowania incydentalne zostały „wprowadzone

w stan bezruchu” wadliwie, a tym samym prawo Skarżącej do rozpoznania sprawy

kasacyjnej II CSKP 366/22 bez nieuzasadnionej zwłoki zostało w ten sposób

naruszone.

Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje

subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem

państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły

się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia

2006 r., III SPP 154/05).

W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie

podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia,

gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania, czy w zaniedbaniach i opieszałości

sądu, przepracowaniu, czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach,

których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających

systemowej przewlekłości postępowań.

Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy,

stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy do

I NSP 340/25

13

stwierdzenia

przewlekłości

postępowania

prowadzonego

przed

Sądem Najwyższym pod sygn. II CSKP 366/22.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze

na przewlekłość, Sąd Najwyższy przyznał na rzecz Skarżącej od Skarbu Państwa –

Sądu Najwyższego sumę pieniężną w kwocie 3000 zł.

Przyjmuje się, że odpowiednia suma pieniężna w rozumieniu art. 12 ust. 4

ustawy o skardze na przewlekłość stanowi sankcję dla Państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za

krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania. Przy czym

wysokość tej sumy pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21) i mieścić

się w granicach od 2000 do 20 000 zł.

Określając wymiar przyznanej Skarżącej sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy

miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie kasacyjne, zainicjowane

skargą kasacyjną Skarżącej (wniesioną w styczniu 2020 r.), trwa już łącznie niemal

6 lat. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym przypadku nie było to

spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym

zachowaniem Skarżącej.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznana Skarżącej na

podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwota 3000 zł w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie jest adekwatna do przyczyn stwierdzonej

przewlekłości.

Uwzględniając skargę i stwierdzając przewlekłość postępowania

kasacyjnego, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na

przewlekłość, sformułował także zalecenie pod adresem Sądu Najwyższego, aby w

terminie 2 tygodni od rozpoznania skargi rozważyć podjęcie zawieszonych

postępowań incydentalnych o sygn. III CB 14/22 i III CB 18/22, zainicjowanych w

toku sprawy o sygn. II CSKP 366/22 wnioskami o stwierdzenie braku spełnienia

standardów niezawisłości i bezstronności. Sąd Najwyższy wyszedł z założenia, że

skoro przewlekłość postępowania kasacyjnego II CSKP 366/22 spowodowana jest

przez nieprawidłowe zawieszenie ww. postępowań wpadkowych, koniecznym jest

obecnie rozważenie podjęcia zawieszonych postępować i rozpoznanie sprawy

I NSP 340/25

14

kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2007 r., KSP 5/07).

Sąd Najwyższy poprzestał przy tym na stosownym zaleceniu, odstępując od

jednoznacznego nakazania Sądowi Najwyższemu podjęcia ww. postępowań

wpadkowych, zważywszy na fakt, że nie jest możliwe dokonanie przez Sąd

Najwyższy ingerencji w sferę dyskrecjonalnych uprawnień sądu prowadzącego

dane postępowanie i nakazanie mu wydania decyzji procesowej o określonej treści.

O zwrocie Skarżącej uiszczonej przez nią opłaty sądowej w kwocie 200 zł

Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w związku art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1964),

zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego na rzecz Skarżącej kwotę

240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Joanna Lemańska Krzysztof Wiak

Aleksander Stępkowsk

(k.b.)i

[r.g.]