Areszt z Goleniowa, a Skarb Państwa reprezentował nie ten prezes sądu. SN uchylił wyrok

III KS 40/25

2

Sąd Okręgowy w Szczecinie — po rozpoznaniu żądania wnioskodawcy D.K.

o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 24.000 zł tytułem

odszkodowania oraz kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie

niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie w sprawie o sygn. akt II K 927/21

Sądu Rejonowego w Goleniowie — wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. III Ko

63/23, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz D.K. kwoty: 14.326 zł tytułem

odszkodowania i 53.868 zł tytułem zadośćuczynienia (art. 552 § 4 k.p.k.) (pkt I),

kwotę 384 zł tytułem ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru (art. 554 § 4

k.p.k.) (pkt II), w pozostałym zakresie oddalił wniosek (pkt III), zaś wydatkami

postępowania obciążył Skarb Państwa (pkt IV).

Wyrok ten ⎯ po poddaniu go kontroli odwoławczej na skutek wniesienia

apelacji przez pełnomocnika Przedstawiciela Skarbu Państwa – Prezesa Sądu

Okręgowego w Szczecinie ⎯ Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 maja

2025 r., sygn. II AKa 96/25 uchylił i sprawę D.K. przekazał Sądowi Okręgowemu w

Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Od wyroku sądu odwoławczego skargę wniósł prokurator. Na podstawie art.

539a § 1-2 k.p.k. zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja

2025 r. w całości na korzyść oskarżonego D.K. Wyrokowi temu na podstawie art.

539a § 3 k.p.k. zarzucił naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k.,

poprzez jego niezasadne zastosowanie w wyniku błędnego uznania, że zachodzi

potrzeba uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2024

r. w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, z uwagi

na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, albowiem

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Skarb Państwa nie mógł należycie

realizować swoich praw i bronić swoich interesów, gdyż reprezentowany był przez

niewłaściwy organ, tj. przez Prezesa Sądu Rejonowego w Goleniowie, zamiast

Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie, jako sądu, w którym wydano ostatnie

orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej oraz

zaliczono tymczasowe aresztowanie na poczet grzywny, podczas gdy w toku

postępowania w niniejszej sprawie prawidłowo i zgodnie z treścią art. 552 § 2b pkt 1

III KS 40/25

3

k.p.k. określono organ reprezentujący Skarb Państwa, którym był Prezes Sądu

Rejonowego w Goleniowie mający wiedzę o toczącym się postępowaniu.

W konkluzji autor skargi na wyrok sądu odwoławczego wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Szczecinie do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Przedstawiciela Skarbu Państwa –

Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie wskazał, że popiera orzeczenie Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie i argumentację zawartą w jego uzasadnieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona przez prokuratora skarga na wyrok sądu odwoławczego okazała

się zasadna, co skutkowało koniecznością uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu

sądowi w postępowaniu odwoławczym.

Uwagi niniejsze zacząć należy od rozważenia, czy zasadne jest wyrażone przez Sąd Apelacyjny w

Szczecinie zapatrywanie, że przymiot statio fisci w tym postępowaniu przysługuje właśnie Sądowi

Okręgowemu w Szczecinie i ⎯ w konsekwencji ⎯ reprezentantem tego podmiotu (który działa w

postępowaniu za Skarbu Państwa) powinien być w niniejszej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w

Szczecinie.

Zgodnie z przepisami Rozdziału 58-go Kodeksu postępowania karnego ⎯ Odszkodowanie za

niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie stronami w postępowaniu

prowadzonym w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia są: wnioskodawca, prokurator

oraz Skarb Państwa (art. 554 § 2a k.p.k.), zaś organem reprezentującym Skarb Państwa jest: 1)

prezes sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie

odpowiedzialności karnej, stosowania środka zapobiegawczego, środka zabezpieczającego lub

zatrzymania, albo 2) prezes sądu pierwszej instancji, w którym wydano zmienione orzeczenie -

jeżeli orzeczeniem, o którym mowa w pkt 1, zmieniono orzeczenie sądu pierwszej instancji i

zastosowano środek, w związku z którym nie przysługuje odszkodowanie w myśl niniejszego

rozdziału, albo 3) organ, który dokonał zatrzymania - jeżeli sąd uwzględnił zażalenie na zatrzymanie

albo jeżeli sąd nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie (art. 554 § 2b k.p.k.).

Skoro przedmiotem postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Szczecinie pod sygn.

III Ko 63/23 było żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę związaną z oczywiście

niesłusznym t y m c z a s o w y m a r e s z t o w a n i e m D.K. w sprawie Sądu Rejonowego w

Goleniowie, sygn. II K 927/21, to kwestią kluczową dla udzielenia odpowiedzi na postawione

powyżej pytanie było dokonanie oceny ⎯ z należytym uwzględnieniem brzmienia art. 554 § 2b

III KS 40/25

4

k.p.k. ⎯ któremu podmiotowi (w którego imieniu działa z kolei odpowiedni prezes sądu)

przysługuje prawo realizacji uprawnień procesowych związanych z reprezentacją Skarbu Państwa w

postępowaniu w przedmiocie zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie

niesłuszne tymczasowe aresztowanie.

Jeśli uwzględnić fakt, że to w y ł ą c z n i e Sąd Rejonowy w Goleniowie w całym ciągu postępowania

o sygn. II K 927/21 stosował środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania

(zastosowanie wobec D.K. tymczasowego aresztowania nastąpiło na mocy postanowienia Sądu

Rejonowego w Goleniowie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II Kp 272/21; przedłużenie okresu

stosowania tego środka zapobiegawczego do dnia 5 listopada 2021 r. na podstawie postanowienia

Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt II Kp 359/21; postanowieniem

z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II K 927/21, Sąd Rejonowy w Goleniowie przedłużył stosowanie

tymczasowego aresztowania na dalszy okres do dnia 5 stycznia 2022 r., a następnie

postanowieniem z dnia 22 grudnia 2021 r. uchylił stosowanie wobec D.K. tego środka

zapobiegawczego), orzeczenia Sądu Rejonowego w Goleniowie w przedmiocie stosowania

izolacyjnego środka zapobiegawczego nie były nigdy poddane kontroli instancyjnej, zaś sąd ad

quem-Sąd Okręgowy w Szczecinie wyłącznie z a l i c z y ł okres tymczasowego aresztowania na

poczet grzywny orzeczonej za czyn zakwalifikowany z art. 157 § 2 k.k. (od pozostałych trzech

zarzuconych czynów sąd odwoławczy D.K. uniewinnił), to należy dojść do przekonania, że organem

reprezentującym Skarb Państwa w postępowaniu w przedmiocie odszkodowania lub

zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest prezes Sądu

Rejonowego w Goleniowie, a nie Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie, bowiem to tylko ten

pierwszy sąd stosował środek zapobiegawczy. Orzeczeniem Sądu Okręgowego w Szczecinie ani nie

stosowano tymczasowego aresztowania po raz pierwszy tego środka, ani nie przedłużano jego

stosowania, ani nie utrzymano w mocy orzeczenia w przedmiocie stosowania izolacyjnego środka

zapobiegawczego.

Analiza przepisu art. 554 § 2b k.p.k. prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było by Skarb

Państwa w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie był reprezentowany przez ten podmiot

(organ tego podmiotu), którego niesłuszna decyzja jest in concreto podstawą dochodzonego

roszczenia. Z art. 554 § 2b pkt 1 i 2 k.p.k. wynika bowiem, że organem reprezentującym Skarb

Państwa jest prezes tego sądu, w którym doszło do wydania lub skontrolowania i utrzymania w

mocy niezasadnej decyzji stanowiącej następnie podstawę do dochodzenia odszkodowania.

Podobne kryterium zastosowano do organu niesądowego w pkt 3, skoro chodzi tu o sytuację, gdy

ten organ niezasadnie dokonał zatrzymania, co stwierdził sąd w toku kontroli zażaleniowej, albo

gdy nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie. Skoro ⎯ jak już powiedziano ⎯ w niniejszej sprawie

Sąd Okręgowy w Szczecinie nie wydał żadnego rozstrzygnięcia, z którym wiązane może być

dochodzone przez D.K. roszczenie (innymi słowy ani nie stosował tymczasowego aresztowania, ani

nie utrzymywał w mocy orzeczenia w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania), to

podmiotem mającym przymiot statio fisci w niniejszym postępowaniu jest Sąd Rejonowy w

Goleniowie, który decydował o pierwszym i kolejnym stosowaniu tymczasowego aresztowania

wobec D.K.

III KS 40/25

5

Wskazać bowiem należy, że zmiana orzeczenia sądu pierwszej instancji przez orzeczenie kary

grzywny za czyn zakwalifikowany jako występek z art. 157 § 2 k.k. i zaliczenie na poczet tej kary

okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie nie może być traktowana w kategoriach

"stosowania środka zapobiegawczego" przez Sąd Okręgowy w Szczecinie (art. 554 § 2b pkt 1 k.p.k.):

środek ten był wyłącznie stosowany przez Sąd Rejonowy w Goleniowie, zatem to prezes tego sądu

jest organem uprawnionym do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu w przedmiocie

zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe

aresztowanie. W efekcie brak jest konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania

pierwszoinstancyjnego, skoro w toku tego postępowania organ uprawniony do reprezentowania

interesów Skarbu Państwa był prawidłowo reprezentowany (zawiadomienia prezesa Sądu

Rejonowego w Goleniowie o terminach rozprawy przed Sądem Okręgowym w Szczecinie –

elektroniczne pokwitowanie odbioru na termin rozprawy wyznaczony: pierwotnie na dzień 27

października 2023 r. k. 35, następnie odwołany; na dzień 22 listopada 2023 r. k. 40; pierwotnie na

dzień 16 stycznia 2024 r. k. 52, następnie odwołany; na dzień 28 marca 2024 r. k. 61; pierwotnie na

dzień 12 czerwca 2024 r. k. 102, następnie odwołany; pierwotnie na dzień 26 lipca 2024 r. k. 108,

następnie odwołany; na dzień 23 października 2024 r. k. 125; na dzień 5 grudnia 2024 r. k. 127A).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uwzględnił skargę na wyrok sądu odwoławczego

wniesioną przez prokurator Prokuratury Okręgowej w Szczecinie, uchylił zaskarżony skargą wyrok

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., sygn. II AKa 96/25, i sprawę przekazał do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym przed tym sądem.

Antoni Bojańczyk

Zbigniew Kapiński

Anna Dziergawka

[WB]

[a.ł]