Spór o członkostwo w związku przy wypowiedzeniu. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r., oddalił

apelację E. K. od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2022 r.,

oddalającego jej powództwo o zasądzenie od I. S. A. z siedzibą w K. kwoty

21.000,00 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązaniem umowy

o pracę wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu.

I PSK 91/24

2

W związku z reorganizacją struktury pozwanej spółki wszyscy pracownicy z

likwidowanych jednostek otrzymać mieli równorzędne stanowiska spośród

stanowisk specjalistycznych w oddziale, przy utrzymaniu kategorii zaszeregowania i

wynagrodzenia. Zarządzeniem Prezesa Zarządu nr Org/632/2019

z 11 października 2019 r., wprowadzono jako obowiązujący załącznik nr 4 do

Regulaminu Organizacyjnego - Struktura Organizacyjna Pionu Klientów

Detalicznych, który miał wejść w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. Po zmianach

region, w którym zatrudniona była powódka, został pomiędzy region K. i region B..

Możliwe było oddelegowanie pracownika do pracy w innej placówce w ramach

jednego regionu. W wyniku przeprowadzanej reorganizacji i likwidacji działów,

zmieniał się system pracy pracowników. Wszyscy specjaliści, w tym powódka,

przechodzili z zadaniowego na równoważny czas pracy, w godzinach od 9.00 do

17.00.

W dniu 13 listopada 2019 r. pozwana przedstawiła powódce porozumienie o

zmianie warunków zatrudnienia, proponując zatrudnienie na stanowisku eksperta w

T., z kategorią zaszeregowania 15.

Powódka, w korespondencji e-mail z 19 grudnia 2019 r. odmówiła przyjęcia

zaproponowanych jej warunków pracy i płacy, z uwagi na pogorszenie nowych

warunków zatrudnienia oraz ze względu na sytuację życiową, w tym rezygnację z

zadaniowego czasu pracy na rzecz czasu równoważnego oraz nieprecyzyjne

określenie miejsca świadczenia pracy.

W dniu 8 stycznia 2020 r. pozwana złożyła powódce oświadczenie o

rozwiązaniu umowy o pracę za 3 miesięcznym wypowiedzeniem z powodu odmowy

przyjęcia nowych warunków zatrudnienia na stanowisku eksperta w nowej

jednostce organizacyjnej, powstałej w związku ze zmianą struktury organizacyjnej

Sieci Detalicznej - na podstawie zarządzenia nr Org/632/2019 z 11 października

2019 r., skutkującej wdrożeniem nowego modelu pracy w Kanałach

Dystrybucyjnych i likwidacją jednostki specjalistycznej – C. B. dla P. Rozwiązanie

umowy nastąpiło na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w

związku z czym powódka otrzymała odprawę pieniężną w wysokości 3

miesięcznego wynagrodzenia.

I PSK 91/24

3

Pozwana poinformowała M. O. Z. o planowanej reorganizacji struktury

pozwanej spółki, w tym likwidację C. B. H. oraz C. B. P. oraz włączenie ich

pracowników w inną strukturę, będącą jedną z nowych jednostek organizacyjnych

pozwanej. Nadto, po odmowie przez powódkę przyjęcia nowych warunków pracy,

pozwana w korespondencji e-mail z 7 stycznia 2020 r. zwróciła się o konsultację

rozwiązania umów o pracę do związków zawodowych. Nie miały one uwag do

przekazanej informacji o rozwiązaniu.

Następnie, w związku z kolejną reorganizacją, powódka otrzymała

propozycję powrotu do pracy na poprzednio zajmowane stanowisko, które

przywrócone zostało po reorganizacji z 1 lutego 2020 r., ale pod inną nazwą.

Przywrócone zostały warunki pracy specjalisty oraz zakres zadań, ale w innym

zespole, oraz w innym regionie. Powódka odmówiła powrotu do pracy u pozwanej.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało zagadnienie prawidłowości

dokonanego przez stronę pozwaną wypowiedzenia umowy o pracę, wobec zarzutu,

że podana przyczyna nie była rzeczywista, lecz pozorna, a celem pozwanej było

rozwiązanie z powódką umowy o pracę. Powódka zarzuciła również, że nie posiada

informacji, aby przeprowadzone zostały konsultacje związkowe w związku z

wprowadzoną reorganizacją i zamiarem rozwiązania z powódką umowy o pracę z

zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Sąd Okręgowy uzupełnił materiał dowodowy w odniesieniu do najdalej

idącego zarzutu podniesionego w apelacji, a mianowicie tego czy powódka była

członkiem związku zawodowego i czy została objęta ochroną tego związku. Sąd

Okręgowy wskazał, że w tym zakresie ciężar dowodowy, zgodnie z ogólnymi

zasadami dowodowymi (art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c.) spoczywał na

powódce, lecz z uwagi na fakt, że przedstawione przez powódkę dowody nie

pozwoliły na stanowcze wyjaśnienie podnoszonej kwestii, Sąd Okręgowy z urzędu

(art. 232 k.p.c. zdanie drugie) dopuścił także dowody ze statutu oraz uchwał, o

które zwrócił się do związku zawodowego. Uzupełniony materiał dowodowy nie

wykazał w sposób jednoznaczny, że powódka była rzeczywiście członkiem związku

zawodowego i w konsekwencji, że podlegała ochronie związkowej.

Prezydium Komisji Organizacji Międzyzakładowej „S.” Grupy I. w dniu 18

stycznia 2024 r. podjęło uchwałę potwierdzającą, że wcześniej, bo w dniu 13

I PSK 91/24

4

stycznia 2020 r., podjęło uchwałę w sprawie przyjęcia powódki w poczet członków

związku. Nie wskazano na jakiej podstawie podjęto taką uchwałę w 2024 r. Nie

wskazano również na jakiej podstawie ustalono, że uchwała w sprawie członkostwa

powódki została podjęta 13 stycznia 2020 r., wreszcie nie przedstawiono owej

uchwały z 2020 r. Wszystkie te okoliczności spowodowały, że Sąd Okręgowy nie

dał wiary temu, że przed otrzymaniem pisma wypowiadającego umowę o pracę, w

dniu 14 stycznia 2020 r., powódka była objęta ochroną związku zawodowego.

Jeżeli nawet powódka deklarację wysłała do związku 9 stycznia 2020 r., to nie jest

wiarygodne, że związek zdążył się zebrać i podjąć uchwałę do 13 stycznia 2020 r.,

tym bardziej, iż 11 i 12 stycznia przypadały na sobotę i niedzielę.

Sąd Okręgowy uznał, że przyczyny wskazane w wypowiedzeniu umowy o

pracę, dokonanym powódce, były przyczynami prawdziwymi i konkretnymi, a

pracodawca, wypowiadając powódce umowę o pracę, spełnił wszystkie warunki

formalne i materialne, pozwalające uznać to wypowiedzenie za prawidłowe i

skuteczne.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik powódki, zaskarżając wyrok Sądu

Okręgowego w części, to jest w pkt 3 i 4, w zakresie w jakim Sąd Okręgowy oddalił

apelację powódki.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na

występującą w sprawie potrzebę wykładni przepisów budzących istotne wątpliwości,

w szczególności art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 1 k.p. i związku z art. 38 § 2

k.p. i 6 k.c. i w związku z art. 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 440), w zakresie w jakim

przewidują kognicję Sądu dla ustalenia przynależności pracownika do organizacji

związkowej w sytuacji zniszczenia lub zgubienia pierwotnej uchwały komisji

zakładowej o przyjęciu w poczet organizacji związkowej. Jednocześnie wskazał, że

skarga jest oczywiście uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego, według norm

przepisanych.

I PSK 91/24

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego rozpoznania.

W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawa, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie,

a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego stanowiska. Ponadto

wątpliwości interpretacyjne nie mogą sprowadzać się do odpowiedzi na zarzuty

skarżącego, skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia ani też do

odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą

obowiązujących zasad wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02,

OSNP-wkładka 2003 Nr 13, poz. 5).

Ponadto dostrzeżone wątpliwości (rozbieżności) należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z dnia 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14), co więcej niezbędne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu. Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009

nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również

wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie

zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje

potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Gdy w ramach stosowania tych

przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący

powinien je przedstawić i uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z dnia 12 grudnia

2008 r., II PK 220/08; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

Potrzeba wykładni przepisów nie występuje, jeżeli przepisy te były

przedmiotem kolejnych wypowiedzi interpretacyjnych Sądu Najwyższego zawartych

I PSK 91/24

6

w judykatach wydanych nawet po sporządzeniu skargi kasacyjnej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2011 r., I PK 246/10).

Przede wszystkim jednak, jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo

poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można

jednocześnie twierdzić, że skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie

o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi,

warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Tak zaś uczyniła skarżąca.

Zatem nie do pogodzenia z oczywistością skargi jest formułowanie w niej

zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy ani

wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Taka

konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje

jego zasadność już na samym wstępie.

Po wtóre, zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na

zarzutach, dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu

Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), oznacza niedopuszczalność powoływania się

przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji, polegającą na

ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Do naruszenia art. 30 § 4 k.p. dochodzi wówczas, gdy pracodawca w ogóle

nie wskazuje przyczyny wypowiedzenia lub wskazuje ją w sposób tak niekonkretny,

że przyczyna ta jest niezrozumiała dla pracownika, a przez to nieweryfikowalna.

Powszechna ochrona trwałości stosunku pracy przed wypowiedzeniem realizuje się

przez trzy podstawowe instrumenty prawne, to jest: konsultację zamiaru

wypowiedzenia umowy o pracę z zakładową organizacją związkową (art. 38 k.p. w

związku z art. 30 ust. 2 ustawy z 1991 r. o związkach zawodowych), wymóg

wskazania przez pracodawcę przyczyny rozwiązania umowy o pracę na czas

określony lub nieokreślony (art. 30 § 4 k.p.) oraz wymóg zasadności

wypowiedzenia umowy o pracę i zgodność wypowiedzenia ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa i zasadami współżycia społecznego (art. 45

§ 1, art. 8 k.p.), a także dopuszczalność odwołania się pracownika od

I PSK 91/24

7

wypowiedzenia w przypadku wadliwego ustania stosunku pracy (zob. M. J. Zieliński:

Zróżnicowanie powszechnej ochrony trwałości stosunku pracy w zależności od

rodzaju umowy o pracę w świetle prawa międzynarodowego i prawa UE, PiZS 2017

nr 7, s. 11-22). Oznacza to, że istnienie przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie

umowy o pracę może być przedmiotem badania w postępowaniu sądowym

zainicjowanym przez pracownika występującego z żądaniem przywrócenia do

pracy, uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub odszkodowania (art. 45 § 1

k.p.). Natomiast w orzecznictwie sądowym i doktrynie ugruntowany jest pogląd,

zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany udowodnić zasadność dokonanego

wypowiedzenia (zob. A. Tomanek [w:] System Prawa Pracy. Tom I. Część ogólna,

K. W. Baran red., Warszawa 2017, LEX).

Przepis art. 38 k.p. nakłada na pracodawcę, o ile działa u niego zakładowa

organizacja związkowa, ustawowy obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia

umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas

nieokreślony z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownika (jest

to przykład ograniczenia pracodawcy w możliwości wypowiedzenia umowy o pracę

ze względu na powszechną ochronę zatrudnienia). Na podstawie art. 42 § 1 k.p.,

powinność taka ciąży na pracodawcy również wówczas, gdy zamierza

wypowiedzieć wynikające z tych rodzajów umów warunki płacy i płacy.

W doktrynie wskazuje się, że zgodnie z art. 251 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 440),

uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji

zrzeszającej co najmniej 10 członków będących: 1) pracownikami u pracodawcy

objętego działaniem tej organizacji lub 2) innymi niż pracownicy osobami

wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę przez co najmniej

6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji (zob. M.

Barański w: Kodeks pracy. Komentarz. Tom I. Art. 1-93, wyd. VII, red. K. W. Baran,

Warszawa 2025, LEX). Wskazana organizacja przedstawia pracodawcy,

co 6 miesięcy – według stanu na dzień 30 czerwca i 31 grudnia – w terminie do 10.

dnia miesiąca następującego po tym okresie, informację o liczbie wskazanych

wyżej członków, z zastrzeżeniem art. 251 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych

(art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Zakładowa organizacja

I PSK 91/24

8

związkowa, która została utworzona w ciągu 6-miesięcznego okresu

sprawozdawczego, przedstawia bowiem pracodawcy pierwszą informację o liczbie

członków – według stanu na dzień złożenia informacji – w terminie 2 miesięcy od

dnia utworzenia organizacji związkowej. Przedstawienie informacji w tym terminie

nie wyłącza obowiązku złożenia przez tę organizację informacji w terminie, o

którym mowa w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych (art. 251 ust. 3

ustawy o związkach zawodowych). Stosownie do art. 251 ust. 6 ustawy o związkach

zawodowych organizacji, która nie wypełniła w terminie obowiązków, o których

mowa w art. 251 ust. 2 lub 3, nie przysługują uprawnienia zakładowej organizacji

związkowej do czasu wykonania tych obowiązków. W uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 20 grudnia 2012 r., III PZP 7/12 przyjęto, że nieprzedstawienie przez

zakładową organizację związkową informacji, o której mowa w art. 251 ust. 2

ustawy o związkach zawodowych powoduje, że nie są wadliwe czynności podjęte

przez pracodawcę bez wymaganego współdziałania z tą organizacją, aż do dnia

przedstawienia tej informacji. Uchwała ta zachowuje pełną aktualność także po

nowelizacji ustawy o związkach zawodowych z dnia 5 lipca 2018 r., która weszła w

życie w dniu 1 stycznia 2019 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 1308.) i należy ją odnieść

także do czynności podejmowanych przez pracodawcę w ramach art. 38 k.p.

Pracownik jest reprezentowany przez zakładową organizację związkową,

jeżeli jest członkiem tej organizacji bądź pracownik zwrócił się do związku

zawodowego, a związek ten wyraził zgodę na obronę jego praw. Zgodnie jednak z

art. 30 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych w indywidualnych sprawach ze

stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do

współdziałania z zakładową organizacją związkową, przed podjęciem działania,

pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o

pracowniku korzystającym z jej obrony. Nieudzielenie tej informacji w terminie 5 dni

od dnia otrzymania przez zakładową organizację związkową wniosku zwalnia

pracodawcę z obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w

sprawach dotyczących tego pracownika. Prawnym obowiązkiem związku

zawodowego jest zatem przekazanie pracodawcy prawidłowej, aktualnej i rzetelnej

informacji dotyczącej pracowników podlegających ochronie tego związku.

Pracodawca nie musi konsultować zamiaru wypowiedzenia, gdy pomimo

I PSK 91/24

9

dopełnienia ze swej strony wszelkich powinności, nie dysponuje wiedzą w

przedmiocie statusu danej osoby jako posiadającej bądź nieposiadającej przymiotu

osoby reprezentowanej przez zakładową organizację związkową.

Mimo dopuszczenia z urzędu przez Sąd Okręgowy dowodu ze statutu oraz

uchwał, w celu potwierdzenia, że powódka była członkiem związku zawodowego i

została objęta ochroną tego związku, fakt ten w ocenie Sądu Okręgowego nie

został wykazany. Uzupełniony materiał dowodowy nie wskazał w sposób

jednoznaczny na to, że powódka była rzeczywiście członkiem związku

zawodowego i w konsekwencji, że podlegała ochronie związkowej. Postępowanie

kasacyjne zaś nie służy ocenie dowodów, gdyż Sąd Najwyższy jest sądem prawa.

Podsumowując przedstawione uwagi, skarżąca nie wykazała przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., co obligowało do wydania postanowienia

odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 108 § 1, art. 98 §

1, 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku

z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U.2023,

poz. 1964).

[KK]

[a.ł]