Trudna sytuacja finansowa nie zwalnia rolnika ze składek KRUS, SN nie przyjął skargi

W wyroku z 4 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 7/25, Sąd Apelacyjny w

Lublinie – w sprawie z odwołania S. J. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia

społecznego rolników i zapłatę składek na ubezpieczenie społeczne – oddalił

apelację odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z 31 października 2024 r., sygn. akt VIII U

1787/23, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie S. J. od decyzji organu

rentowego – Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 20 kwietnia

2023 r., znak: […], w której stwierdzono podleganie ubezpieczeniu społecznemu

I USK 419/26

2

rolników i obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i

macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe dla S. J. od 23 września

2013 r. Organ określił, że należności z tytułu składek wynoszą ogółem 8 892 zł, a

odsetki za zwłokę do dnia wydania decyzji wynoszą 2 049 zł. Ponadto wskazał, że

ubezpieczony został zwolniony z opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalno-

rentowe za II kwartał 2020 r., w związku z czym należności stanowią razem kwotę

10 650 zł.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określone w art.

3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne: czy podnoszone przez skarżącego argumenty, oparte na złej sytuacji

majątkowej i zdrowotnej, nie stanowią powodów do wyłączenia ustawowego

obowiązku opłacenia składek, a w konsekwencji powyższego, czy też w istocie Sąd

Apelacyjny powinien ten argument uwzględnić. W ocenie skarżącego jego skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na bezpodstawne przyjęcie przez

Sąd, że argumenty oparte na złej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, nie stanowią

powodów do wyłączenia ustawowego obowiązku opłacenia składek.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

I USK 419/26

3

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że

skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne

polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego

przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym

także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (M. Manowska (w:)

Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art.

390). Głównym zadaniem omawianej instytucji jest zapewnienie prawidłowej

wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych (K.

Osajda, Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w

postępowaniu cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea

theoria. Księga pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1,

Warszawa 2011, s. 427 i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa

2013, s. 383). Zagadnienia faktyczne nie podlegają ocenie na podstawie tego

przepisu, gdyż jest to sfera zastrzeżona do wyłącznej kompetencji sądu

orzekającego co do istoty sprawy (w tym mieszane, a więc sformułowane w

aspekcie prawnym, ale jednocześnie w faktycznym T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk,

J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik,

D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego.

Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390). Analogicznie

należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego,

formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek

ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd

Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o

I USK 419/26

4

okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób ogólny i

abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości. Istotność

zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje

zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i praktyki sądowej.

Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania przez Sąd Najwyższy

skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do pytania nie jest

wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli zagadnienie prawne nie

zostało oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych oraz

przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych celem

służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 lutego 2017 r.,

I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025 r., I USK 345/23, Lex nr 3845591;

24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr 3916284; 20 stycznia 2026 r., I USK

49/26, LEX nr 4014736).

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z

20 stycznia 2026 r., I USK 49/26, LEX nr 4014736). W judykaturze podkreśla się,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

I USK 419/26

5

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia

2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252).

Twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej odwołujący się wiąże

z analogiczną argumentacją jaka, w jego ocenie, uzasadnia występowanie w

sprawie sygnalizowanego istotnego zagadnienia prawnego.

Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest wadliwa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 (pkt 2) i 4 k.p.c. wykluczają się, gdyż

skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o

występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa,

których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie

przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia

prawnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., II PK

247/10, Lex nr 1274964). W postanowieniu z dnia 26 listopada 2013 r. (I UK 291/13,

Lex nr 1430990; zob. także z 14 stycznia 2025 r., I CSK 3442/24, LEX nr 3817770;

17 listopada 2025 r., III USK 109/25, LEX nr 3952229), Sąd Najwyższy wyraził

stanowisko, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W

uzasadnieniu powołanego postanowienia Sąd Najwyższy podkreślił, że w

dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami

prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawa) generalnie

wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w punkcie 1 i 4 art. 3989 § 1

k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak

i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem

wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w

I USK 419/26

6

sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

niniejszą skargę kasacyjną podziela przedstawione wyżej stanowisko judykatury w

zakresie omawianej kwestii.

Niezależnie od powyżej stwierdzonej wadliwości uzasadnienia wniosku,

podkreślić należy, że skarżący nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego

sprawy w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim stawiana

w uzasadnieniu wniosku kwestia nie została określona w żadnym konkretnie

wskazanym przepisie prawa regulującym sygnalizowany problem. Brakuje także

rzeczowej argumentacji polemicznej, którą strona skarżąca wykazałaby, że w

sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

wykazuje także, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi

kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Postulowana w

uzasadnieniu wniosku „oczywista zasadność” skargi kasacyjnej nie została

sprecyzowana we wskazaniu konkretnego przepisu prawa, z którego naruszeniem

skarżący wiązałby wystąpienie sugerowanej przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wypada przypomnieć, że wniosek o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają

rozpoznaniu na etapie tzw. „przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.

Sąd Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie (postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2008 r., I UK 16/08,

LEX nr 818572; 20 stycznia 2026 r., I USK 49/26, LEX nr 4014736).

W skardze nie kwestionuje się zasadniczego stanowiska zaskarżonego

wyroku Sądu drugiej instancji, zgodnie z którym, skarżący prowadzi działalność

rolniczą na własny rachunek i z tego tytułu wynika jego osobisty obowiązek

opłacania składek za siebie. Z całą pewnością do opłacania składek nie są

I USK 419/26

7

zobowiązani pozostali współwłaściciele gospodarstwa, w tym mieszkający z nim

brat, ani też współwłasność gospodarstwa nie wyłącza obowiązku opłacania

składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu rolniczemu jednego ze współwłaścicieli

rolników. Zdaniem Sądu drugiej instancji trudna sytuacja finansowa skarżącego i

brak środków pieniężnych nie jest powodem do wyłączenia ustawowego obowiązku

opłacenia składek – może co najwyżej stać się podstawą zastosowania ulg w

spłacie składek, o jakich mowa w art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. Wniosek o

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł być uwzględniony z

uwagi na to, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie

przysługują pełnomocnikowi za sporządzenie nadzwyczajnego środka zaskarżenia

z wadami, które uniemożliwiają jego merytoryczne rozpoznanie. Pomoc prawna

powinna być udzielona profesjonalnie, a samo sporządzenie skargi kasacyjnej nie

jest wystarczającą podstawą do przyznania wynagrodzenia z tego tytułu. Czynności

ustanowionego z urzędu zawodowego pełnomocnika sprzeczne z zasadami

profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej (postanowienia Sądu Najwyższego z 28 marca 2024 r., I CSK 1642/23,

Lex nr 3700019; 20 stycznia 2026 r., I USK 27/26, LEX nr 4014734 i powołane w

nich orzecznictwo).

[a.ł]