Środki z subkonta zmarłego przed decyzją o emeryturze. SN nie przyjął skargi ZUS

W wyroku z 11 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 231/25, Sąd Apelacyjny w

Lublinie – w sprawie z odwołania B.K., W. K., S. K. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Szczecinie o wypłatę środków

zgromadzonych na subkoncie – oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z 18 lutego 2025

I USK 642/26

2

r., sygn. akt VIII U 675/24, w którym Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone decyzje

organu rentowego z 13 lutego 2024 r., nr […], z 14 lutego 2024 r., nr […] z 14

lutego 2024 r., […]1, w ten sposób, że przyznał W. K., B. K. i S. K. prawo do

wypłaty środków zgromadzonych na subkoncie, po śmierci emeryta K. K.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczynę przyjęcia skargi określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W

ocenie skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona – na etapie

rozpatrywania sprawy przez Sąd Apelacyjny, a przed nim - Sąd Okręgowy, nie

doszło do rozpoznania istoty sprawy, albowiem Sądy obu instancji nie odniosły się

do tego, co było przedmiotem sprawy, zaniechały zbadania materialnej podstawy

żądania, tym samym nie odnosząc się do sedna sporu, nie rozważyły

materialnoprawnych podstaw roszczenia, pozostawiając je nierozstrzygnięte.

Zważyć nadto należy, że w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie

zostały w ogóle spełnione przesłanki do dokonania podziału środków zapisanych

na subkoncie zmarłego K. K., albowiem jego śmierć nastąpiła później niż w dniu

nabycia prawa do emerytury w wieku emerytalnym określonym w art. 24 ust. 1b

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a złożenie

wniosku o emeryturę nie było wymagane.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wnieśli o: 1. wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie

na rzecz ubezpieczonych kosztów postępowania kasacyjnego według norm

prawem przepisanych; ewentualnie w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz

ubezpieczonych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

I USK 642/26

3

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia

2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr

3987252).

I USK 642/26

4

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan

„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że K.K. z dniem 30

marca 2023 r. nabył prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego

65 lat, oraz że posiadał subkonto, o którym mowa w art. 40a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych i że nie pobierał okresowej emerytury kapitałowej.

Decyzja o przyznaniu emerytury K. K. została przyznana po jego zgonie. K. K.

zmarł w dniu […] kwietnia 2023 r., a zatem przed wydaniem decyzji o przyznaniu

emerytury i tym samym nie zdołał pobrać fizycznie choćby jednej miesięcznej kwoty

emerytury. Istota sporu w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do

zagadnienia statusu K. K. i odpowiedzi na pytanie, czy wymieniony nabył status

emeryta. Nadmienić można, że obowiązek stanowienia przez ustawodawcę prawa,

które będzie urzeczywistniało zasady sprawiedliwości społecznej, statuuje art.

2 Konstytucji. Pojęcie sprawiedliwości społecznej wiąże się z innymi pojęciami,

takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa

socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób

pozostających bez pracy nie z własnej woli (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25

czerwca 2013 r., P 11/12, OTK-A 2013, nr 5, poz. 62).

Kwestia ta została wyjaśniona w orzecznictwie – Sąd Najwyższy w wyroku z

22 września 2021 r. (III USKP 61/21, Lex nr 3271077), stwierdził, że chociaż nie

ulega wątpliwości, że w art. 25b ust. 4 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca posłużył się pojęciem

emerytury realizowanej, a nie tylko nabytej lub zawnioskowanej, to w przepisie tym

- wykładanym łącznie z art. 129 ust. 1 tej ustawy - chodzi o realizację w sensie

prawnym, a nie w sensie faktycznym. Warto zauważyć, że celem wykładni

systemowej jest ustalenie normy prawnej w taki sposób, który zakłada spójność z

innymi normami prawnymi (P. Jabłoński, P. Kaczmarek, Reguły egzegezy tekstów

prawnych (w:) Ł. Błaszczak, J. Studzińska (red.), Instytucje postępowania

cywilnego. System Postępowania Cywilnego. Tom 1, Warszawa 2025, s. 152 i n.).

Należy podkreślić odrębność nabycia prawa do świadczenia od jego wypłaty, gdyż

są to instytucje regulowane odrębnymi przepisami, mające różne znaczenie w

I USK 642/26

5

obrocie prawnym. Chodzi bowiem o świadczenie, do którego wypłaty prawo

przysługuje już emerytowi w chwili śmierci, a nie o świadczenie, które zostało

pozostawione w dyspozycji emeryta (postanowienie Sądu Najwyższego z 24

października 2023 r., III USK 285/22, LEX nr 3619097; zob. też wyroki Sądu

Najwyższego z 4 kwietnia 2024 r., I USKP 4/24, Legalis nr 3063055; 11 maja 2016

r., I UK 202/15, LEX nr 2057611; postanowienie Sądu Najwyższego 9 stycznia

2024 r., III USK 102/23, LEX nr 3652157; T. Bińczycka-Majewska, Podział składki

kapitałowej w przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo śmierci, a także

możliwość jej dziedziczenia (w:) Współczesne problemy prawa emerytalnego, red.

T. Bińczycka-Majewska, M. Włodarczyk, Warszawa 2015; K. Kwapisz (w:) Ustawa

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz,

Warszawa 2013, art. 129).

Przedstawione wyżej stanowisko judykatury w zakresie omawianej kwestii

zostało uwzględnione przez Sąd Apelacyjny w Lublinie. Sąd drugiej instancji przyjął,

że mąż wnioskodawczyni w momencie śmierci nabył już ex lege prawo do

emerytury. Prawo to przysługiwało mu z mocy prawa, a więc decyzja organu

rentowego, którą ten powinien wydać z urzędu, a nie czekając na wniosek, miałaby

jedynie charakter deklaratoryjny, stąd potwierdzała nabycie prawa. Co więcej,

ustalając wysokość renty rodzinnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął do

wyliczenia wysokości świadczenia rodzinnego wysokość należnej emerytury

zmarłemu, a wypłacając niezrealizowane świadczenie, wyliczył i wypłacił należność

z tytułu wyrównania, od dnia nabycia z urzędu emerytury przez K. K. Zatem organ

rentowy przyjął, iż w momencie śmierci, […] kwietnia 2023 r., to emerytura była

świadczeniem należnym K. K. i fakt, że mąż oraz ojciec wnioskodawców nie

otrzymał go jeszcze faktycznie do rozporządzania, nie może oznaczać, że nie nabył

on już prawa do tych środków (nie uzyskał statusu emeryta) w analizowanym stanie

faktycznym.

Skarżący organ rentowy oczywistą zasadność swojej skargi kasacyjnej

opiera na prostej negacji podstawom – tak faktycznej, jak i podstawie prawnej –

zaskarżonego wyroku. Nie przedstawia przy tym przekonującej argumentacji

polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość analiz interpretacyjnych

przepisów prawa ubezpieczeń społecznych określających sporną w sprawie

I USK 642/26

6

kwestię – analizy bardzo szczegółowo przedstawionej w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji. W skardze nie przedstawiono

odpowiedniej argumentacji wykazującej oczywistą zasadność skargi w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. w

punkcie pierwszym. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego

postanowienia ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]