SN nie przyjął skargi spółki w sporze o odszkodowanie dla pracownika objętego ochroną

Wyrokiem z dnia 13 maja 2024 r., VII P 8/23 Sąd Rejonowy w Bydgoszczy

oddalił powództwo w stosunku do powoda T.N. (pkt 1.); zasądził od pozwanej P. sp.

z o.o. w T. na rzecz powoda R.A. kwotę 39.469,71 zł tytułem odszkodowania za

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia

13 maja 2024 r. do dnia zapłaty (pkt 2.); oddalił powództwo R.A. w pozostałej części

(pkt 3.); nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy na

I PSK 163/26

2

rzecz powoda T.N. kwotę 4.476 zł tytułem opłaty od pozwu (pkt 4.); nakazał pobrać

od pozwanej spółki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy

kwotę 1.974 zł tytułem opłaty sądowej w stosunku do roszczenia R.A. (pkt 5.);

zasądził od powoda T.N. na rzecz pozwanej spółki kwotę 495 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 6.); zniósł koszty zastępstwa

procesowego między powodem R.A. a pozwaną spółką (pkt 7.).

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., VI Pa 98/24, VI Pz 24/24 Sąd Okręgowy

w Bydgoszczy oddalił apelację pozwanej (pkt 1.); zasądził od pozwanej na rzecz

powoda kwotę 120 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia

uprawomocnienia się niniejszego wyroku w punkcie II do dnia zapłaty tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt 2.); zmienił

rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego zawarte w punkcie 6 wyroku w

ten sposób, że zasądził od T.N. na rzecz pozwanej spółki kwotę 1.830 zł wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego

wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za

pierwszą i drugą instancje (pkt 3.); w pozostałym zakresie zażalenie oddalił (pkt 4.);

zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego w

postępowaniu zażaleniowym (pkt 5.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pozwany zarzucił naruszenie:

1. art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 100 § 1 i art. 100 § 2 pkt 4 i 5 k.p.; 2. art. 8

k.p. w zw. z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w zw. z

art. 4771 k.p.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił jej oczywistą

zasadnością, bowiem Sąd Okręgowy uznał, że o ile roszczenie powoda o

przywrócenie do pracy byłoby sprzeczne z art. 8 k.p.c., o tyle jednak wyjątkowo

naganna postawa powoda nie jest przeszkodą dla uwzględnienia jego roszczenia o

zasądzenie odszkodowania. W ocenie skarżącego biorąc pod uwagę całokształt

okoliczności faktycznych sprawy, ale przede wszystkim rodzaj, charakter oraz

intensywność naruszeń dokonanych przez powoda, piastowane przez niego

stanowisko, umyślny stopień winy czy wreszcie postawę polegającą na zaprzeczeniu

i wyparciu zarzucanych mu czynów, przyznanie powodowi odszkodowania na mocy

wyroku sądowego uznać należy za rażąco sprzeczne z zasadami współżycia

I PSK 163/26

3

społecznego, a w szczególności z zasadą dbałości o interes zakładu pracy i jego

pracodawcy, a także zasadą wzajemnej lojalności. Udowodnione powodowi działanie

uznać należy za porównywalne z rozważanymi dotychczas w orzecznictwie

szczególnie rażącymi i nagannymi zachowaniami, które doprowadziły do wniosku o

nadużyciu przez pracownika prawa podmiotowego do domagania się choćby

częściowej rekompensaty (odszkodowania) z tytułu naruszenia przez pracodawcę

art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Bydgoszczy, stosownie do art. 39815 k.p.c., ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, stosownie do art.

39816 k.p.c. oraz w każdym przypadku obciążenie powoda kosztami postępowania

oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej odpowiedniej kwoty według norm

przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjne, a gdyby Sąd Najwyższy przyjął skargę do rozpoznania o oddalenie skargi

kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie na rzecz powoda kosztów

postępowania w postępowaniu wywołanym skargą, obejmujących koszty zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

I PSK 163/26

4

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się

z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd

Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego

spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać

argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej

oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w

uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta

„oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia.

Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

I PSK 163/26

5

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz wniesionej skargi kasacyjnej

w zakresie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że

zachodzi powołana przez skarżącą spółkę przesłanka przedsądu.

Treść klauzuli generalnej zawartej w art. 8 k.p. ujęta jest przedmiotowo, a nie

podmiotowo. Nie kształtuje ona praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje

praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny,

w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie

uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony

prawnej (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr

529757; z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005; z dnia 12 stycznia

2011 r., II PK 89/10, LEX nr 737386; z dnia 2 października 2012 r., II PK 56/12, LEX

nr 1243024). Stosowanie art. 8 k.p. (podobnie jak art. 5 k.c.) pozostaje w

nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP

2004 Nr 16, poz. 283). W oderwaniu od tych konkretnych okoliczności nie można

formułować ogólnych dyrektyw co do stosowania tego przepisu (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 1974 r., III PZP 34/73, OSNCP 1975 Nr 1, poz. 4;

PiP 1978 nr 7, s.161, z glosami S. Sołtysińskiego i Z. Ziembińskiego oraz wyroki: z

dnia 28 listopada 1967 r., I PR 415/67, OSP i KA 1968 Nr 10, poz. 210, z glosą Z.

Ziembińskiego; z dnia 10 lutego 2012 r., II PK 144/11, LEX nr 1167470 i z dnia 26

czerwca 2012 r., II PK 275/11, Monitor Prawa Pracy 2012 nr 11, s. 584-587).

Judykatura jednoznacznie stoi na stanowisku, że sąd pracy może z urzędu

uwzględnić roszczenie o odszkodowanie zamiast roszczenia o przywrócenie do

pracy zgłoszonego przez pracownika objętego szczególną ochroną przed

rozwiązaniem stosunku pracy wówczas, gdy okazało się ono nieuzasadnione ze

względu na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNAPiUS 1994

Nr 12, poz. 230 z glosą U. Jackowiak, OSP 1995 Nr 4, poz. 81 czy wyrok z 11

września 1996 r., I PZP 19/96, Prok. i Pr. 1997 nr 2, s. 44). Sąd Najwyższy przyjmuje,

że zindywidualizowane okoliczności sprawy mogą uzasadniać oddalenie powództwa

pracownika o przywrócenie do pracy i zasądzenie w to miejsce odszkodowania, a w

wyjątkowych wypadkach oddalenie powództwa w całości pracownika podlegającego

szczególnej ochronie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2025 r., III

I PSK 163/26

6

PSKP 44/24, LEX nr 3854339 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia

2022 r., II PSK 187/21, LEX nr 3397274). Podstawą tego rodzaju orzeczeń jest

zawsze art. 4771 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. Innymi słowy ochrona związkowa nie

może służyć wyłącznie uniemożliwieniu pracodawcy zasadnego rozwiązania umowy

o pracę, gdy owa zasadność dotyczy postawy pracownika, bez związku z

wykonywaniem zadań związkowych. Celem ochrony stosunku pracy osób

podlegających szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy jest przede wszystkim

zagwarantowanie im niezależności w wypełnianiu funkcji (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 13 stycznia 2022 r., II PSK 222/21, LEX nr 3369557; z 27 stycznia

2022 r., II PSK 187/21, LEX nr 3397274).

Sąd Okręgowy słusznie powołał art. 8 k.p., który stanowi o społeczno-

gospodarczym przeznaczeniu prawa i zasadach współżycia społecznego. Zauważyć

należy, że zgodnie z art. 8 k.p. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby

sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami

współżycia społecznego.

Przepis art. 8 k.p., upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym

stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za

wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr 529757; z 24 listopada 2010 r.,

I PK 78/10, LEX nr 725005; z 12 stycznia 2011 r., II PK 89/10, LEX nr 737386; z 2

października 2012 r., II PK 56/12, LEX nr 1243024).

Sąd drugiej instancji przedstawił argumenty, mieszczące się w zakresie

sądowej wykładni klauzuli generalnej z art. 8 k.p., które nie mogą być uznane za

rażąco i oczywiście naruszające prawo. Sąd Okręgowy stwierdził, że zachowanie

powoda nie stanowiło ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych względem

pracodawcy oraz nie uzasadniało zwolnienia powoda dyscyplinarnie oraz wyjaśnił

dlaczego przywrócenie go do pracy stanowiłoby nadużycie prawa w rozumieniu art.

8 k.p.

Jednostkowa ocena, czy w danym stanie faktycznym, ma zastosowanie

norma art. 8 k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego i w

ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku

szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 4

kwietnia 2012 r., I PK 123/11, LEX nr 1227961; z 24 lipca 2013 r., I PK 16/13, LEX nr

I PSK 163/26

7

LEX nr 1392612 i z 1 marca 2016 r., I PK 125/15, LEX nr 2044465 oraz cytowane

tam orzecznictwo, jak również postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022

r., II PSK 264/21, LEX nr 3482969). Skarżący nie wykazał, aby tego rodzaju

naruszenie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Konkludując stwierdzić należy, że w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawiono żadnej argumentacji, która mogłaby

przemawiać za przyjęciem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wobec niewykazania przez skarżącego zasadności powołanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391

§ 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[az]

[SOP]