Maszynista kolei górniczej bez emerytury górniczej. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

W wyroku z 20 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 116/24, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu – w sprawie z odwołania Z. H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych […] Oddziałowi w Poznaniu o emeryturę górniczą – oddalił apelację

ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Koninie z 21 listopada 2023 r., sygn. akt III U 769/23, w którym Sąd

Okręgowy oddalił odwołanie Z. H. od decyzji organu rentowego z 16 sierpnia 2023

I USK 504/26

2

r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu odmówił Z. H.

prawa do emerytury górniczej.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczynę przyjęcia skargi do rozpoznania określoną w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. Wskazano na potrzebę wykładni przepisu budzącego poważne

wątpliwości – art. 50ba pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w zakresie znaczenia odesłania do treści art. 6 ust. 1 pkt

18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. nieprzyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądzenie od odwołującego na rzecz

pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego, według norm przepisanych. W przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania wniesiono o: 1. oddalenie skargi kasacyjnej, 2. zasądzenie od

odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym

kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej odwołującego się nie ma przekonującej

podstawy uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zgodnie z art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi

przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego

uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod

uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez

Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony potrzebą wykładni „przepisu budzącego poważne

I USK 504/26

3

wątpliwości” (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Skarżący – opierając wniosek o przyjęcie jego skargi do rozpoznania na

przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinien

określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym polegają

poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem

doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie

tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś

skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany

jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że

występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo

wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z

jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi

przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego

zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także

wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu

na potrzeby praktyki sądowej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19

października 2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 15 grudnia 2025 r., III USK

147/25, LEX nr 4003957; 16 grudnia 2025 r., I USK 31/25, LEX nr 3980930).

Skarżący nie przedstawia przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Brakuje jurydycznego wywodu wykazującego,

że w sprawie rzeczywiście istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądowym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zasadnicza wadliwość

konstrukcyjnego założenia wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej

skargi kasacyjnej polega na tym, że skarżący swoje twierdzenia buduje w oparciu

o przepisy art. 50ba pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo

geologiczne i górnicze, a jednocześnie w skardze nie ma zarzutu dotyczącego

I USK 504/26

4

naruszenia drugiego z powołanych wyżej przepisów tj. art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z

dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (w ramach podstawy

określonej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.). Taka sytuacja powoduje, że Sąd Najwyższy

nie mógłby zająć się sygnalizowaną we wniosku kwestią na etapie merytorycznego

rozpoznawania skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania.

Zasadnicze stanowisko zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu zasadza się na ocenie, że praca odwołującego się na stanowisku

maszynisty kolei górniczej i czynności, jakie odwołujący wówczas wykonywał, nie

mieszczą się w definicji pracy górniczej określonej w art. 50 c ust. 1 pkt 4 ustawy

emerytalnej. Praca, jaką wykonywał odwołujący się, nie odpowiada definicji pracy

górniczej zawartej w art. 50c, ponieważ odwołujący pracował jako maszynista kolei

na oddziale Kolei Górniczych, świadcząc pracę na odcinku załadownia -

elektrownia. Charakter tych prac nie spełnia przesłanki do uznania za pracę

górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej – odwołujący nie

zajmował się transportem czy załadunkiem złoża na odkrywce i nie wykonywał

pracy, o której mowa w powołanym przepisie. Praca (czynności), jaką odwołujący

wykonywał na stanowisku maszynista kolei górniczej na odkrywce (choć koleje

górnicze znajdowały się w istocie poza odkrywką) i jego pomocnik nie stanowią

pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej. Nie są

bowiem pracą przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz

przewozie złoża. Przewóz złoża taśmociągami kończył się z momentem

dostarczenia złoża do załadowni, skąd zaczynał się kolejowy transport węgla. Stąd

rozpoczynał się proces ładowania węgla na wagony, które nie przewoziły już złoża,

ale węgiel ze zwałowni.

W ocenie Sądu drugiej instancji dodanie z dniem 19 października 2022 r. art.

50ba pkt 2 ustawy emerytalnej nie zmienia zasadniczej mającej znaczenie dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii definicji pracy górniczej. Ta definicja

określona w 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej nie zmieniła się (poza dodaniem

I USK 504/26

5

czynności zwałowania, co w niniejszej sprawie nie ma znaczenia) i w tym zakresie

aktualna jest wykładnia tego pojęcia, jak i orzecznictwo jej dotyczące.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że nie każda praca, która

funkcjonalnie łączy się z eksploatacją odkrywki w kopalni węgla brunatnego, jest

pracą górniczą w rozumieniu ustawy o emeryturach i rantach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. O rozumieniu pracy górniczej decyduje ustawa (wyrok

Sądu Najwyższego z: 28 kwietnia 2010 r., I UK 337/09, LEX nr 601991; 24 marca

2011 r., I UK 320/10, LEX nr 811824). W rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracą

górniczą jest wyłącznie zatrudnienie przy pracach ściśle górniczych, do których

zaliczono roboty górnicze przy urabianiu i ładowaniu (w tym strzałowe i

odwadniające), roboty transportowe przy przewozie nadkładu i złoża, miernicze

oraz bieżące prace konserwacyjne utrzymujące sprawność techniczną agregatów i

urządzeń wydobywczych (wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2010 r., I UK

339/09, LEX nr 607444). Sąd Najwyższy przyjął, że praca „na odkrywce” w

kopalniach węgla brunatnego (siarki) jest odpowiednikiem pracy „w przodkach” pod

ziemią tylko wtedy, gdy polega na wykonywaniu zatrudnienia przy pracach

bezpośrednio i ściśle związanych z wydobywaniem kopalin lub pozyskiwaniem złóż

siarki i węgla brunatnego na odkrywce, a więc zatrudnienie przy pracach ściśle

górniczych, do których zaliczono roboty górnicze przy urabianiu i ładowaniu (w tym

strzałowe i odwadniające), roboty transportowe przy przewozie nadkładu i złoża,

miernicze, a także bieżące prace konserwacyjne utrzymujące sprawność

techniczną agregatów i urządzeń wydobywczych na stanowiskach wymienionych w

załączniku nr 2 do rozporządzenia z 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia

niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze

półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z

1995 r. Nr 2, poz. 8 z późn. zm. - postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja

2020 r., I UK 129/19, LEX nr 3029171; z 15 marca 2022 r. II USK 469/21, LEX nr

3410820).

Problem zaliczania konkretnych prac do pracy górniczej jest szerszy, niż

dostrzega to skarżący. Do pracy górniczej nie zakwalifikowano również pracy

operatora ciągnika rolniczego na odkrywce, przy pomocy którego wykonuje się

I USK 504/26

6

prace pomocnicze przy naprawach, konserwacji urządzeń, a w związku z tym pracę

przy obsłudze agregatów prądotwórczych, smarowniczych i sprężarkowych,

wykorzystywanych przez brygady elektryków i mechaników do prac polegających

na konserwacji urządzeń wydobywczych i transportujących nadkład i złoże na

odkrywce (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2018 r., I UK

412/17, LEX nr 2562152; 13 stycznia 2021 r., I USK 11/21, LEX nr 3114668). Prace

przy naprawie koparek jednonaczyniowych i spycharek, które nie są maszynami

wydobywczymi w kopalni węgla brunatnego, ale maszynami pomocniczymi, nie

prowadzą do ziszczenia się przesłanki pracy górniczej (wyroki Sądu Najwyższego z:

5 maja 2011 r., I UK 395/10, LEX nr 863951; 23 października 2013 r., I UK 128/13,

LEX nr 1455718; 16 stycznia 2014 r., I UK 307/13, 29 listopada 2017 r., I UK

181/17, LEX nr 2433083; postanowienie Sądu Najwyższego z 10 września 2024 r.,

I USK 503/23, LEX nr 3774111). Także przewóz pracowników i ewentualnie sprzętu

nie stanowi pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej,

nawet gdy praca odbywała się na odkrywce w kopalni węgla brunatnego. Jeżeli

skarżący nie urabiał ręcznie lub mechanicznie nadkładu i złoża, nie ładował i nie

przewoził nadkładu i złoża, nie dokonywał pomiarów w zakresie miernictwa

górniczego oraz nie zajmował się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń

wydobywczych, to nie uzyska prawa do emerytury górniczej (wyroki Sądu

Najwyższego z: 12 maja 2010 r., I UK 30/10, LEX nr 590314; 5 maja 2011 r., I UK

382/10, LEX nr 863949). Posumowanie tych poglądów zawiera także wyrok Sądu

Najwyższego z: 9 maja 2019 r., I UK 53/18, LEX nr 2684862; 20 września 2023 r.,

III USKP 30/23, LEX nr 3607001).

Z przedstawionych orzeczeń wynika klarowna linia, zgodnie z którą dopiero

pewnien zespoł czynności – w konkretnie ustalonych okolicznościach faktycznych

sprawy – determinujący wykonywanie pracy na danym stanowisku otwiera - lub nie

- drogę do uzyskania emerytury na podstawie art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy

emerytalnej. Z powyższego orzecznictwa Sądu Najwyższego można wyprowadzić

konstatację, że przepisy dotyczące warunków uzyskania emerytury górniczej

muszą być wykładane ściśle, a zatem, aby określone rodzaje pracy zostały uznane

za pracę górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, powinny

one opowiadać definicji ustawowej tej pracy, nie jest tutaj zatem dopuszczalna

I USK 504/26

7

jakakolwiek wykładnia rozszerzająca. W szczególności nie ma możliwości uznania

za pracę górniczą pracy jedynie pośrednio związanej z pracą związaną z

wydobywaniem, transportem i zwałowaniem urobku na odkrywce. Jeżeli natomiast

chodzi o pojęcie „odkrywki”, czy też definicji zakładu górniczego określonej w art. 6

ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze to nie

jest możliwe przyjęcie twierdzeń skarżącego, ponieważ oznaczałoby to w istocie

cały teren kopalni i bezprzedmiotowe byłoby w ogóle odwoływanie się do „odkrywki”

w kopalni węgla brunatnego, ponieważ wystarczyłoby wskazanie na samą kopalnię

(zakład górniczy).

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z

art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na podstawie art.

98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]