Długotrwały czy stały uszczerbek po wypadku przy pracy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyniku rozpoznania apelacji wniesionej przez

organ rentowy od wyroku Sądu Rejonowego Poznań Grunwald i Jeżyce w

Poznaniu z 22 listopada 2023 r., wyrokiem z dnia 25 marca 2024 r. zmienił

zaskarżony wyrok w pkt 2 i 3 i oddalił odwołanie U.W. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Pile z dnia 14 lutego 2020 r., przyznającej

U.W. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego uszczerbku na

zdrowiu, będącego następstwem wypadku przy pracy, jakiemu uległa ona w dniu 3

I USK 70/26

2

grudnia 2017 r., w kwocie 20.174,00 zł odpowiadającej 22% stałego uszczerbku na

zdrowiu. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wymiar stałego

uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonej (22%) został ustalony orzeczeniem komisji

Lekarskiej ZUS z dnia 3 lutego 2020 r.

U.W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25

marca 2024r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ

na wynik sprawy tj.

1) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i

doświadczenia życiowego, przejawiające się tym, że Sąd drugiej instancji pominął

dowody - treść opinii łącznej biegłych z dnia 6 kwietnia 2023 r. i opinii

uzupełniającej biegłych z dnia 19 czerwca 2023 r., z których wynika, że odwołująca

na skutek wypadku przy pracy doznała długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w

wysokości 50 %;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 11 ust. 1-3 ustawy z dnia 30 października 2002 r, o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zw. z poz. 147 i

poz. 148 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia

18 grudnia 2002r. „ dalej zwanym „Rozporządzeniem" w sprawie szczególnych

zasad orzekania o stały i długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania

przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego

odszkodowania poprzez jego błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, tj.

uznanie, że jednorazowe odszkodowanie z tytułu długotrwałego uszczerbku na

zdrowiu przysługuje jedynie, gdy u ubezpieczonego brak jest uszczerbku o

charakterze stałym;

2) art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r, o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych poprzez jego

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że w związku z faktem, iż

dokonanie oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem

przy pracy następuje po zakończeniu leczenia i rehabilitacji, brak jest podstaw do

orzeczenia długotrwałego uszczerbku na zdrowiu trwającego w toku procesu

I USK 70/26

3

leczenia i rehabilitacji, w sytuacji gdy zastrzeżenie z przepisu art. 11 ust. 4 ustawy z

dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych, nie wyklucza stwierdzenia u ubezpieczonego

długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, który mógł występować na pewnym etapie

(trwającym co najmniej 6 miesięcy) przed zakończeniem leczenia ale nie istnieje już

w momencie badania lekarskiego przez lekarza orzecznika/komisję ZUS;

3) art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zw. z poz. 147 i

poz. 148 załącznika do Rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnie i

niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że w przypadku wystąpienia u

ubezpieczonej zarówno uszczerbku długotrwałego, jak i stałego, właściwe jest

przyznanie ubezpieczonej tego tylko uszczerbku, który można było rozpoznać w

momencie przeprowadzania oceny przez lekarza orzecznika/komisję lekarską.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

podniosła, że w sprawie występuje konieczność rozważenia istotnych zagadnień

prawnych oraz zachodzi oczywista zasadność skargi kasacyjnej z uwagi na

podnoszone w dalszej części skargi zarzuty naruszenia przez Sąd drugiej instancji

przepisów prawa procesowego.

Jeśli chodzi o istotne zagadnienie, skarżąca podniosła, że występuje

konieczność rozważenia, czy w świetle przepisów art. 11 ust. 1 - 4 oraz art. 12

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych:

uszczerbek na zdrowiu odwołującego musi być ustalany wyłącznie na

-

moment badania przez lekarza orzecznika ZUS lub badania biegłego sądowego

czy też ocenie uszczerbkowej powinien podlegać cały okres od momentu wypadku

przy pracy do momentu badania przez lekarza orzecznika ZUS/biegłego sądowego;

-

jednorazowe odszkodowanie z tytułu długotrwałego uszczerbku na

zdrowiu przysługuje jedynie wtedy, gdy u odwołującego brak jest uszczerbku o

charakterze stałym

jeśli u odwołującego przed momentem badania przez lekarza

-

orzecznika ZUS lub biegłego sądowego występował długotrwały uszczerbku na

zdrowiu, który poprzez upływ czasu, w tym prawidłowe leczenie i rehabilitację

I USK 70/26

4

przeradza się ostatecznie w niższy uszczerbek stały stwierdzony w momencie

badania to podstawą ustalenia wysokości należnego odwołującemu jednorazowego

odszkodowania może być wyłącznie niższy uszczerbek stały.

Jeśli chodzi o oczywistą zasadność skargi, to w opinii skarżącej, dotyczy ona

naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1

k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, oraz naruszenia

przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 1-3 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych w zw. z poz. 147 i poz. 148 załącznika do rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r., dalej zwanym

„Rozporządzeniem" w sprawie szczególnych zasad orzekania o stałym i

długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego

uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania, art. 11

ust. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zw. z poz. 147 i poz. 148 załącznika

do Rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a

konsekwencji przyznanie odwołującej jednorazowego odszkodowania z tytułu

wypadku przy pracy w wysokości odpowiadającej 22 % stałemu uszczerbkowi na

zdrowiu, w sytuacji gdy u odwołującej rozpoznano również długotrwały uszczerbek

na zdrowiu w wysokości 50 %. Ocenie uszczerbkowej podlega natomiast całkowity

okres od dnia wypadku do dnia zakończenia leczenia a nie tylko stan zdrowia w

momencie zakończenia leczenia.

Organ rentowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od odwołującego na

rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I USK 70/26

5

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wypada również przypomnieć, że w przypadku powoływania się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku

(sporządzonym odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych) winno zostać

sformułowane zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które

wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze

stanowiskiem jednolicie wyrażanym w judykaturze, oznacza to w praktyce, że

zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1)

być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym

sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i

postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do

samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia

22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą

I USK 70/26

6

i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne)

wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w

danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa

lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione

tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie,

wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09,

LEX nr 577467, czy też z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

Natomiast zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno

być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20,

poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18,

poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r.,

II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi

kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go

zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście

uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r.,

II PK 304/09, LEX nr 602695).

W skardze kasacyjnej wniesionej przez ubezpieczoną nie występują istotne

zagadnienia prawne, nie jest ona również oczywiście uzasadniona.

I USK 70/26

7

Artykuł 11 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych zawierają definicje

stałego i długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, zaś art. 11 ust. 4 tej ustawy

wskazuje, że ustalenie stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek

wypadku przy pracy następuje dopiero po zakończeniu procesu leczenia lub

rehabilitacji.

Na potrzeby ustalenia przesłanek przyznania jednorazowego odszkodowania

ustawa posługuje się pojęciami stałego i długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Za

uszczerbek w obu przypadkach uważa się naruszenie sprawności organizmu.

Zarówno w razie doznania stałego, jak i długotrwałego uszczerbku, odszkodowanie

przysługuje w jednakowej wysokości. Istotna praktycznie jest jedynie granica

uszczerbku długotrwałego - musi on trwać co najmniej 6 miesięcy. Stopień

uszczerbku ustala się - zgodnie z ust. 4 komentowanego przepisu - po zakończeniu

leczenia,

Jak słusznie zauważył organ rentowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną,

odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika z ustawy wypadkowej

i przepisów wykonawczych, wydanych na podstawie tejże ustawy. Organ rentowy

odpowiada tylko za następstwa wypadku przy pracy, które pozostawiły stały lub

długotrwały uszczerbek na zdrowiu oraz o określonych skutkach, a nie jak

przyjmuje skarżąca, za samo zdarzenie i cierpienie związane z urazem, co mogłoby

mieć jedynie znaczenie w procesach cywilnych w sprawach o zadośćuczynienie.

Jednorazowe odszkodowanie nie ma bowiem charakteru niejako

„zadośćuczynienia" za dolegliwości związane z długotrwałością leczenia i

rehabilitacji, lecz jest wynikiem oceny efektów leczniczych.

Nie ma możliwości orzeczenia z tytułu tego samego urazu długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu i uszczerbku na zdrowiu o charakterze trwałym. W niniejszej

sprawie zarówno uszczerbek długotrwały, jak i stały zostały ocenione przez

biegłych sądowych, z różnych pozycji tabeli uszczerbków, nie oznacza to jednak,

że stanowią odrębne konsekwencje zdrowotne.

Należy podkreślić, że organ rentowy dokonuje oceny uszczerbku na zdrowiu

w oparciu o stan po zakończeniu wszystkich działań leczniczych i terapeutycznych i

prawdopodobnym jest, że przed zakończeniem leczenia stan zdrowia odwołującej

I USK 70/26

8

był gorszy i istniało naruszenie sprawności organizmu. W momencie, który

ustawodawca uznał za właściwy do oceny takiego uszczerbku, ustalono u

odwołującej uszczerbek o charakterze trwałym w wymiarze 22 %, ponieważ jej

leczenie zostało zakończone i tylko ten moment jest wiążący dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy.

Nadto należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji, że

przywołany w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 30 stycznia 2019 r. w sprawie o sygn. akt II UK 379/17 (OSNP 2019 nr 9,

poz. 116) nie znajduje zastosowania w tym konkretnym przypadku. Sąd Najwyższy

odniósł się bowiem do sytuacji, w której ubezpieczony doznał wskutek wypadku

przy pracy długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, implikującego upośledzenie

czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, które na dzień badania

przez lekarzy orzeczników organu rentowego uległo na tyle poprawie, że wyklucza

możliwość ustalenia jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu (0%). Sąd Najwyższy

wskazał, że jeżeli upośledzenie sprawności trwało ponad 6 miesięcy to należy

przyjąć, że pracownik doznał długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, mimo, że do

dnia badania przez lekarzy orzeczników ZUS i biegłych sądowych nastąpiła

poprawa stanu zdrowia i wyleczenie. Co jednak istotne, również wówczas Sąd

Najwyższy podkreślił, że dotyczy to sytuacji, jeśli pomiędzy zakończeniem leczenia

i rehabilitacji a ustaleniem uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego upłynął dłuższy

okres czasu (nawet kilkuletni), zadaniem lekarzy orzeczników ZUS oraz biegłych

sądowych pozostaje ocena rodzaju i rozmiarów uszczerbku na zdrowiu z punktu

widzenia ustawowych kryteriów tego pojęcia. Brak jest podstaw do przyjęcia by

wyrok Sądu Najwyższego miał również zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem

odwołującej ustalono stały uszczerbek na zdrowiu w wymiarze 22 %.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono

stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

M.G.

[SOP]

I USK 70/26

9