Zwolnienie 63-letniego pracownika bez wypowiedzenia. SN nie przyjął skargi pracodawcy

Wyrokiem z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt IV P 63/22, Sąd Rejonowy w

Kielcach w sprawie z powództwa W. C. przeciwko E. K. S. w K. o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, oddalił powództwo (pkt I

wyroku) i odstąpił od obciążania powoda W. C. kosztami procesu (pkt II wyroku).

Apelację od tego wyroku wniósł powód.

I PSK 189/26

2

Wyrokiem z 30 września 2024 r., sygn. akt V Pa 145/24, Sąd Okręgowy w

Kielcach w wyniku apelacji powoda W. C. zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego w pkt I i II w ten sposób, że przywrócił powoda do pracy u pozwanego

E. K. S. w K. i zasądził od pozwanego kwotę 137 722, 46 zł tytułem wynagrodzenia

za okres pozostawania bez pracy pod warunkiem jej podjęcia oraz kwotę 4 230 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami; w

pozostałej zaś części oddalił apelację i zasądził na rzecz powoda koszty

zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd Okręgowy uznał, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez

wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów w tym

trybie. Przyczny wskazane przez pracodawcę w oświadczeniu o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie stanowiły ciężkiego naruszenia przez

pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych. Rozwiązanie umowy o

pracę z powodem nastąpiło w sytuacji określonej w treści art 39 k.p., zgodnie z

którym pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu

brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres

zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie emerytury z osiągnięciem tego wieku. Powód

w dacie rozwiązania umowy o pracę miał 63 lata, a więc był w okresie ochronnym.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną strona pozwana w

całości.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

(oczywista zasadność skargi kasacyjnej).

Skarżący wskazał, że zgodnie z ugruntowanym i powszechnie aprobowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego w postępowaniu dotyczącym rozwiązania

umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia sąd ma obowiązek badać,

czy przyczyna wskazana przez pracodawcę w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy

o pracę jest prawdziwa, czy została przez pracodawcę wskazana konkretnie i czy

uzasadnia rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia.

W niniejszej sprawie jednak - mimo, że wszystkie przesłanki rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika zostały spełnione i wykazane - Sąd

I PSK 189/26

3

drugiej instancji popełnił rażące błędy, skutkujące wydaniem nieprawidłowego

wyroku, który nie powinien się ostać.

Zdaniem skarżącego, powód niewątpliwie - i to nie jeden raz - dopuścił się

ciężkiego naruszenia swoich podstawowych obowiązków pracowniczych.

Obowiązek stosowania się do związanych z pracą poleceń przełożonych, jak i

obowiązek przestrzegania czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, a także

przestrzegania regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku został

nałożony na każdego pracownika wyraźnie i wprost w art. 100 k.p. Również Sąd

Najwyższy niejednokrotnie potwierdzał, że zarówno niestosowanie się przez

pracownika do poleceń przełożonego, jak i nieprzestrzeganie ustalonego porządku i

dyscypliny pracy stanowi w pełni uzasadnianą podstawę do rozwiązania przez

pracodawcę umowy o pracę zawartej z pracownikiem bez zachowania okresu

wypowiedzenia.

Ocena dokonana przez Sąd drugiej instancji oraz wydany wyrok pozostają

również w sprzeczności z istotą instytucji rozwiązania umowy o pracę w trybie

określonym w art. 52 § 1 k.p., która polega na odstąpieniu przez pracodawcę od

umowy z powodu niewywiązywania się przez pracownika z jego winy ze swoich

obowiązków. Pracodawca nie ma obowiązku tolerowania umyślnego naruszania

podstawowych obowiązków przez pracownika - a tak właśnie było w przypadku

powoda. Przyjęta przez Sąd drugiej instancji wykładnia, w tym również

nieuwzględnienie kwestii naruszenia czy zagrożenia interesów pracodawcy, mimo

że pozwana wskazywała, że działanie powoda zakłóca prawidłowe funkcjonowanie

zakładu pracy jest rażąco nieprawidłowa i nietrafna.

W końcu, pełnomocnik skarżącej podniósł, że Sąd drugiej instancji w rażąco

błędny sposób zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 39 k.p., powołując się

na fakt, źe powód - na dzień rozwiązania z nim umowy o pracę - osiągnął wiek

uprawniający go do korzystania z ochrony przedemerytalnej. Okoliczność ta nie ma

jednak żadnego znaczenia w przypadku rozwiązania umowy o pracę bez

zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Odwołanie

się przez Sąd drugiej instancji do ww. regulacji stanowi oczywiste naruszenie, które

nie powinno mieć miejsca. Art. 39 k.p. wprowadza ochronę pracownika przed

wypowiedzeniem mu umowy o pracę - zatem dotyczy wyłącznie wypowiedzenia

I PSK 189/26

4

definitywnego oraz tzw. wypowiedzenia „zmieniającego” warunki pracy i płacy.

Oznacza to, że regulacja ta ma zastosowania w przypadku rozwiązania umowy o

pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z winy pracownika. Nie powinno

budzić żadnych wątpliwości, że okoliczność, iż powód był w wieku

przedemerytalnym, nie ma żadnego znaczenia dla rozwiązania z nim umowy o

pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sąd drugiej instancji

zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 39 k.p., uwzględnił tę okoliczność przy

ocenie zasadności podjętej przez pozwaną decyzji o zakończeniu współpracy z

powodem - mimo, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku

wypowiedzenia umowy o pracę, którego nie dotyczyła niniejsza sprawa.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania z uwagi na brak przesłanek uzasadniających jej przyjęcia; oddalenie

skargi kasacyjnej w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania; zasadzenie kosztów

zastępstwa procesowego wg stawki maksymalnej, wynikającej z norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście

I PSK 189/26

5

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skarżący nie wykazał jednak zaistnienia

przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania, określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście

uzasadniona. O ile jednak dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03).

W skardze kasacyjnej nie przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która

mogłaby świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera się jedynie na

polemice z oceną materiału dowodowego i ustaleniami faktycznymi Sądu drugiej

instancji, co w świetle treści art. 3983 § 3 k.p.c. jest niedopuszczalne. Skarżący

opiera swoją argumentację jedynie na próbie podważenia oceny materiału

dowodowego dokonanej przez Sąd drugiej instancji i przedstawieniu własnej wizji

stanu faktycznego sprawy, która jednak nie znajduje oparcia w materiale

dowodowym. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania przedstawiono jedynie własną ocenę zachowania powoda, dokonaną

I PSK 189/26

6

przez stronę pozwaną, nie wykazano jednak jakiegokolwiek naruszenia przepisów

prawa przez Sąd Okręgowy.

W szczególności Sąd odwoławczy nie naruszył art. 52 k.p., bowiem wziął on

pod uwagę wszelkie przesłanki zastosowania tego przepisu, natomiast w wyniku

dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, Sąd ten doszedł do

wniosku, że w niniejszej sprawie zachowanie powoda nie wypełniało przesłanek

pozwalających na rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie i to właśnie tę ocenę

podważa skarżący w swojej skardze kasacyjnej, nie zaś naruszenie jakiegokolwiek

przepisu prawa.

W kontekście natomiast naruszenia art. 39 k.p., wbrew supozycjom

zawartym w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

przepis ten ma znaczenie dla postępowania z odwołania pracownika od

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 k.p. Zgodnie

bowiem z art. 57 § 2 k.p., jeżeli umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, o

którym mowa w art. 39, albo z pracownicą w okresie ciąży oraz w okresie urlopu

macierzyńskiego lub od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie

urlopu macierzyńskiego albo jego części - do dnia zakończenia tego urlopu,

wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy. Dotyczy to także

przypadku, gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu

szczególnego. Właśnie w tym kontekście zastosował Sąd drugiej instancji art. 39

k.p. w niniejszej sprawie, bowiem zasądził on wynagrodzenie za cały czas

pozostawania bez pracy, co jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Nie było to zatem naruszenie przepisów prawa widoczne prima facie dla osoby

posiadającej podstawową wiedzę prawniczą. Sąd Okręgowy miał obowiązek

zastosować ten przepis, zasądzając na rzecz powoda wynagrodzenie za cały czas

pozostawania bez pracy.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11

k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9

ust. 1 pkt 1 oraz § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra

I PSK 189/26

7

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).

[KK]

[a.ł]