Sędzia SN, który sam odmówił orzekania w sprawach Izby Cywilnej, wyłączony od skargi na przewlekłość

Zarządzeniem Prezesa Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

Sądu Najwyższego z 8 października 2025 r. sprawa ze skargi K. spółki akcyjnej z

siedzibą w W. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie o

sygn. II CSKP 366/22, zarejestrowana pod sygn. I NSP 425/25, przydzielona

została SSN X.Y.

Zawiadomieniem z 30 października 2025 r. SSN X.Y., na zasadzie art. 51 w

zw. z art. 49 k.p.c., wniósł o wyłączenie go od rozpoznania sprawy I NSP 425/25.

Wskazał, że z załączonych akt sprawy, jak również z samej treści skargi wynika, że

w sprawie głównej znajdował się w składzie wyznaczonym do rozpoznania

sprawy, jednakże na skutek pisma skierowanego do Pierwszego Prezesa Sądu

I NSP 425/25

2

Najwyższego, w którym powołał się na podstawy prawne wynikające z prawa

europejskiego, Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej,

zarządzeniem z 29 lutego 2024 r., wykluczyła SSN X.Y. od rozpoznania sprawy II

CSKP 366/22 i wyznaczyła inny skład do jej rozpoznania. W dalszej części pisma

SSN X.Y. podkreślił, że „zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

(zamiast wielu wyrok TSUE z 4 września 2025 r, C-225/22), ewentualne orzeczenia

merytoryczne w zaistniałej w niniejszej sprawie konfiguracji składów orzekających,

nie gwarantuje dostępu do bezstronnego i niezawisłego sądu, co powoduje, że

może zostać uznane za nieistniejące i niebyłe” (k. 12).

W ocenie SSN X.Y. powyższe okoliczności przemawiają za koniecznością

wyłączenia go od rozpoznania sprawy I NSP 425/25.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Stosownie do art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej

ustawy: (1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron

w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa

lub obowiązki; (2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii

prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych

do drugiego stopnia; (3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu

przysposobienia, opieki lub kurateli; (4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze

pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron; (5) w sprawach, w których

w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia,

jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego

lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował

jako prokurator; (6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej

przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział

w wydaniu tego orzeczenia.

Z kolei zgodnie z art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych

w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,

I NSP 425/25

3

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Stosownie do art. 51 k.p.c. sędzia zawiadamia sąd o zachodzącej podstawie

swojego wyłączenia.

2. W uzupełnieniu stanu faktycznego, wskazać należy, że zarządzeniem

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej z 30 września 2022 r.

sprawa II CSKP 366/22 przydzielona została SSN A.B. Kolejnym zarządzeniem z

dnia 3 listopada 2022 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej

wyznaczył skład sędziów Sądu Najwyższego: C.D. (przewodniczący), X.Y., A.B.

(sprawozdawca), celem rozpoznania sprawy II CSKP 366/22. Zarządzeniem z dnia

29 lutego 2024 r. zważywszy, że:

- SSN A.B. i SSN X.Y. zostali wyznaczeni do orzekania w Izbie Cywilnej

zarządzeniami Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2022 r.,

- zarządzeniem z 30 września 2022 r. sprawa została skierowana do referatu

SSN A.B.,

- zarządzeniem z 3 listopada 2022 r. członkami składu orzekającego zostali

wyznaczeni SSN C.D. i SSN X.Y.,

- rozpoznanie sprawy było pierwotnie przewidziane na 7 grudnia 2022 r.,

- w sprawie nie zapadło orzeczenie kończące postępowanie,

- w piśmie z 20 lutego 2024 r. skierowanym do Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego SSN X.Y. odmówił orzekania w sprawach zawisłych w Izbie

Cywilnej, na podstawie § 80 ust. 5 pkt 2 reg.SN per analogiam,

Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej stwierdził m.in.,

że po stronie SSN X.Y. zachodzi długotrwała przeszkoda w orzekaniu, przy czym

przeszkoda ta uniemożliwia rozpoznanie sprawy w terminie zgodnym

ze standardami określonymi w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, dlatego też,

na podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 ust. 7 reg.SN, stwierdził, że sprawozdawcą

w sprawie pozostaje SSN A.B. i wyznaczył jako pozostałych członków składu: SSN

C.D. i SSN E.F., powierzając funkcję przewodniczącego SSN C.D..

3. Z art. 49 § 1 k.p.c. wynika, że wyłączenie sędziego na jego żądanie

możliwe jest w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

I NSP 425/25

4

Podkreślić należy, że pojęcie „bezstronność”, o której mowa w art. 49 § 1 k.p.c.,

oznacza brak uprzedzeń i neutralność wobec stron, a także niekierowanie się

przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny

niż merytoryczny (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2023 r.,

II NSNc 133/23). Nakaz zachowania bezstronności przez sędziego powinien

urzeczywistniać się na płaszczyźnie jego relacji ze stronami sporu i przejawiać się

w zakazie dyskryminacji czy faworyzowania którejkolwiek ze stron procesu

(postanowienie Sądu Najwyższego z 27 lutego 2025 r., III CB 119/24).

W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się również, że o braku

bezstronności sędziego mogą świadczyć podejmowane przez niego czynności

niemające oparcia w przepisach prawa, a godzące w interesy stron oraz ich prawo

do sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., II NSNc 167/23).

4. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku stwierdzić

należy, że niewątpliwie SSN X.Y. podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy I

NSP 425/25, albowiem z obiektywnych przyczyn nie gwarantuje jej bezstronnego

rozpoznania.

Zgodzić się należy z zawiadamiającym, iż samo jego wyznaczenie do składu

orzekającego w sprawie II CSKP 366/22, może stanowić okoliczność, o której

mowa w art. 49 § 1 k.p.c. Możliwość, o której mowa w poprzednim zdaniu,

w kontekście niniejszej sprawy, ulega jednak aktualizacji nie tyle ze względu

na samą okoliczność ukształtowania składu orzeczniczego z udziałem SSN X.Y.,

lecz z uwagi na podejmowane przez niego czynności związane m.in. ze sprawą II

CSKP 366/22. Jak bowiem wynika z zarządzenia z dnia 29 lutego 2024 r., SSN

X.Y., pomimo iż został wyznaczony do składu orzekającego w sprawie, 3 listopada

2022 r., czyli po przeszło 15 miesiącach, odmówił orzekania w sprawach zawisłych

w Izbie Cywilnej. Niewątpliwe okoliczność ta w sposób jednoznaczny przełożyła się

na czas trwania postępowania także w sprawie II CSKP 366/22. W konsekwencji

może ona mieć znaczenie przy ocenie przez sąd postępowania we wskazanej

sprawie w świetle kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

I NSP 425/25

5

Niezależnie od powyższego o braku bezstronności sędziego w sprawie

świadczy okoliczność, iż w złożonym przez siebie zawiadomieniu z 30 października

2025 r. podał niezgodne z prawdą okoliczności. Po pierwsze wskazał, że w dacie

składania oświadczenia do sprawy I NSP 425/25 dołączone były akta

II CSKP 366/25, po drugie, że na skutek pisma skierowanego

do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w którym powołał się na podstawy

prawne wynikające z prawa europejskiego, Prezes Sądu Najwyższego kierujący

pracą Izby Cywilnej wykluczyła SSN X.Y. od rozpoznania sprawy II CSKP 366/22.

Jak zaś wynika z akt sprawy, 30 października 2025 r., czyli w dniu składnia przez

SSN X.Y. zawiadomienia, do akt sprawy I NSP 425/25 nie były dołączone inne

akta, w tym w szczególności akta II CSKP 366/22. Ponadto w piśmie z 20 lutego

2024 r. skierowanym do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego SSN X.Y.

odmówił orzekania m.in. w sprawie II CSKP 366/22. Z tego m.in. względu, na

podstawie przepisów Regulaminu Sądu Najwyższego, Prezes Sądu Najwyższego

kierujący pracą Izby Cywilnej stwierdził, że po stronie SSN X.Y. zachodzi

długotrwała przeszkoda w orzekaniu, uniemożlwiającą rozpoznanie sprawy w

terminie zgodnym ze standardami określonymi w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i

dlatego zmienił skład, a nie – jak twierdzi SSN X.Y. – wykluczył go od rozpoznania

sprawy.

Nie jest w końcu zgodne z prawdą zawarte w zawiadomieniu twierdzenie,

że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej (TSUE), jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz),

ewentualne orzeczenie merytoryczne składu Sądu Najwyższego w sprawie

z repertorium NSP nie gwarantuje dostępu do bezstronnego i niezawisłego sądu,

co powoduje, że może ono zostać uznane za nieistniejące i niebyłe.

Wskazać przy tym należy, że w zawiadomieniu SSN X.Y. wskazał zaledwie jedno

orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które może znaleźć

zastosowanie w odniesieniu do części orzeczeń wydawanych

w Sądzie Najwyższym – Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.

O powyższym jednoznacznie świadczy próba oryginalnej transpozycji wskazanego

orzeczenia do polskiego porządku prawnego, dokonana w uchwale

Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., III PZP 1/25, która dotyczy bardzo

I NSP 425/25

6

wąskiej kategorii spraw, a mianowicie wyroków Sądu Najwyższego zapadłych

w sprawach ze skarg nadzwyczajnych wywołujących skutek kasatoryjny.

W konsekwencji nie ma ona zastosowania do orzeczeń wydawanych w sprawach

zarejestrowanych w repertorium NSP, a tym bardziej w sprawach ze skarg

kasacyjnych wydawanych w Sądzie Najwyższym – Izbie Cywilnej. W związku

z powyższym twierdzenie SSN X.Y. uznać należy za gołosłowne, co zaś może

świadczyć o braku znajomości przepisów prawa przez sędziego wnioskującego o

wyłączenie lub dokonywaniu przez niego interpretacji prawa w sposób sprzeczny z

zasadami jego wykładni.

O powyższym świadczyć może okoliczność, że wnioskodawca,

odwołując się do zasygnalizowanego wyżej, w istocie nieokreślonego bliżej,

orzecznictwa TSUE i ETPCz stwierdził, że orzeczenie wydane przez sąd,

w składzie, w którym zasiada, „nie gwarantuje dostępu do bezstronnego

i niezawisłego sądu”. Przypuszczać jedynie można, że ma przy tym na myśli

ewentualne wady procedury nominacyjnej, w której jego kandydatura na urząd

sędziego Sądu Najwyższego została przedstawiona Prezydentowi RP.

W kontekście powyższego przypomnieć należy, że złożenie przez sędziego

żądania o wyłączenie w trybie art. 49 § 1 k.p.c. wymaga wskazania okoliczności

związanej bezpośrednio ze sprawą, która mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie. Jak wskazał Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. P 13/19, w grę wchodzą

więc relacje pomiędzy sędzią a stroną. Mogą być one natury osobistej, służbowej

lub zawodowej, których skutkiem jest każdorazowo jakiś afekt zaburzający

bezstronną ocenę sytuacji przez sędziego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 24 czerwca 2008 r., P 8/07). Jednocześnie w przywołanym wyroku Trybunał

Konstytucyjny orzekł, że art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. –

Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2019, poz. 1460, ze zm.) w zakresie,

w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny

z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

I NSP 425/25

7

Stosownie do powyższego podzielić należy ocenę Sądu Najwyższego

wyrażoną w postanowieniu z 15 kwietnia 2025 r., II KB 39/24, zgodnie z którą

niedopuszczalne jest wywodzenie z art. art. 49 § 1 k.p.c. możliwości:

1) rozpoznania przez sąd wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia

okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa; 2) wyłączenia sędziego z powodu rzekomego

wystąpienia przesłanki mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie z powodu okoliczności odnoszącej się do procedury

powoływania tego sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa do pełnienia urzędu.

Jednocześnie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 29 § 5 u.SN

dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących

jego powołaniu i postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy

może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności,

mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy.

W kontekście powyższego zauważyć jednak należy, że wskazany przepis

ustawy o Sądzie Najwyższym po pierwsze stanowi lex specialis w stosunku

do art. 49 § 1 k.p.c. Konsekwentnie przyjąć należy, że ustawodawca wykluczył

możliwość odwoływania się do przesłanek określonych w art. 29 § 5 u.SN

w ramach instytucji określonej w art. 49 § 1 k.p.c. Po drugie, ustawa

o Sądzie Najwyższym jednoznacznie ogranicza możliwość badania spełnienia

przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu do okoliczności

danej sprawy. Co więcej, zgodnie z art. 29 § 4 u.SN okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy

do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego

lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Po trzecie,

uprawnionym do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 29 § 5 u.SN,

jest wyłącznie strona lub uczestnik postępowania przed Sądem Najwyższym,

o których mowa w art. 29 § 6 u.SN.

I NSP 425/25

8

Powyższe jednoznacznie świadczy więc o tym, że ustawodawca

nie przewidział sytuacji, w której sam sędzia Sądu Najwyższego mógłby

kwestionować spełnianie przez siebie wymogów niezawisłości i bezstronności,

do tego w sposób generalny, kwestionując w istocie swoje votum,

czyli umocowanie do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

Niewątpliwie uczynił tak ze względu na oczywistą okoliczność, że sędzia,

który doszedłby do takiego przekonania, nie mógłby zgodnie z rotą ślubowania

„stać na straży prawa i praworządności, obowiązki sędziego wypełniać sumienne,

sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa i zasadami słuszności,

bezstronnie, według mego sumienia” i – chcąc pozostać sam sobie wierny –

złożyłby urząd.

5. Celem dopełnienia powyższego zauważyć należy, że postępowanie

SSN X.Y., w kontekście standardu bezstronności, poddane zostało szerokiej

ocenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r. w sprawie II

NSNc 167/23. W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia szeroko opisano czynności

Sędziego nieznajdujące oparcia w przepisach prawa, a polegające na:

- sprzecznym z przepisami prawa zawieszaniu postępowań na nieznanych

podstawach,

- odmawianiu orzekania z powołaniem się na orzecznictwo ETPCz i TSUE,

- nie stawianiu się na terminy posiedzeń,

- kwestionowaniu składów orzekających,

- odmowie podejmowania zawieszonych postępowań,

- odwoływaniu terminu posiedzenia bez podstawy prawnej.

W konsekwencji Sąd Najwyższy stwierdził, że SSN X.Y.:

- kwestionuje swój status jako sędziego,

- kwestionuje status Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej

i Spraw Publicznych,

- wydaje rozstrzygnięcia niemające oparcia w przepisach prawa,

- narusza podstawowe obowiązki sędziego,

- narusza prawa stron do sądu oraz godzi w dobro wymiaru sprawiedliwości,

a przez to Rzeczypospolitej Polskiej.

I NSP 425/25

9

Wskazane okoliczności doprowadziły Sąd Najwyższy do wniosku,

że obiektywnie istnieją uzasadnione wątpliwość co do bezstronności SSN X.Y. w

sprawie, biorąc pod uwagę sprzeczne z prawem czynności procesowe, a także

zaniechania. Zdaniem Sądu Najwyższego istniała także realna wątpliwość, czy

SSN X.Y. w sprawie wydałby orzeczenie zgodne z obowiązującym prawem.

Niewątpliwe powyższe przekłada się także na zaistnienie uzasadnionej

wątpliwości do bezstronności SSN X.Y. w sprawie I NSP 425/25.

6. Z powyższych względów, na podstawie art. 49 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił jak w sentencji.

[P.Sz.]

[a.ł]