Poprawiony numer ubezpieczenia z Niemiec nie otworzył sporu o ustawodawstwo polskie

Decyzją z dnia 7 września 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Bydgoszczy, po rozpoznaniu wniosku A.S. z dnia

23 czerwca 2022 r., odmówił wznowienia postępowania w sprawie ponownego

ustalenia podlegania ustawodawstwu polskiemu od dnia 1 lutego 2013 r.

Odwołanie od ww. decyzji złożył ubezpieczony A. S., zaskarżając ją w

całości.

I USK 385/26

2

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania,

podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonej decyzji i o

zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt VI U 2461/22, Sąd Okręgowy w

Bydgoszczy w punkcie pierwszym oddalił odwołanie; w punkcie drugim zasądził od

odwołującego A. S. na rzecz organu rentowego kwotę 180 złotych tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z 19 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 757/23, Sąd Apelacyjny w

Gdańsku oddalił apelację odwołującego się.

Sąd drugiej instancji zaznaczył, że wniosek A. S. inicjujący niniejsze

postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, w którym zapadła

zaskarżona decyzja z dnia 7 września 2022 r. dotyczył wznowienia postępowania

zakończonego decyzją organu rentowego z dnia 10 maja 2018 r. stwierdzającą, iż

podlega on ustawodawstwu polskiemu od 1 lutego 2013 r. Decyzja ta

uprawomocniła się wobec prawomocnego oddalenia odwołania w sprawie VI U

1514/18 Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (III AUa 753/20 Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku). Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie nie była zatem kwestia

zastosowania do wnioskodawcy ustawodawstwa polskiego w zakresie ubezpieczeń

społecznych od dnia 1 lutego 2013 r., czego zdaje się nie dostrzegać skarżący,

skoro lwią część apelacji poświęcił na zarzuty naruszenia przepisów postępowania i

prawa materialnego w zakresie dotyczącym, najogólniej rzecz ujmując, faktycznego

miejsca wykonywania pracy, uznania części zajęć za marginalne, przeprowadzenia

kontroli przez niemiecką instytucję ubezpieczeniową etc, które mają świadczyć o

tym, że w spornym okresie podlegał ustawodawstwu niemieckiemu. Co oczywiste,

kwestie te nie przystają do materii niniejszej sprawy i nie stanowiły tak przedmiotu

ustaleń jak i rozważań Sądu pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu odwoławczego, w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia

sprawy, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach nie wykroczył poza ramy

swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233

k.p.c.

I USK 385/26

3

Sąd Apelacyjny ponownie podkreślił, że kwestia podlegania skarżącego

ustawodawstwu polskiemu od 1 lutego 2013 r. rozstrzygnięta została

prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia

2019 r. w sprawie VI U 1514/18. W myśl art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne

wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby. Z prawomocnością orzeczenia sądowego

związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Wyrok prawomocny ma

powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu

stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Postępowanie cywilne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

charakteryzuje się jednak pewną specyfiką. Prawomocny wyrok rozstrzygający o

istnieniu (braku) prawa nie jest przeszkodą do wystąpienia z ponownym wnioskiem.

Wniosek jest dopuszczalny jednak wówczas, gdy po uprawomocnieniu się wyroku

wystąpiły nowe okoliczności lub ujawniono nowe dowody mające wpływ na prawo

do świadczeń. Jak stanowi art. 83a ust. 1 ustawy systemowej prawo lub

zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu

na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się

decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące

przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że przedstawienie organowi rentowemu

okoliczności lub dowodów może stanowić podstawę ponownego ustalenia prawa

lub zobowiązania, jeśli zostaną spełnione trzy przesłanki. Po pierwsze, dowody i

okoliczności są nowe. Oznacza to, że nie były one zgłoszone przez stronę i nie

zostały ujawnione z urzędu w toku postępowania zakończonego prawomocną

decyzją. Mowa tu o sytuacji, gdy organ rentowy prowadząc postępowanie w danej

sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie zetknął się z danym dowodem,

nie mógł uzyskać na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wiedzy o

określonej okoliczności faktycznej albo przy przyjętym sposobie wykładni lub

zastosowania przepisów prawa materialnego lub procesowego nie mógł prawidłowo

ustalić istnienia, treści lub zakresu uprawnień lub obowiązków z zakresu

ubezpieczeń społecznych. Nie ma przy tym znaczenia przyczyna, dla której w toku

I USK 385/26

4

postępowania dany dowód nie został przedłożony lub okoliczność faktyczna nie

została ujawniona. Źródłem nieprzedstawienia dowodu lub niewykrycia określonej

okoliczności w poprzednim postępowaniu w sprawie może być więc błąd,

zaniedbanie, przeoczenie lub nieznajomość przepisów, a zatem także zdarzenia,

których organ rentowy lub strona mogłyby uniknąć przy dołożeniu minimalnej

staranności (por. S. Gajewski, Postępowanie..., s. 438-439). Po drugie,

przedłożone dowody lub ujawnione okoliczności muszą istnieć przed wydaniem

decyzji. Oznacza to, że dowody te powinny zostać wytworzone, a okoliczności

powinny zajść przed dniem sporządzenia weryfikowanej decyzji i podpisania jej

przez upoważnioną do tego osobę (zob. S. Gajewski, Postępowanie..., s. 439). Po

trzecie, nowe dowody lub nowe okoliczności mają wpływ na prawo lub

zobowiązanie ustalone weryfikowaną decyzją. Oznacza to, że musi istnieć

bezpośredni, rzeczywisty związek między rozstrzygnięciem sprawy (istnieniem,

treścią lub zakresem uprawnienia lub obowiązku z zakresu ubezpieczeń

społecznych) a wykorzystaniem nowego dowodu lub uwzględnieniem nowej

okoliczności. Innymi słowy, powinno to prowadzić do wydania innego

rozstrzygnięcia niż zawarte w weryfikowanej decyzji (zob. S. Gajewski,

Postępowanie..., s. 440; K. Antonów ibidem).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, na podstawie materiału zaoferowanego przez

skarżącego, brak było podstaw do wznowienia postępowania zakończonego

decyzją z dnia 10 maja 2018 r. Historycznie rzecz ujmując, w toku postępowania

zakończonego wyrokiem z dnia 16 grudnia 2019 r. Sądu Okręgowego w

Bydgoszczy sygn. akt VI U 1514/18 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał

decyzję o ustaleniu ustawodawstwa polskiego skarżącego uwzględniając m.in.

stanowisko właściwej instytucji niemieckiej, nie dokonał samodzielnej oceny (w tym

istnienia) stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia zainteresowanego

w Niemczech tylko w Polsce. Aktualnie skarżący oparł wniosek o wznowienie

postępowania w zakresie podlegania właściwemu ustawodawstwu na treści pisma

niemieckiego organu ubezpieczeniowego - Deutsche Rentenversicherung Berlin -

Brandenburg z dnia 12 maja 2022 r. w przedmiocie błędnie nadanego numeru

ubezpieczenia VSNR. Versicherungsnummer, to indywidualny numer

ubezpieczenia społecznego (Sozialversicherungsnummer) nadawany przez

I USK 385/26

5

instytucje takie jak Rentenversicherungstrag osobom podejmującym pracę w

Niemczech. Choć jego celem jest gromadzenie informacji o przepracowanych

latach i opłacanych składkach ubezpieczeniowych, sam numer zawiera tylko

informacje o obszarze terytorialnym odpowiedzialnej instytucji ubezpieczeniowej,

dacie urodzenia posiadacza numeru, pierwszej literze nazwiska rodowego, płci oraz

cyfrze kontrolnej. Z pisma tego wynika, że wobec wniosku skarżącego z dnia

12 maja 2022 r. numer ubezpieczenia apelującego został poprawiony. Według

skarżącego dowód ten odnosi się do okoliczności istniejących przed wydaniem

zaskarżonej decyzji, czyli faktu objęcia ubezpieczeniem w Niemczech w spornym

okresie. Stanowisko to nie jest jednak uprawnione. Pismo odnosi się do wniosku z

dnia 12 maja 2022 r. o nieznanej treści. Zmiana zaś obejmie wyłącznie numer

ubezpieczenia dotyczący, co zostało wskazane wyżej, obszaru terytorialnego, daty

urodzenia, pierwszej litery nazwiska rodowego, płci, cyfry kontrolnej. Na tej

podstawie nie sposób ustalić, kiedy ubezpieczenie w Niemczech powstało,

zważywszy, że spór odnosi się do okresu rozpoczynającego się z dniem 1 lutego

2013 r. Skoro numer ubezpieczenia poprawiony został zgodnie z wnioskiem

skarżącego, to nie można też było wnioskować, jak wywodził apelujący, że przed

właściwą dla spraw ubezpieczenia niemiecką instytucją toczy się w chwili obecnej

postępowanie, w tym dotyczące materii sprawy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną odwołujący się w

całości.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto

na podstawach przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. (występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego) oraz pkt 4

(oczywista zasadność skargi kasacyjnej).

Strona skarżąca wskazała, że wnosi o przyjęcie złożonej w niniejszej

sprawie skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, ponieważ jest ona

oczywiście uzasadniona; w sprawie występują istotne zagadnienia prawne

dotyczące prawidłowej wykładni przepisów art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych w zw. z art. 11 ust. 1 w zw. z ust. 3 lit. a rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji

systemów ubezpieczeń społecznych w zw. a art. 13 ust 3 tego rozporządzenia w

I USK 385/26

6

zakresie stosowania tych przepisów w sytuacji, gdy organ ubezpieczeń

społecznych Państwa w którym pracował obywatel Polski w istocie zaniechał

przekazania informacji o okresach pracy ubezpieczonego, a więc okresach w jaki

powinien on podlegać ubezpieczeniu, a nadto organ ten przesyłał sprzeczne

informację, których w braku udostępnienia pełnych akt ubezpieczonego

prowadzonych przez organ niemiecki, nie sposób jest zweryfikować, czy też

prawidłowo ocenić.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o

zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne

zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3)

zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że

skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

I USK 385/26

7

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że istotnym zagadnieniem

prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe,

nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić

się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego

dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie

skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie

prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem

konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz

wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych,

w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu

Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06). Analogicznie należy traktować

wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą

kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie

prawne, przede wszystkim, powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności

mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd

ustaleń (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP

33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z

22 października 2002 r., III CZP 64/02 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08) i

pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą, co oznacza, że sformułowane

zagadnienie prawne musi mieć wpływ na rozstrzygnięcie danej sprawy

(postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22

listopada 2007 r., I CSK 326/07), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego

rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości.

Podniesione w niniejszej sprawie zagadnienia prawne nie mają znaczenia

dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z uwagi na jej przedmiot. Są to bowiem

I USK 385/26

8

zagadnienia, które mogłyby być podnoszone w toku właściwego postępowania w

przedmiocie ustalenia ustawodawstwa właściwego. Tymczasem postępowanie w

niniejszej sprawie dotyczyło wznowienia postępowania zakończonego prawomocną

decyzją, a zatem w pierwszej kolejności niezbędne było wykazanie, że w niniejszej

sprawie zaistniały przesłanki do wznowienia takiego postępowania, czemu jednak

skarżący nie podołał. Z tej przyczyny w ogóle nie było potrzeby ani możliwości

dokonywania oceny w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego względem

odwołującego się.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, Nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z

23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Powołanie się na przesłankę, zawartą

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zobowiązuje skarżącego do przedstawienia wywodu

prawnego, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w

ogóle nie przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać

stwierdzenie, że Sąd Okręgowy dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia

prawa, które doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy nie ma obowiązku „domyślać się”, z czego miała wynikać oczywista

zasadność skargi kasacyjnej, obowiązek jej wykazania obciąża skarżącego, jednak

w niniejszej sprawie nawet nie podjęto próby jej wykazania.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i

I USK 385/26

9

art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w

związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z

2023 r., poz. 1935).

[KK]

[a.ł]