Składki z umowy zlecenia emeryta z niepełnym etatem. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

W wyroku z 19 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 849/24, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu – w sprawie z odwołania H. Spółki z o.o. sp.k. w G. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Poznaniu z udziałem T.J. o podleganie

ubezpieczeniom społecznym i wysokość podstawy wymiaru składek – oddalił

apelację odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z 7 czerwca 2024 r., sygn. akt VIII U

2148/23, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie Spółki H. sp. z o.o. sp.k. w G.

od decyzji organu rentowego z 26 czerwca 2023 r., nr […], w której Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych

I Oddział w Poznaniu, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 38 ust. 1, art. 6

I USK 567/26

2

ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2c i 4a, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.

z 2022 r., poz. 1009), art. 81 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z

2022 r., poz. 2561) stwierdził, że T.J. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 5 stycznia 2021 r. do 31

grudnia 2021 r. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u

płatnika składek H. sp. z o.o. sp. k. oraz ustalił, że podstawy wymiaru składek w

miesiącach luty - kwiecień 2021 r. i od czerwca do grudnia 2021 r. stanowią kwoty

wskazane tabelarycznie w sentencji decyzji.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się Spółka zaskarżyła

skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazano na przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania określone w

art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Wskazano na oczywistą zasadność skargi oraz

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, a także

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Uzasadnienie obydwu przyczyn

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca sprecyzowała we wskazaniu

regulacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W

ocenie skarżącej ubezpieczony, który miał ustaloną emeryturę, a ponadto był

zatrudniony u innego niż odwołujący się podmiotu na podstawie umowy o pracę w

niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie

podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z

tytułu wykonywania umowy zlecenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się Spółki nie kwalifikuje się do przyjęcia jej

do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

I USK 567/26

3

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 §

1 pkt 2 k.p.c.) oraz twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że strona skarżąca wykazała

istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt

2 i 4 k.p.c.

Skarżąca Spółka – opierając wniosek o przyjęcie jego skargi do rozpoznania

na przyczynie przyjęcia skargi określonej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. –

powinna nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać,

na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów

wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Można

dodać, że reguły procedury wyznaczają kolejność stosowania dyrektyw wykładni, tj.:

językowej, systemowej i funkcjonalnej oraz moment końcowy interpretacji, a takie

rozwiązanie jest powszechnie akceptowane w praktyce orzeczniczej (P. Jabłoński,

P. Kaczmarek, Reguły egzegezy tekstów prawnych (w:) Ł. Błaszczak, J. Studzińska

(red.), Instytucje postępowania cywilnego. System Postępowania Cywilnego. Tom 1,

Warszawa 2025, s. 157). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżący powołuje się

na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany jest przytoczyć te

rozbieżne orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich

rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że

wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym

stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o

rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego zastosowaniu.

Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez

I USK 567/26

4

Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość

dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki

sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 lipca 2023 r., I USK 125/22,

LEX nr 3582647; 20 stycznia 2026 r., I USK 206/26, LEX nr 4014732).

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia

2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr

3987252).

Twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej strona skarżąca

wiąże z naruszeniem przepisu prawa art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych na tle, którego jednocześnie pojawia się sugerowana potrzeba

wykładni. Taka konstrukcja uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest wadliwa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 (pkt 2) i 4 k.p.c. wykluczają się, gdyż

skarga kasacyjna nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o

I USK 567/26

5

występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa,

których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, że konieczne jest ich wyjaśnienie

przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia

prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., II PK 247/10,

LEX nr 1274964). W postanowieniu z dnia 26 listopada 2013 r. (I UK 291/13, LEX

nr 1430990; też z 4 listopada 2025 r., III USK 321/24, LEX nr 3940247) Sąd

Najwyższy wyraził stanowisko, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi

z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne

zastrzeżenia. W uzasadnieniu powołanego postanowienia Sąd Najwyższy

podkreślił, że w dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę,

że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie

wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów

prawa) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki

uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w punkcie 1 i 4

art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego

przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie

bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie

w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie z 26 lutego 2025 r., I PSK

126/24, LEX nr 3847012). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą

skargę kasacyjną podziela przedstawione wyżej stanowisko judykatury w zakresie

omawianej kwestii.

Niezależnie od powyżej stwierdzonej wadliwości uzasadnienia wniosku,

Skarżąca Spółka nie przedstawia – w uzasadnieniu wniosku – odpowiedniej

jurydycznej argumentacji, którą wykazałaby, że istnieje przyczyna przyjęcia skargi

do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Analizą interpretacyjną

powołanego w uzasadnieniu wniosku przepisu zajmował się Sąd Najwyższy i tak w

postanowieniu z 4 listopada 2025 r., III USK 264/25, Lex nr 3940647, stwierdził, że

ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty

pozostającego w stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9

ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinna „wyprzedzać” ocenę

I USK 567/26

6

dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy

nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy

osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie

wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, które nie określa przecież wymienionych tam „innych

tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast,

gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie

niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony

do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy

zlecenia (wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 r., II UK 548/17, LEX nr

2638597; 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23, LEX nr 3724656; 14 stycznia 2025 r.,

I USKP 86/23, LEX nr 3816500; D. Dzienisiuk (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 9).

Zaprezentowany pogląd jest jednolicie wykładany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, a Skarżąca Spółka nie przedstawiła przekonującej argumentacji

polemicznej, którą zakwestionowałaby prawidłowość przedstawionego wyżej

stanowiska judykatury w zakresie omawianej kwestii.

Nie występuje także w sprawie stan oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący poza prostym powołaniem się na to,

że wnosi skargę „z uwagi na jej oczywistą zasadność”, twierdzenia tego nie

precyzuje we wskazaniu odpowiedniego wywodu zawierającego argumentację,

którą wykazałby walor oczywistej zasadności jego skargi kasacyjnej w rozumieniu

przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji w przekonujący sposób

wyjaśnił, jak należy interpretować sporne przepisy (art. 9 ust. 4a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych) w ustalonych okolicznościach faktycznych

przedmiotowej sprawy, a skarżący poza prostym zaprzeczeniem stanowisku

I USK 567/26

7

zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu nie określił rzeczowych

powodów, dla których skarga kasacyjna miałaby być przyjęta do rozpoznania z

uwagi na jej – jak to sugeruje skarżący – oczywistą zasadność.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

[SOP]