Renta rodzinna dla żony w separacji. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Decyzją z 25 maja 2023 r. (sygn. […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Tomaszowie Mazowieckim, odmówił wnioskodawczyni B.N. prawa do

renty z rodzinnej po zmarłym S.N.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, wyrokiem z 7 grudnia 2023 r. (sygn. akt V U 389/23), wydanym w

sprawie B.N., na skutek odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Odział w Tomaszowie Mazowieckim, o rentę rodzinną, oddalił odwołanie (pkt 1)

I USK 144/26

2

oraz nie obciążył wnioskodawczyni B.N. kosztami zastępstwa procesowego na

rzecz organu rentowego (pkt 2).

Na skutek apelacji wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 31 lipca 2024 r. (sygn. akt III AUa

113/24), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła wnioskodawczyni,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, zarzucając:

1. rażące naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny

wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art.

378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., poprzez brak dokonania oceny dowodów w

sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i nie

wszechstronny oraz zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, w

odniesieniu do dowodu z zeznań powódki i świadka M.N., oraz dowodu z

dokumentów zawartych w aktach postępowania przed organem rentowym,

polegające na bezzasadnym przyjęciu, że zmarły mąż skarżącej nie

alimentował jej, podczas gdy prowadzili oni wspólne gospodarstwo domowe

mimo orzeczonej separacji, a zmarły mąż przyczyniał się do zaspokojenia

potrzeb tworzonej rodziny;

2. art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 387 § 1 k.p.c. i art. 391 k.p.c., poprzez brak

odniesienia się w uzasadnieniu wyroku przez Sąd II instancji do zarzutów

apelacji szczegółowo tam opisanych, co skutkowało tym, że zarzuty

apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane.

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 128 k.r.o., poprzez błędną

wykładnię pojęcia alimentacji.

Z uwagi na stawiane zarzuty, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia, jak również poprzedzającego

go wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie;

2. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą

zasadność;

I USK 144/26

3

3. zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

4. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika skarżącego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wskazała, że Sąd II instancji w ogóle nie odniósł się i nie rozpoznał stawianych

wyrokowi Sądu I instancji zarzutów. Poprzez przyjęcie przez Sąd II instancji ustaleń

Sądu I instancji doszło również do nierozpoznania przez Sąd II instancji istoty

sprawy, a tym samym do powstania kolejnych licznych błędów począwszy od

poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w zakresie wspólnego pożycia skarżącej

i jej zmarłego męża, wzajemnego wspierania się i utrzymywania. Skarżąca

wskazała także, że istnieje konieczność rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy

naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegającego na przejęciu

przez Sąd II instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu I instancji bez

jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty

apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji ze

zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne

w ten sposób nie zostały rozpoznane.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

w przypadku jej przyjęcia oddalenie skargi oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz

organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego nie mogła zostać przyjęta do

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie

spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.,

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

I USK 144/26

4

występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek

wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że

skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych

orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek,

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie

uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym

w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w

której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,

czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew

obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest

przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy

też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona - przywołana więc została

przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Należy więc przypomnieć, że

odwołanie się do oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie

prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

I USK 144/26

5

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała – nie

wykazała bowiem naruszenia przez Sąd odwoławczy (a tym bardziej naruszenia

kwalifikowanego) wskazywanych przepisów prawa materialnego.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.,

w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej -

wynika to wprost z art. 39813 § 2 w zw. z art. 3983 § 3 k.p.c. Postępowanie

kasacyjne nie stanowi kolejnej fazy sporu o ocenę dowodów i prawidłowość ustaleń

faktycznych, lecz służy kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia przy związaniu

jego podstawą faktyczną. Wprawdzie ustawodawca nie wskazuje konkretnych

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których podniesienie w podstawach

kasacyjnych uchyla się spod kognicji Sądu Najwyższego, jednak nie ulega

wątpliwości, że wyłączenie to obejmuje art. 233 § 1 k.p.c., bowiem przepis ten

określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Przepis art. 233 § 1 k.p.c.

nie uprawnia również do kwestionowania kompletności ustaleń faktycznych

niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego (zob. m. in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lutego 2025 r., I CSK 3876/24, Legalis nr

3204823; postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lipca 2025 r., I CSK 2569/24,

Legalis nr 3245232).

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c., a

o kosztach sądowych orzeczono po myśli art. 102 k.p.c.

DS.

[SOP]

I USK 144/26

6