Kilka schorzeń, a nie niezdolność do pracy. SN nie przyjął skargi ubezpieczonego

Decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił P.O. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wskazując, iż komisja

lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 3 czerwca 2022 r. ustaliła, iż ubezpieczony nie

jest osobą niezdolną do pracy.

P.O. odwołał się do tej decyzji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa

do renty z tytułu niezdolności do pracy. Podniósł, że stan jego zdrowia nie pozwala

I USK 331/26

2

mu na podjęcie pracy zawodowej. Wyjaśnił, że ma problemy z poruszaniem się a

także z innymi podstawowymi czynnościami. Cały czas towarzyszy mu ból pleców,

opuchlizna stawów, dodatkowo bardzo szybko się męczy, w związku z czym

większość czasu spędza leżąc.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w

całości.

Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem z dnia 17 października 2023 r., sygn.

akt VI U 982/22 oddalił odwołanie.

Wyrokiem z 28 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 523/23, Sąd Apelacyjny w

Szczecinie oddalił apelację P.O. od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd drugiej instancji ocenił, że argumentacja przedstawiona przez

apelującego nie wskazuje na żadne okoliczności, które mogłyby podważyć

słuszność wyroku Sądu Okręgowego. Z przedstawionego materiału dowodowego

(w tym zwłaszcza z opinii biegłych) Sąd Okręgowy wyprowadził wnioski logicznie

poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym.

Sąd odwoławczy zauważył, że Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z

opinii biegłych sądowych z zakresu specjalizacji medycznych związanych ze

zgłaszanymi przez ubezpieczonego dolegliwościami, tj. kardiologii, neurologii,

ortopedii i reumatologii, którzy przy uwzględnieniu całokształtu zgromadzonej w

sprawie dokumentacji medycznej, w tym orzeczenia lekarza orzecznika i komisji

lekarskiej ZUS, a przede wszystkim po osobistym badaniu ubezpieczonego

jednoznacznie i zgodnie ocenili, że aktualny stan zdrowia ubezpieczonego nie czyni

go osobą niezdolną do pracy. Nie mogą stanowić uzasadnionej podstawy

apelacyjnej twierdzenia ubezpieczonego w istocie będące jedynie interpretacją

opinii specjalistów. Biegli jednoznacznie uznali, że badany nie jest osobą niezdolną

do pracy.

Biegli wyjaśnili, że przed wydaniem opinii w sprawie zbadali wnioskodawcę i

zapoznali się z dokumentacją medyczną z przebiegu leczenia. W badaniu

ortopedyczno-neurologicznym nie stwierdzono afazji, porażeń, niedowładów i

upośledzenia funkcji narządu ruchu, co skutkuje brakiem niezdolności do pracy.

Biegli zgodnie stwierdzili, że aktualny stan zdrowia ubezpieczonego wymaga także

oceny biegłego z zakresu reumatologii i medycyny pracy z powodu posiadanych

I USK 331/26

3

przez niego schorzeń. U ubezpieczonego w badaniach obrazowych nie stwierdzono

destrukcji stawów pomimo zgłaszanych nawrotów stanów zapalnych, natomiast

rozpoznawane zmiany zwyrodnieniowe stawów na aktualnym etapie

zaawansowania nie ograniczają sprawności fizycznej badanego w takim stopniu

żeby czynić go niezdolnym do pracy. Zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne

kręgosłupa mogą być powodem okresowych zespołów bólowych, ale na aktualnym

etapie zaawansowania nie powodują niezdolności do pracy. Brak jest podstaw do

uznania 42-letniego mężczyzny, posiadającego wykształcenie wyższe techniczne,

za niezdolnego do pracy.

Wszyscy biegli zatem doszli do wniosku, że ubezpieczony posiadając

wykształcenie wyższe może wykonywać pracę zawodową. Mieli oni bowiem na

uwadze fakt stosunkowo młodego wieku, jak również wcześniejszej aktywności

zawodowej P.O., który to jak dotychczas wykonywał pracę doradcy serwisowego,

mechanika samochodowego, w ramach działalności gospodarczej prowadził także

punkt gastronomiczny; ostatnio pracował jako monter turbin wiatrowych. W

przypadku ubezpieczonego, w ocenie biegłych, przeciwwskazana jest wyłącznie

praca związana z dźwiganiem.

Sąd Apelacyjny zauważył, że biegli sądowi są specjalistami w swoich

dziedzinach, jak również posiadają duże doświadczenie jako biegli sądowi.

Okoliczność, iż zgodnie z art. 286 k.p.c. sąd może zażądać dodatkowej opinii od

tych samych lub innych biegłych, wcale nie oznacza, że w każdym przypadku jest

to konieczne, potrzeba taka może bowiem wynikać z okoliczności sprawy i podlega

ocenie sądu orzekającego. Dlatego nie ma uzasadnienia wniosek o ponowne

przeprowadzenie opinii przez biegłych w sytuacji, gdy jedynym argumentem dla ich

sporządzenia jest to, iż złożone już opinie są niekorzystne dla strony. Zgłaszając

taki wniosek, strona winna wykazać błędy, sprzeczności lub inne wady w złożonych

do akt sprawy opiniach, które je dyskwalifikują, uzasadniając tym samym powołanie

dodatkowych opinii. Tymczasem argumenty apelującego stanowią wyłącznie

polemikę w zakresie oceny obecnego stanu zdrowia. Podkreślenia wymaga, że

jeżeli opinie biegłych są tak kategoryczne i tak przekonujące, że sąd określone

okoliczności uznaje za wyjaśnione, to nie ma obowiązku dopuszczania dowodu z

dalszej opinii biegłych.

I USK 331/26

4

Sąd odwoławczy nie zgodził się z podniesionym zarzutem naruszenia przez

Sąd pierwszej instancji art. 278 § 1 k.p.c. poprzez niepowołanie dodatkowego

dowodu w postaci opinii biegłych z zakresu: reumatologii, neurologii, ortopedii,

chorób wewnętrznych, kardiologii i medycyny pracy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy słusznie uznał, iż formułowane

zastrzeżenia pod adresem zgromadzonych opinii biegłych sądowych w toku

postępowania nie czyniły zasadnym postulowanego powołania kolejnego biegłego

w celu uzyskania następnej opinii.

Odnosząc się zaś do okoliczności wydania wobec skarżącego orzeczenia o

umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że bez

znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy są twierdzenia apelującego

odnoszące się do przedmiotowej kwestii. Niezdolność do pracy, stanowiąca

przesłankę przyznania renty w przedmiotowym postępowaniu, nie może być

bowiem utożsamiana z niepełnosprawnością, która została spowodowana

wyłącznie zaburzeniami w pełnieniu ról społecznych.

Sąd drugiej instancji podkreślił także, że Sąd Okręgowy nie zakwestionował

istnienia schorzeń, na jakie cierpi ubezpieczony, a jedynie, na podstawie

specjalistycznej wiedzy medycznej biegłych stwierdził, że aktualny stanjego zdrowia

nie czyni go osobą niezdolną do pracy. Subiektywne odmienne przekonanie

apelującego, że jego aktualny stan zdrowia uniemożliwia mu wykonywanie pracy

zarobkowej - nie może skutkować przyznaniem mu prawa do renty. Biegli powołani

w toku postępowania dysponowali pełną dokumentacją u lekarską, z którą się

zapoznali, zbadali ubezpieczonego i mimo stwierdzonych schorzeń, podzielili opinię

komisji lekarskiej ZUS. Rozpoznane u P.O. schorzenia nie powodowały na dzień

wydania zaskarżonej decyzji długotrwałej niezdolności do pracy zgodnej z

poziomem posiadanych kwalifikacji. Sporządzone na potrzeby niniejszego

postępowania opinie, uwzględniały wszystkie istotne elementy dla takiej oceny.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną odwołujący się w

całości. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawach przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. (występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego) oraz pkt 4

(oczywista zasadność skargi kasacyjnej)

I USK 331/26

5

Strona skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie występuje

konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego, tj. czy w świetle art. 57

ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezdolność do pracy ustala się poprzez

całościową ocenę stanu zdrowia ubezpieczonego poprzez uwzględnienie sumy

wszystkich występujących schorzeń, ich kumulatywnego oddziaływania na

ubezpieczonego w oparciu o opinię zespołu biegłych sądowych.

Ponadto skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem skarżący,

co wynika z jego przesłuchania i przedstawionej dokumentacji, nie jest w stanie

podjąć pracy. Skarżący odczuwa ból, obrzęk stawów, który powoduje znaczne

ograniczenia w poruszaniu się. Występujące u niego jednostki chorobowe,

oddziałujące na siebie wzajemnie, prowadzą do silnych dolegliwości bólowych.

Ocena kumulatywna występujących dolegliwości czyni skarącego niezdolnym do

pracy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania i o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

I USK 331/26

6

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że

skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że istotnym zagadnieniem

prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe,

nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić

się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego,

dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie

skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie

prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem

konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz

wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych,

w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu

Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06).

Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia

prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz

jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez

Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne, przede wszystkim, powinno być

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08) i pozostawać w związku z

I USK 331/26

7

rozpoznawaną sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi

mieć wpływ na rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z

13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07), a w końcu,

dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości.

Podniesione w niniejszej sprawie zagadnienie prawne zostało już

jednoznacznie rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W judykaturze

akcentuje się konieczność zasięgania w sporach o rentę z tytułu niezdolności do

pracy opinii biegłych lekarzy specjalności właściwych do oceny stanu zdrowia

ubezpieczonych z punktu widzenia możliwości wykonywania zatrudnienia (wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 11 kwietnia 2007 r., I UK 304/06; z dnia 8 maja 2008 r.,

I UK 356/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 234; z dnia 5 czerwca 2008 r., III UK 9/08;

z dnia 3 września 2009 r., III UK 30/09; z dnia 15 września 2009 r., II UK 1/09; z

dnia 13 października 2009 r., II UK 106/09,; z dnia 12 stycznia 2010 r., I UK

204/09). Ograniczenie samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń

wymagających wiadomości specjalnych, wynikające z art. 278 § 1 k.p.c., w sprawie

o rentę obejmuje ocenę etiologii, aktualnego stopnia nasilenia diagnozowanych u

wnioskodawcy schorzeń, ich wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość

świadczenia pracy zarobkowej. Sąd nie ma też kompetencji do samodzielnego

stwierdzenia, że równoczesne występowanie u ubezpieczonego licznych schorzeń

nie powoduje jego niezdolności do pracy tylko z tej przyczyny, że schorzenia te nie

są obecnie na tyle zaawansowane, aby każde z nich oceniane z osobna stanowiło

podstawę do przyjęcia owej niezdolności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca

2011 r., I UK 29/11). Konieczna jest więc stanowcza konkluzja sądu

rozstrzygającego sprawę, że „suma” stwierdzonych u ubezpieczonego schorzeń,

ich natężenie i wzajemne oddziaływanie, powoduje skutek w postaci niezdolności

do pracy (albo nie powoduje takiego skutku).

Kwestia dotycząca zasad zasięgania przez sąd łącznej opinii specjalistów w

przypadku wielu schorzeń ubezpieczonego, ubiegającego się oświadczenie z

ubezpieczenia społecznego (prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy), była

już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Jednolicie przyjmuje się w

nim, że co do zasady w przypadku stwierdzenia różnych schorzeń przez biegłych

różnych specjalności zachodzi potrzeba sporządzenia przez nich opinii łącznej

I USK 331/26

8

bądź konieczność powołania biegłego z zakresu medycyny pracy, który dokona

całościowej oceny wpływu wszystkich zidentyfikowanych schorzeń oraz stopnia ich

nasilenia i wpływu na niezdolność do wykonywania pracy. Uzasadnione wątpliwości

skutkujące koniecznością zasięgnięcia dodatkowych bądź nowych opinii biegłych

albo opinii łącznej powstają nie tylko wówczas, gdy zastrzeżenia budzi treść i

wnioski poszczególnych opinii, ale także wtedy, gdy każda opinia stwierdza u

ubezpieczonego określone schorzenia, a nie zostanie wydana opinia łączna (wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 1994 r., II URN 12/94, OSNAPiUS 1994 Nr 4,

poz. 71; z dnia 3 października 1997 r., II UKN 288/97,OSNAPiUS 1998 nr 15, poz.

459; z dnia 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99, OSNAPiUS 2001 Nr 15, poz. 497; z

dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 149/04, LEX nr 602672; z dnia 21 maja 2009 r., I UK

3/09; z dnia 26 lipca 2011 r.; z dnia 20 listopada 2014 r., I UK 134/14; z dnia 27

listopada 2014 r., III UK 37/14; z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 192/16; z dnia

21 listopada 2017 r., I UK 465/16,, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 maja

2019 r., II UK 173/18).

W orzecznictwie przyjmuje się, że do kompleksowej oceny stanu zdrowia

osoby cierpiącej na wiele schorzeń niezbędne jest zasięgnięcie łącznej opinii

lekarzy właściwych dla tych schorzeń specjalności (art. 285 § 2 k.p.c.) albo

zasięgnięcie opinii innego (kolejnego) biegłego (lub innych biegłych - art. 286 k.p.c.)

- na przykład specjalisty z zakresu medycyny pracy - który po przeanalizowaniu

dotychczas wydanych opinii biegłych i opierając się na ich wnioskach, wydałby

całościową ocenę stanu zdrowia strony i jej zdolności do pracy (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 marca 2018 r., II UK 5/17).

W niniejszej sprawie nastąpiła kompleksowa analiza stanu zdrowia

ubezpieczonego pod kątem jego zdolności do pracy jako przesłanki orzekania o

prawie do renty. Sąd Apelacyjny dokonał oceny stanu zdrowia odwołującego się z

uwzględnieniem posiadanych przez niego kwalifikacji oraz uprzednio wykonywanej

pracy. Dla ustalenia stanu zdrowia wnioskodawcy powołano dowód z opinii szeregu

biegłych o specjalnościach właściwych dla schorzeń, na jakie uskarżał się

wnioskodawca. Wyniki tak zgromadzonego materiału dowodowego upoważniły Sąd

drugiej instancji do stwierdzenia, że stan zdrowia skarżącego nie uzasadniał

orzeczenia niezdolności do pracy, czego potwierdzeniem są również wnioski

I USK 331/26

9

końcowe opinii w zasadzie każdego biegłego sporządzone w toku postępowania

sądowego. We wszystkich opiniach wskazano, że wnioskodawca nie jest osobą ani

częściowo, ani całkowicie niezdolną do pracy, a tym samym nie spełnia przesłanki

warunkującej przyznanie dochodzonego świadczenia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę, zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje przy tym skarżącego do przedstawienia

wywodu prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,

że Sąd Okręgowy dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które

doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ogranicza się w tym zakresie

jedynie i to wprost do polemiki z oceną stanu faktycznego niniejszej sprawy

dokonaną przez Sąd drugiej instancji i przedstawieniem przez skarżącego własnej

jego oceny. Należy jednak zauważyć, że takie uzasadnienie jest niedopuszczalne w

świetle treści art. 3983 § 3 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i

art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w

związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października

I USK 331/26

10

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z

2023 r., poz. 1935).

[KK]

[SOP]