Obniżona emerytura funkcjonariusza za służbę na rzecz totalitarnego państwa. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

i Administracji w Warszawie, decyzją z 30 listopada 2020 r. (znak […]), na

podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu

Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura

Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

(Dz.U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z 27 listopada 2020 r.

ponownie ustalił wysokość emerytury C.W., od 1 stycznia 2021 r., na kwotę

I USK 145/26

2

1.522,41 zł, która po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na

podatek dochodowy wyniosła 1.330,08 zł. Podstawę wymiaru świadczenia

stanowiła kwota 5.937,09 zł. Łączna wysokość emerytury stanowiła 21,77%

podstawy wymiaru i wyniosła 1.292,50 zł brutto. Do emerytury przysługiwał dodatek

pielęgnacyjny w kwocie 229,91 zł.

Decyzją z 2 maja 2022 r. (znak […]), Dyrektor Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 32

ust. 1 pkt 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży

Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, uzupełnił decyzję z 30 listopada 2020

r. w ten sposób, że ponownie ustalił wysokość emerytury C.W. od 1 listopada 2020

r., tj. od daty określonej w zobowiązaniu sądu na 1.522,41 zł, która po potrąceniu

składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki na podatek dochodowy wyniosła

1.330,08 zł. Od 1 czerwca 2022 r. wysokość świadczenia, wraz z przysługującymi

wzrostami i dodatkami wyniosła 1.698,05 zł (do wypłaty 1.568,31 zł).

Sąd Okręgowy w Poznaniu VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 25 listopada 2022 r. (sygn. akt VII U 2041/21), wydanym w sprawie

C.W., z odwołań od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, o wysokość emerytury

funkcjonariuszy służb mundurowych: zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że

stwierdził brak podstaw do ustalenia wysokości emerytury odwołującego, przy

uwzględnieniu przepisów dotyczących zasad obliczania wysokości świadczenia dla

osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa i ustalił odwołującemu od 1

listopada 2020 r. prawo do wysokości emerytury z pominięciem art. 15c ustawy z

dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od organu emerytalno-

I USK 145/26

3

rentowego, na rzecz odwołującego, kwotę 360 zł, tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego (pkt 2 wyroku).

Na skutek apelacji organu emerytalno-rentowego, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 27 czerwca

2024 r. (sygn. akt III AUa 29/23):

1. zmienił pkt 1 zaskarżonego wyroku i oddalił odwołania;

2. zmienił pkt 2 zaskarżonego wyroku i zasądził od odwołującego, na rzecz

organu emerytalno-rentowego, kwotę 360 zł, tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na

podstawie art. 98 § 11 k.p.c.;

3. zasądził od odwołującego na rzecz organu emerytalno-rentowego, kwotę

480 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na podstawie art. 98 §

11 k.p.c.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając w

całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, zarzucając obszernie opisanych w

skardze kasacyjnej naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i

procesowego, m.in. Konstytucji RP, ustawy zaopatrzeniowej, Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy Kodeksu postępowania cywilnego.

Wobec stawianych zarzutów, skarżący wniósł o:

1. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu;

3. zasądzenie od organu emerytalno-rentowego, na rzecz skarżącego zwrotu

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według

norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na

oczywistą zasadność przedmiotowej skargi, skarżący wskazał, że istota sporu w

niniejszej sprawie sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy uzasadnionym

było obniżenie świadczenia emerytalnego odwołującego, a którego to podstaw

organ emerytalno-rentowy upatrywał w zastosowaniu przepisu art. 15c w zw. z art.

32 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zastosowanie powyżej wskazanych

I USK 145/26

4

przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, było wynikiem z kolei zastosowania

przepisu art. 13b tej ustawy, w świetle treści którego ustawodawca wskazał, że za

służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od 22 lipca 1944 r. do 31

lipca 1990 r., w cywilnych i wojskowych instytucjach oraz formacjach w tym

przepisie wymienionych. Zatem zasadność niniejszej skargi kasacyjnej sprowadza

się niewątpliwie – zdaniem skarżącego do tego, że Sąd Apelacyjny w Poznaniu,

pozostając w oczywistej sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w przywołanej

w skardze kasacyjnej uchwale Sądu Najwyższego, dokonał literalnej wykładni

przepisu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Sąd II instancji nie dokonał weryfikacji

czynności, podejmowanych w ramach pełnionej służby przez skarżącego, a jedynie

określając przynależność strukturalną funkcjonariusza do konkretnej jednostki

uznał, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego systemu.

Na zakończenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżący wskazał jeszcze na jedną z przesłanek, tj. na istnienie potrzeby wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, jednakże bez żadnego uzasadnienia

wskazanej wyżej przesłanki przedsądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego nie mogła zostać przyjęta do

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie

spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.,

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek

wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że

I USK 145/26

5

skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych

orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek,

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie

uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym

w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w

której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,

czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew

obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest

przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy

też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona - przywołana więc została

przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zasugerowano także drugą z

przesłanek przedsądu, określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. potrzebę wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w

orzecznictwie – pełnomocnik strony skarżącej nie uzasadnił jednak w ogóle

swojego stanowiska w tym zakresie.

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że błędny jest sam sposób

sformułowania wniosku przez stronę skarżącą – co świadczy o jego

bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest oczywiście

uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego orzeczenia, a

więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a jednocześnie wskazywać

na istnienie potrzeby wykładni przepisów, czy też występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego - wymagających z natury rzeczy pogłębionych

rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19, LEX nr

2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK

577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet w sytuacji podnoszenia

jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.

I USK 145/26

6

Myli się także pełnomocnik strony skarżącej, wskazując we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, że „nie jest celowym przytaczanie

szerokiej argumentacji, która przez Skarżącego została przedstawiona w dalszej

części uzasadnienia niniejszej skargi …”. Ustawodawca konstruując wymagania

skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§

2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Dla

spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy więc odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w ramach przedsądu, bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania, powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK

246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9

czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08,

LEX nr 406392).

Przechodząc do wskazanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

przesłanek przedsądu należy przypomnieć, że odwołanie się do oczywistej

I USK 145/26

7

zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż

przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi

wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca, powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie przedstawiła – nie

wykazała bowiem naruszenia przez Sąd odwoławczy (a tym bardziej naruszenia

kwalifikowanego) wskazywanych przepisów prawa materialnego.

Natomiast odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba

wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008

r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr

2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę

skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji

prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na

I USK 145/26

8

czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022

r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą,

że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego

wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz

rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest

istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji

skargi kasacyjnej. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą

okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Nie można także wykazywać

istnienia rozbieżności w orzecznictwie, powołując się jedynie na odmienność

wyrokowania, czy interpretowania prawa przez sądy (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 24 kwietnia 2003 r., I PK 577/02, OSNAPiUS 2003, Nr 15, poz. 1). Pełnomocnik

strony skarżącej także w tym przypadku nie wykazał istnienia tej właśnie przesłanki

przedsądu tym bardziej, że Sąd Najwyższy zajmował się już wykładnią art. 15c oraz

art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w uchwale w sprawie III UZP 1/20, czy też wyroku

z 25 października 2023 r. wydanym w sprawie III USKP 39/23 (LEX nr 3619227) i

stanowisko zawarte w tych judykatach nie wymaga ponownej wykładni.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[SOP]

I USK 145/26

9