Spór o to, kto był pracodawcą pięciu osób w grupie spółek. SN odmówił przyjęcia skargi ZUS

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r.

oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego

I USK 280/26

2

w Warszawie z dnia 22 grudnia 2022 r., którym zmieniono decyzje organu

rentowego z dnia 22 grudnia 2020 r. Orzeczenia te zostały wydane przy udziale

zainteresowanej E.1 Spółki z o.o. w W., w stosunku do zainteresowanych: B.N.,

M.J., I.D., Z.B., i K.K. przez stwierdzenie, że zainteresowani nie podlegają

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i

wypadkowemu jako pracownicy płatnika E. Spółki z o.o. w W.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że organ rentowy -

poza własnymi wnioskami wynikającymi z zawieranych przez obie Spółki umów

oraz z faktu, że odwołująca się jest większościowym udziałowcem Spółki E.1 - nie

przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tezy, że pracodawcą

zainteresowanych w rzeczywistości była odwołująca się.

Organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, alternatywnie uchylenia

zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania.

W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego mającego

istotny wpływ na wynik sprawy - art. 3271 § 1 k.p.c., art. 224 § 1 w związku z art.

316 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c.

Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa”) w

związku z art. 3 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p., samego art. 3 k.p. w związku z art.

22 § 1 k.p. oraz art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 2 ppkt a oraz art. 17 ust. 1

ustawy systemowej.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ powołał się

na oczywistą zasadność skargi, z uwagi na to, że Sąd orzekający powinien poddać

decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać, czy skarżący prawidłowo

zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w sprawie

sprowadza się do ustalenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. „przebicie zasłony

korporacyjnej” prowadzące do obejścia przepisów ustawy systemowej. Sąd

ograniczając się do badania powiązań osobowo-kapitałowych między oboma

podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać

zaskarżonej decyzji merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony

I USK 280/26

3

korporacyjnej” bez wykładni art. 3 i art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji

„przebicia zasłony korporacyjnej”, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p. spółka

zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym będzie w sposób

oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego z uwagi na

konieczność wykonania szeregu formalnych czynności mających na celu

urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych)

w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie umowy o pracę, obsługa

kadrowo-płacowa itp.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się oraz zainteresowana

wniosły o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście

uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym,

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec

bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.

I USK 280/26

4

Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być

dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52;

z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156).

W postanowieniach z dnia 8 stycznia 2024 r., II USK 207/24 oraz II USK

361/24 (niepublikowane) – w których rozstrzygnięto analogiczne sprawy między

organem rentowym a odwołującą się spółką – Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie

przyniosła innego skutku tym bardziej, że jej uzasadnienie stanowi powtórzenie

uzasadnienia skarg złożonych w analogicznych sprawach. Sąd Najwyższy

potwierdza i podziela trafność argumentacji przedstawionej w przywołanych

postanowieniach, dlatego ogranicza się do przytoczenia najważniejszych zawartych

w nich twierdzeń.

Wniosek w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych w sprawie

ustaleń faktycznych i zanegowania możliwości zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej w konfiguracji wskazanej przez skarżącego.

Należy także potwierdzić, że ciężar udowodnienia (onus probandi) wchodzi

w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą się nieudowodnione, a

nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków dowodowych na potwierdzenie

lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że rozkład ciężaru dowodu

stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść negatywne skutki

nieudowodnienia określonych twierdzeń. Należy konsekwentnie powtórzyć za

wyrokiem z dnia 9 listopada 2021 r., I USKP 57/21 (OSNP z 2022 r., nr 10, poz.

101), że wyrażonej w art. 6 k.c. reguły rozkładu ciężaru dowodu nie można

rozumieć w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy,

obowiązek dowodzenia wszelkich faktów o zasadniczym dla rozstrzygnięcia sporu

znaczeniu spoczywa na stronie powodowej - w sprawie z zakresu ubezpieczeń

społecznych - na osobie odwołującej się od decyzji organu rentowego.

Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych toczy się

generalnie według zasady kontradyktoryjnego postępowania, a w nim o rodzaju i

zakresie roszczenia decyduje odwołujący się. Ciężar udowodnienia twierdzeń

spoczywa na tej stronie, która je zgłasza (art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.). W

I USK 280/26

5

niniejszej sprawie, podobnie jak w przywołanych powyżej, Sądy odniosły się do

środków dowodowych przedstawionych przez skarżącego i trafnie przyjęły, że nie

jest możliwe uprawdopodobnienie, aby między zainteresowanymi a spółką zależną

nie istniał stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany. Wobec tego nie

sposób stwierdzić na czym rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły

rozkładu ciężaru dowodu, skoro korzystna dla odwołującej się okoliczność

(wykonywanie pracy dla spółki zależnej) została udowodniona, zaś okoliczność

wykazana przez skarżącego (zależność spółki będącej pracodawcą od odwołującej

się) nie wpływała na konkluzję co do tego, że pracodawcą zainteresowanego

faktycznie powinna być odwołująca się.

Również rzekoma potrzeba zbadania czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie

zasłony korporacyjnej” nie może świadczyć o oczywistej zasadności skargi.

Również w rozpoznawanej sprawie takie postępowanie zostało przeprowadzone i

nie stwierdzono, by niewątpliwie istniejące między spółkami ścisłe powiązania miały

świadczyć o potrzebie przyjęcia koncepcji „przebicia zasłony osobowości prawnej”.

Skarżący nie wykazał, aby odwołująca się nadużyła osobowości prawnej

korzystając ze swobody w kreowaniu osób prawnych i świadomie doprowadziła do

negatywnych konsekwencji w stosunku do pozostałych uczestników obrotu

prawnego, w tym wobec zainteresowanych, co skutkowałoby obejściem prawa,

uniknięciem zobowiązań wobec pracowników/ubezpieczonych, nieuiszczeniem

składek bądź uiszczeniem ich w niewłaściwej wysokości.

Sąd Apelacyjny badając sprawę i apelację doszedł do przekonania, że

postępowanie dowodowe nie pozwoliło na ustalenie, iż przedmiotowe umowy o

pracę były sprzeczne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, gdyż

forsowana przez skarżącego w toku procesu wersja zdarzeń i ocena umów

wiążących zainteresowanych z płatnikiem składek i podmiotami trzecimi nie została

poparta żadnymi przekonującymi dowodami. W konsekwencji nie można uznać, by

zaskarżony wyrok był oczywiście wadliwy, a Sąd drugiej instancji nie zrealizował

funkcji rozpoznawczej w zakresie kontroli prawidłowości wydanych decyzji.

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie

do art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

I USK 280/26

6

[A.P.]

[SOP]