Sędzia SN, który szkolił sędziów w sporze o Mały ZUS Plus, wyłączony od sprawy

Pełnomocnik Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (Rzecznik)

w dniu 18 grudnia 2025 r., w sprawie ze skargi kasacyjnej Rzecznika Małych i

Średnich Przedsiębiorców wniesionej od wyroku Sąd Apelacyjny w Lublinie z 22

stycznia 2025 r., wniósł na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. o wyłączenie Sędziego Sądu

Najwyższego X.Y. od orzekania w sprawie I USK 131/25, z uwagi na zaistnienie

okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

sędziego w sprawie.

I USK 356/26

2

Według Rzecznika zaistniałe wątpliwości powstały na kanwie sporu

pomiędzy Rzecznikiem, przedsiębiorcami a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych,

którego przedmiotem jest interpretacja przepisów w przedmiocie tzw. Małego ZUS

Plus, dotycząca wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej

jako: „ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych’’). Rzecznik od początku 2024 r.

wsparł setki przedsiębiorców, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

prawa do ponownego skorzystania z preferencji składkowej. Obecnie sprawy z

odwołania Rzecznika i przedsiębiorców od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych są prowadzone w sądach wszystkich apelacji w Polsce. Kwestie

poruszane w złożonej przez Rzecznika skardze kasacyjnej dotyczą rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego w zakresie wykładni użytego

w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych okresu

„ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności

gospodarczej” i mają znaczenie nie tylko w niniejszej sprawie, ale także przy

rozstrzyganiu podobnych spraw. Sąd Najwyższy w tej kwestii nie wyraził

dotychczas swojego poglądu.

Kwestie te dotychczas nie zostały definitywnie rozwiązane w orzecznictwie,

stąd Rzecznik podniósł również, że w różnych sprawach rozstrzyganych z udziałem

Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców jako strony działającej na prawach

prokuratora przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, dotyczącej tożsamego sporu

prawnego, skład orzekający w ustnych motywach rozstrzygnięcia uwzględniającego

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i oddalającego odwołanie

przedsiębiorcy powołał się na stanowisko prezentowane przez SSN X.Y.

Uprawdopodobniając tą okoliczność, Rzecznik powołał się na zapis ustnych

motywów rozstrzygnięć przetworzonych z nagrania rozpraw apelacyjnych, które

miały miejsce w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w dniu 12 lutego 2025 r., w

sprawie sygn. akt III AUa 996/24, a także w dniu 17 kwietnia 2025 r., w sprawie III

AUa 1151/24, które są udostępnione w Portalu Informacyjnym Sądów

Powszechnych. Z zapisów tych wynika, że Sądy orzekające przy ferowaniu

wyroków powoływały się na stanowisko prawne sędziego Sądu Najwyższego X.Y.

I USK 356/26

3

przedstawione sędziom na szkoleniu, zgodnie z którym „stanowisko Rzecznika

Małych i Średnich Przedsiębiorców przedstawiane w sporze jest nieuzasadnione”.

Z informacji pozyskanej przez Rzecznika wynika, że sędzia X.Y. zawiadomił

Sąd Najwyższy o zamiarze przeprowadzenia w dniu (……), zajęć z zakresu prawa i

ubezpieczeń społecznych dla sędziów apelacji gdańskiej w ramach szkolenia

organizowanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Wobec powyższego zdaniem

wnioskodawcy w niniejszej sprawie powstają uzasadnione wątpliwości co do

zagwarantowania rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez sędziego niezależnego i

bezstronnego. Skoro bowiem stanowisko merytoryczne Sędziego Sądu

Najwyższego X.Y. jest już znane i miało bezpośredni wpływ na zaskarżone

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, rodzi się uzasadniona wątpliwość co do

prawidłowego rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy

ten sam sędzia wyznaczony zostaje do jej rozpatrzenia. Ponadto ocena Sędziego

co do wykładni spornych przepisów została wyrażona przed formalnym

wpłynięciem skargi kasacyjnej w sprawie do Sądu Najwyższego, czyli przed

zapoznaniem się przez Sędziego ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Rzecznika i płatnika składek.

Wniosek Rzecznika o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od

rozpatrywania skargi kasacyjnej jest w pełni uzasadniony, gdyż zważywszy na

działalność, jakiej się podejmuje w ochronie przedsiębiorców, obowiązkiem

Rzecznika jest podjęcie wszelkich czynności procesowych w celu wyeliminowania

ryzyka w prawidłowym i rzetelnym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Pewność

prawa wymaga, aby osoba, która zwróciła się do Rzecznika z wnioskiem o

działania interwencyjne w sprawie sporu dotyczącego Małego ZUS Plus, mogła

działać w zaufaniu, że orzeczenie Sądu Najwyższego w jej sprawie wydane będzie

przez osobę bezstronną. Obecność w składzie sędziego, którego stanowisko

merytoryczne w sprawie jest znane przed wpłynięciem skargi kasacyjnej do Sądu

Najwyższego, może pozbawiać ten skład statusu niezawisłego i bezstronnego sądu.

W odpowiedzi na wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ rentowy)

wniósł o wydanie postanowienia o oddaleniu wniosku.

SSN X.Y. w wyjaśnieniach złożonych w dniu 9 stycznia 2026 r. na podstawie

art. 52 § 2 k.p.c. wniósł o wyłączenie go od rozpoznania niniejszej sprawy.

I USK 356/26

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie.

Bezstronność i niezależność Sądu orzekającego wywodzona z zasady

konstytucyjnej prawa do sądu stanowi w istocie prawo strony do rzetelnego procesu,

czyli sprawiedliwego, praworządnego i uczciwego (art. 45 § 1 Konstytucji RP).

Gwarancja wyłączenia Sędziego z mocy art. 48 § 1 k.p.c. i art. 49 k.p.c. służy nie

tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie, lecz zapewnieniu,

aby osąd ten prezentował się jako bezstronny w ocenie opinii publicznej (por.

wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005,

Nr 11, poz. 134; 24 lipca 2008 r., P 8/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 84; A. Łazarska, T.

Szanciło, Komentarz do art. 49 k.p.c. (w:) T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I, Warszawa 2023). W myśl art. 49 k.p.c.

Sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie. Ocena, czy konkretna okoliczność może

budzić uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, powinna mieć

charakter obiektywny, nie powinna sprowadzać się do oceny, czy sędziemu można

postawić zasadny zarzut braku obiektywizmu, ale czy ze stanowiska strony

zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do

bezstronności sędziego orzekającego (postanowienia Sądu Najwyższego z:

19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81, LEX nr 8371; 17 grudnia 2014 r., I UO 3/14, LEX

nr 1777867, 15 października 2024 r., III CZ 185/24, LEX nr 3769579). Nie bez

znaczenia mogą być w tym zakresie także pozory lub przypuszczenia, jeśli są

obiektywnie uzasadnione (postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 marca 1970 r.,

II CO 18/69, LEX nr 6692; 10 maja 2024 r., I CSK 1279/23, LEX nr 3713060).

Przyczyną wyłączenia jest sama możliwość powstania wątpliwości, i to zarówno u

podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w

procesie oraz również u osób spoza procesu. Sąd postanowi o wyłączeniu

sędziego, jeżeli stwierdzi możliwość istnienia tych wątpliwości, niezależnie

od własnego przekonania o ich zasadności (wyrok Trybunału Konstytucyjnego

I USK 356/26

5

z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134; M. Jędrzejewska (w:)

T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania

cywilnego, cz. 1, t. 1, Warszawa 2004, s. 159). Standard tej oceny powinien być

wysoki, chodzi bowiem nie tylko o zapewnienie rzeczywiście neutralnego

rozstrzygnięcia sprawy, lecz także dbałość o wizerunek sądu jako bezstronnego, co

służy budowaniu zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości

(postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 989/22, LEX nr

3345668, 1 lutego 2024 r., I CSK 286/23, LEX nr 3669652). O zasadności żądania

wyłączenia na podstawie art. 49 k.p.c. nie decyduje zatem przekonanie sądu co do

tego, czy konkretny sędzia, z racji autorytetu i postawy sędziowskiej daje pełną

gwarancję obiektywnego rozstrzygnięcia, lecz to, czy owo rozstrzygnięcie - ze

względu na sytuację, w jakiej znajduje się sędzia w relacji do przedmiotu sporu i

stron - będzie w taki sam sposób oceniane przez strony i opinię publiczną.

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 2022 r., II CSKP 989/22, LEX nr

3345668; 12 października 2023 r., III CZP 5/23, OSNC-ZD 2024, nr 2, poz. 22).

Same oceny ferowane przez "opinię publiczną", wyrażane w przestrzeni

informacyjnej, a co więcej - jedynie domniemywane czy zakładane, nie zwalniają

sądu z rozważenia podstaw wyłączenia sędziego.

W niniejszej sprawie okolicznością niewątpliwą jest, iż SSN X.Y. prowadził

szkolenia dla sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, wyjaśniając między innymi

kwestie interpretacji przepisów na tle wątpliwości powstałych w wykładni art. 18c

ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, odnosząc się przy tym do stanowiska prawnego (zarzutów) w sporze

pomiędzy Rzecznikiem a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczność ta w

ocenie Sądu Najwyższego może stanowić uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności sędziego w sprawie, w której sędzia będzie rozpoznawał skargę

kasacyjną Rzecznika, strony pozostającej w sporze. Ratio legis przepisów o

wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do

eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności

i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (postanowienia

Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 października 2018 r., I OZ 1022/18, LEX

nr 2580806; 14 września 2022 r., II GSK 260/20, LEX nr 3411978).

I USK 356/26

6

Sędzia, wypowiadając się o zasadności roszczeń stron pozostających w

sporze, nawet prezentując własny pogląd na interpretacje spornych przepisów,

przed rozpoznaniem sprawy, naraża się na podejrzenie o stronniczość i

niezależność. Z punktu widzenia strony nie da się zatem zanegować obiektywnie

uzasadnionej obawy, że sędzia mógłby przełożyć ocenę prawną sformułowaną na

szkoleniu pod kątem rozstrzygania przedmiotowej sprawy. Taka zaś sytuacja, może

budzić podejrzenie o bezstronność sądu, może zagrażać powadze wymiaru

sprawiedliwości. Sąd wziął również pod uwagę, że SSN X.Y. przychylił się do

wniosku o jego wyłączenie („w pełni zgadza się z argumentacją wnioskodawcy”), co

zostało potraktowane jako dostrzeżenie przez sędziego możności powstania

uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności i stanowiło argument

przemawiający na rzecz wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 2022 r., II CSKP 989/22, LEX nr

3345668; 1 lutego 2024 r., I CSK 286/23, Legalis nr 3186239).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z wnioskiem strony.

(J.K.)

[a.ł]