Apelacja bez terminu rozprawy od 2023 roku. SN stwierdził przewlekłość postępowania

Pismem z dnia 2 lipca 2026 r. A. O. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na

przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie

o sygn. II AKa 416/24.

Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w przedmiotowej sprawie

w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie;

2. zalecenie sądowi prowadzącemu postępowanie odpowiednich czynności w

wyznaczonym terminie;

3. przyznanie Skarżącemu od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 20

000 zł wraz z odsetkami od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący m. in. wskazał, iż w dniu 4 lipca 2023 r. pełnomocnik

Skarżącego wniósł apelację od zapadłego wyroku. O zawiadomieniu o przyjęciu

apelacji strona dowiedziała się w dniu 18 lipca 2023 r. Do października 2023 r. miała

miejsce rutynowa wymiana pism procesowych (w tym wpływały zawiadomienia

oraz odpowiedzi na apelację, a ostatnie pismo w sprawie odebrano w dniu

27 października 2023 r.). Od tamtego czasu do dnia 30 czerwca 2026 r.

Sąd odwoławczy zaniechał podejmowania jakichkolwiek czynności zmierzających

do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia. Przez niemal 3 lata Sąd

I NSP 354/26

3

nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej ani nie skierował do stron żadnej

korespondencji dotyczącej etapu procedowania. W ocenie skarżącego brak podjęcia

radykalnych kroków, dyscyplinujących instytucję, która nie dotrzymuje racjonalnego

terminu chociażby na poinformowanie wnioskodawcy i jego pełnomocnika

o wyznaczeniu pierwszego terminu w sprawie, prezentuje niechęć

do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Odpowiedź na powyższą skargę, złożył Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie. W piśmie z dnia 28 września 2026 r. wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu pisma Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyjaśnił,

że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić bezczynności ani opieszałości

Sądu Apelacyjnego. Nie wystąpiły odstępstwa od czasu zwyczajowo koniecznego

do wykonania czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy Skarżącej.

Postępowanie w tej sprawie nie jest prowadzone w sposób rozwlekły.

Pismem z dnia 11 sierpnia 2026 r. Skarżąca ustosunkowując się

do odpowiedzi na skargę podtrzymała skargę w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora

i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;

dalej – „ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę

o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie

jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych

i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze

na przewlekłość doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie.

I NSP 354/26

4

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania

apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej

instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej

12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r.,

III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października

2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r.,

I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;

I NSP 354/26

5

z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce;

z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce;

zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I -

Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane

tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego:

z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone

orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa

jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji

(zob. np. wyrok ETPC z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest

dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest

nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r.

w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego

postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.

Postępowanie apelacyjne trwa ponad 38 miesięcy (od 28 lipca 2023 r.

do chwili obecnej).

Sprawa z wniosku A. O. z apelacjami od wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie z dnia 30 maja 2023 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w

dniu 28 lipca 2023 r. zarejestrowana pod sygn. II AKa 337/23 oraz została

skierowania do SLPS celem wylosowania sędziego referenta (k.486).

Wobec zmian organizacyjnych Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu

2 października 2023 r. sprawę o sygn. II AKa 337/23 zakreślono i zarejestrowano

pod sygn. VIII AKa 307/23 (k. 491).

Po ustaleniu sędziego referenta, zarządzeniem z dna 19 października 2023 r.

wyznaczono termin rozprawy na 4 grudnia 2023 r. (k.506) Pismem z dnia

19 października 2023 r. pełnomocnicy wnioskodawczyni A. O. poinformowali, że

wnioskodawczyni zmarła (k. 511). Złożono szereg pism procesowych i dokumentów

wskazujących na wolę wstąpienia w miejsce wnioskodawczyni jej następców

I NSP 354/26

6

prawnych - męża i dwóch synów, informujące o toczącym się postępowaniu

spadkowym. Przedłożono także pełnomocnictwa procesowe (k.516-522). Na

rozprawie w dniu 4 grudnia 2023 r. na wniosek prokuratora odroczono rozprawę

zobowiązując pełnomocników do złożenia wniosków o stwierdzenie nabycia spadku

po zmarłej A. O. i poinformowania o toku postępowania spadkowego, a także

oświadczenia którzy z pełnomocników będą występowali w postępowaniu

toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie VIII Ka 307/23,

zakreślając im miesięczny termin na wykonanie powyższego zobowiązania. W dniu

11 grudnia 2023 r. wpłynęło pismo pełnomocnika wnioskodawców zawierające

odpowiedź na zobowiązanie sądu wraz z informacją, że postępowanie spadkowe po

zmarłej A. O. jest w toku (k.534-547). Zarządzeniem z dnia 29 maja 2024 r.

wyznaczono termin rozprawy na 7 listopada 2024 r. (k.549). Wobec kolejnych zmian

organizacyjnych Sądu Apelacyjnego w Warszawie sprawę o sygn. VIII AKa 307/23

zakreślono i zarejestrowano pod sygn. II AKa 416/24 (k.551). Zarządzeniem z dnia

28 października 2024 r. odwołano termin rozprawy i zobowiązano pełnomocnika

wnioskodawców do udzielenia informacji, czy zakończyło się postępowanie

spadkowe po wnioskodawczyni (k.552). Pismem z dnia 7 listopada 2024 r.

pełnomocnik przesłał postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy - Żoliborza

w Warszawie o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie testamentu na rzecz

męża A. O. (k.556-559). Zarządzeniem z dnia 29 maja 2025 r, wyznaczono termin

kolejnej rozprawy apelacyjnej na dzień 24 lipca 2025 r. (k.566) W dniu 17 lipca 2025

r. sędzia referent wniosła o wyłączenie jej od rozpoznania sprawy wobec wątpliwości

co do prawidłowości obsady sądu z jej udziałem — w myśl art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(k.569- 581). Postanowieniem z dnia 21 lipca 2025 r. w sprawie sygn. II AKo 408/25

powyższy wniosek uwzględniono i została ona wyłączona od rozpoznania sprawy II

AKa 416/24 (k.584). Sprawę w dniu 24 lipca 2025 r. zdjęto z wokandy. Wobec

koniczności ustalenia referenta sprawy w drodze SLPS w dniu 23 lipca 2025 r.

wyłoniono kolejnego sędziego referenta (k.594).

Aktualnie sprawa sygn. akt II AKa 416/24 oczekuje na wyznaczenie terminu

rozprawy.

Odnosząc powyższe do zarzutów Skarżącego, podkreślenia wymaga,

że dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy

w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd

w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień

I NSP 354/26

7

faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia

przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu

i subiektywnych odczuć Skarżącej, a jest wypadkową czynników obiektywnych

oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi

przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.

Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,

że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.

Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają

bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której

wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r.,

III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej

co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania

w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu.

Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków

należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość na żądanie

Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę

co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie

przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba

że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres

oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,

Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w terminie

dwóch miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego odpisu

niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy do szczególnie

skomplikowanych

Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego

żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę

pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.

I NSP 354/26

8

Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w grudniu 2022 r.

i trwa nadal, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości

3000 zł za okres od 6 grudnia 2022 r. do 14 października 2026 r. Tym samym dalej

idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 3000 zł, należało oddalić

jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze

na przewlekłość).

Ponadto nakazano zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną

na rachunek Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie tytułem opłaty

od skargi oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie

na rzecz Skarżącego 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia

doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu

w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu skargowym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[a.ł]