Odprawa po służbie celnej przedawniona przy wniesieniu pozwu. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z 2 grudnia 2024 r., IV Pa 174/24, w sprawie z powództwa

I.M. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze

o zapłatę, oddalił apelację powódki oraz apelację pozwanego od wyroku Sądu

Rejonowego w Zielonej Górze z 7 czerwca 2024 r., IV P 259/24, zasądzającego od

pożwanego na rzecz powódki kwotę 38.443 żł brutto tytułem odprawy z

I PSK 92/26

2

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia

zapłaty oraz oddalającego powództwo w pozostałym zakresie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka. Wniosła o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c., albowiem w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, jak również

zachodzi potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości, a mianowicie: czy słuszna jest koncepcja, że prawo do odprawy dla

funkcjonariusza Służy Celnej zwolnionego że służby przez złożenie do dnia 31

maja 2017 r. tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia, zaktualizowało się w

momencie zwolnienia ze służby, czy też z uwagi na literalne brzmienie art. 170

ust 4 p.w.K.A.S. wymagalność roszczenia powstała w momencie wydania Uchwały

Sądu Najwyższego w dniu 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, na mocy której Sąd

Najwyższy rozstrzygnął, że funkcjonariusz Służby Celnej powinien otrzymać

odprawę na podstawie art. 163 ust. 4 u.s.c. w zw. z art. 170 ust 4 p.w.K.A.S. w zw. z

art. 32 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jej

rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje

postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w

konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją

Sądu Najwyższego.

I PSK 92/26

3

Skarżąca powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w

taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego

wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów

prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy

ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).

Natomiast odnosząc się do przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

należy wskazać jakie przepisy mają być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego,

co więcej powinny one należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez

sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12,

poz. 211). Rzeczą skarżącego jest wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości (zę sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają), nie doczekał się wykładni bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (por.

I PSK 92/26

4

postanowienia Sądu Najwyższego; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr

315351; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia

2022 r., i USK 21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22,

LEX nr 3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis

musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia - mieć znaczenie dla jej

rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sann

przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000 nr 7-8, poz. 147 i z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).

W kontekście powyższego nie sposób uznać powołanych przez skarżącą

przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania za zasadne.

Sąd Okręgowy wyraźnie wskazał, że podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały

w sprawie III PZP 2/23 miało jedynie to znaczenie, że wyjaśniło wątpliwości

dotyczące prawa do odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego w Krajowej

Administracji Skarbowej będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby Celno-

Skarbowej. Jak wynika z uzasadnienia uchwały pozwany wskazywał w tym

kontekście na kompensacyjny charakter odprawy, jak i na tp, że sytuacja prawna

takiego funkcjonariusza jest „lepsza” niż sytuacja funkcjonariuszy (pracowników),

którzy nie otrzymali propozycji dalszej służby (pracy) lub odmówili jej przyjęcia i

którym w związku z tym przysługuje prawo do odprawy. Na tym tle należy uznać, że

uchwała w sprawie III PZP 2/23 nie kreowała nowego stanu prawnego, ale odnosiła

się do skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie sposób zatem przyjąć, że dopiero od

jej podjęcia w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenie skarżącej o odprawę z art. 163 ust. 4

u.s.c. stało się wymagalne (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2025 r.,

I PSK 92/26). Zatem za początek biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień,

w którym uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia. W odniesieniu do wielu

świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia wynika wprost z przepisów prawa

I PSK 92/26

5

pracy - Kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagrodzenia.

W takim przypadku termin ten jest jednocześnie dniem wymagalności roszczenia.

Natomiast jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został w powyższy sposób

określony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być

spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu

wymagalności roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego, na

przykład w odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność roszczenia o udzielenie

urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

(A. Kosut [w:] K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94-304(5),

Warszawa 2022, komentarz do art. 291, pkt 5, s. 2211). W kontekście odprawy

emerytalnej doktryna zgodnie i trafnie wskazuje, że terminem wymagalności

roszczenia o taką odprawę jest dzień ustania zatrudnienia (por. np. M. Gersdorf [w:]

M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka, A. Zwolińska, Kodeks

pracy. Komentarz, Warszawa 2024, komentarz do art. 291, pkt 6). Nie ma powodu,

aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa pracy nie stosować także do

zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec zasadniczej tożsamości brzmienia tych

przepisów. W konsekwencji roszczenie o odprawę przysługujące funkcjonariuszowi

służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją

jednostki organizacyjnej, stało się wymagalne w dniu zwolnienia ze służby.

Jednakże w sprawie niniejszej należy mieć na uwadze fakt, że roszczenie

powódki o wypłatę odprawy na dzień wniesienia powództwa było przedawnione.

Zatem pozwany nie pozostawał w opóźnieniu, a tym bardziej w zwłoce w wypłacie

przedawnionego świadczenia. Nie ma zatem żadnych podstaw, aby przypisywać w

takim stanie faktycznym stronie pozwanej opóźnienie, zwłokę czy najmniejszą

minimalną nieterminowość w realizacji roszczenia.

Z przytoczonych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono w myślart. 98 § 1 i 11 k.p.c.

[a.ł]

I PSK 92/26

6