Zgłoszenie do dobrowolnego chorobowego po latach. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

W wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 772/24, Sąd Apelacyjny w

Łodzi – w sprawie z odwołania M. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim o podleganie dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu – oddalił apelację odwołującego się od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z 24 lipca 2024 r.,

sygn. akt V U 358/24, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie M. R. od decyzji

I USK 682/26

2

organu rentowego z 11 marca 2024 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że M. R., jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność, nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu

od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2021 r.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określone w

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W ocenie skarżącego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

konieczność ochrony praworządności, praw obywatelskich, jak również interesu

publicznego związanych z konstytucyjnym prawem do zabezpieczenia społecznego,

o którym mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP uzasadnia potrzeba rozstrzygnięcia

istotnego zagadnienia prawnego w postaci odpowiedzi na pytanie: Czy – przy

uwzględnieniu brzmienia art. 11 ust. 2 w zw. z art. 14 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 pkt 1 w

zw. z art. 36 ust. 10 i 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych –

ubezpieczony, który prowadząc działalność gospodarczą w formie spółki

komandytowej i zgłaszając siebie jako pracownika do ubezpieczenia chorobowego

wskutek zmiany tytułu ubezpieczenia z pracowniczego na dotyczący działalności

gospodarczej będącej następstwem decyzji organu rentowego, może być objęty

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym przewidzianym dla przedsiębiorców (za

okres objęty decyzją), pomimo że uprzednio dokonał terminowego zgłoszenia do

obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego z tytułu ubezpieczenia

pracowniczego?

Wskazano na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości – art. 11 ust. 2 w zw. z art. 14 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 36

ust. 10 i 14 ustawy systemowej w sytuacji, w której nie ma podstaw do przyjęcia, że

przedsiębiorca (ubezpieczony) może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia

chorobowego za okresy przeszłe tj. okresy, w których był zgłoszony do tego

ubezpieczenia, ale o charakterze obowiązkowym z innego tytułu ubezpieczenia.

Literalna wykładnia wspomnianych przepisów nie pozwala na odkodowanie normy

prawnej dotyczącej okresów ubezpieczeniowych, które już upłynęły. Istota

zgłoszenia do ubezpieczenia dobrowolnego jest co do zasady na przyszłość, a

I USK 682/26

3

zatem przymiot dobrowolności w praktyce mógłby przedsiębiorcę wyłączyć z

zasady kontynuacji (ciągłości) ochrony ubezpieczeniowej, gdy uprzednio

doprowadził do nieprawidłowego co do tytułu ubezpieczenia zgłoszenia, a aktualnie

nie może się zgłosić, gdyż termin upłynął. Jest to swoista pułapka

materialnoprawna, gdyż jednocześnie organ rentowy nie dostrzega, że dla tego

samego przedsiębiorcy zgłoszenie do ubezpieczeń obowiązkowych jest skuteczne,

a jedynie zmienił się tytuł ubezpieczenia. Przedsiębiorca zatem był i jest objęty

ochroną emerytalną, rentową, chorobową, gdyż zgłoszenia dokonał wadliwie

pracodawca, ale nie jest objęty ochroną chorobową, gdyż dobrowolność wyklucza

możliwość uwzględnienia tego okresu w ubezpieczeniu chorobowym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w przypadku

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej, 3.

zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do

przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeba wykładni przepisów

I USK 682/26

4

prawnych budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można

jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do

rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne

polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego

przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym

także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 9 stycznia 2026 r., I CSK 1777/25, LEX nr 3996598; T. Wiśniewski

(w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P.

Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks

postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021,

art. 390; M. Manowska (w:) Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz.

Orzecznictwo, Warszawa 2025, art. 390). Analogicznie należy traktować wymogi

konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która

miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno:

1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym

sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w

sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą; 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne)

wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w

danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa

i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania

przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do

I USK 682/26

5

pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli

zagadnienie prawne nie zostało przedstawione bez odniesienia się do ogólnych

problemów interpretacyjnych (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 marca

2025 r., I USK 345/23, Lex nr 3845591) oraz nie przeprowadzono analizy

wskazującej na jego istotność, ponadto nie wykazano, dlaczego zagadnienie to jest

istotne w niniejszej sprawie (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 maja 2022 r.,

I CSK 1069/22, LEX nr 3448150).

Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na

przyczynie przyjęcia skargi określonej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. –

powinna nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać,

na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów

wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości.

Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą

do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżąca powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie

sądowym, to zobowiązana jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia Sądów, przy

czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej

wykładni przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji

sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu

Najwyższego. Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o

rozbieżności w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele,

jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej,

skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez

Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK 45/24, LEX nr 3844504; 2 grudnia 2025 r.,

I PSK 140/25, LEX nr 3987195).

Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, trzeba

stwierdzić, że odwołujący się w swojej skardze kasacyjnej nie przedstawia ani

istotnego zagadnienia prawnego sprawy w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. ani przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.

I USK 682/26

6

Sygnalizowana w uzasadnieniu wniosku kwestia stanowi tylko własną

propozycję interpretacyjną skarżącego. Nie wykracza poza wykładnię wskazanych

w uzasadnieniu wniosku przepisów prawa określoną przez Sąd Apelacyjny w Łodzi

przedstawioną szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Brakuje

przekonującej argumentacji polemicznej, którą strona skarżąca wykazałaby, że w

sprawie rzeczywiście występują przyczyny przyjęcia skargi określone w art. 3989 §

1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił, że

kwestię podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej regulują przepisy m.in. art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2

oraz art. 14 ust.1, 1a i 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350). Pierwszy z wymienionych

wyżej przepisów stanowi o obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia emerytalnego i

ubezpieczeń rentowych osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Kolejne dwa przepisy przewidują natomiast możliwość zgłoszenia do dobrowolnego

ubezpieczenia chorobowego osoby prowadzącej taką działalność oraz termin, w

jakim następuje, objęcie tymże ubezpieczeniem, w przypadku prawidłowego

zgłoszenia do ubezpieczenia. Z art. 11 ust. 1 i 2 powołanej ustawy wynika, że

obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6

ust. 1 pkt 1 (pracownik), 3, 12 i 23. Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu

podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami

emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10. Art. 14

ust. 1 stanowi: objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo

chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym

mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym

zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Zgodnie z art. 14

ust. 1a, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia

wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust.

4 albo 4b. Na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4, za osobę prowadzącą pozarolniczą

działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na

podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub

I USK 682/26

7

innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a; jak też wspólnika

jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki

jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Organ rentowy decyzją z 13 grudnia 2019 r. stwierdził, że skarżący nie

podlega jako pracownik u płatnika składek K. Sp. z o.o. Sp. k. od 1 stycznia 2018 r.

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu. Decyzja ta stała się prawomocna 17 stycznia 2020 r. Wynika z niej,

że z dniem 1 stycznia 2018 r. odpadł tytuł podlegania przez odwołującego się

obowiązkowo ubezpieczeniom na mocy umowy o pracę, w tym odpadł tytuł

obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Od 1 stycznia 2018 r. M. R. podlegał

ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i od tej

daty był zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne.

Po wydaniu decyzji z 13 grudnia 2019 r. wpłynęło do ZUS w dniu 22 listopada 2022

r. zgłoszenie odwołującego się do ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności

pozarolniczej, w tym w zakresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego za

okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2021 r.

W ocenie Sądu drugiej instancji nie było możliwości zgłoszenia się przez

M.R. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu pozarolniczej

działalności z datą wsteczną. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej

obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem

chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej jednak

niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a. Jak

wynika z treści ust. 1a objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje

od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych zostanie dokonane zgodnie z art. 36 ust. 4 albo 4b (które

to wyjątki nie mają zastosowania w sprawie).

Skarżący jako płatnik składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności, nie złożył w spornym okresie od 1 stycznia

2018 r. do 30 kwietnia 2021 r. wniosku o objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, mimo

że co najmniej z dniem 17 stycznia 2020 r. (data uprawomocnienia się decyzji z

13 grudnia 2019 r.) miał pełną świadomość, że od 1 stycznia 2018 r. nie podlega

I USK 682/26

8

obowiązkowo ubezpieczeniom pracowniczym i stąd nie było przeszkód, aby

wystąpić z wnioskiem w trybie art. 11 pkt 2 ustawy systemowej o objęcie

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W związku z tym nie podlega on

dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia

2021 r.

Skarżący nie przedstawił w uzasadnieniu wniosku przekonującej

argumentacji polemicznej – uwzględniającej przedstawione wyżej stanowisko Sądu

drugiej instancji w zakresie analizy interpretacyjnej wskazanych przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych – którą wykazałby występowanie w sprawie przyczyn

przyjęcia skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. w

punkcie pierwszym. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego

postanowienia ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3

[a.ł]