Zastępca zmarłego komornika przejął pracownicę kancelarii. SN nie przyjął jego skargi kasacyjnej

W wyroku z 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 108/25, Sąd Apelacyjny w

Lublinie – w sprawie z odwołania K.B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddziałowi w Lublinie z udziałem M. G. – oddalił apelację odwołującej

się od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Siedlcach z 21 listopada 2024 r., sygn. akt IV U 645/23, w którym Sąd Okręgowy

I USK 706/26

2

oddalił odwołanie K. B. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Łukowie

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie z 28 sierpnia

2023 r., Nr […], stwierdzającej, że M. G. jako pracownik u płatnika składek K. B.

podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu

i chorobowemu od 19 listopada 2022 r. do 20 kwietnia 2023 r.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się zaskarżyła skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania określone w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. W ocenie skarżącej jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów

postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Unormowana w art. 231 §

1 k.p. instytucja przejścia zakładu lub jego części na innego pracodawcę oznacza

sytuację, gdy w wyniku różnego rodzaju zdarzeń prawnych, a nawet faktycznych

zakład pracy (rozumiany jako zorganizowany zespół środków materialnych i

niematerialnych, służących realizacji przez pracodawcę konkretnej działalności i

stanowiący dla związanych z nim pracowników placówkę zatrudnienia) bądź jego

część przechodzi z posiadania jednego podmiotu (dotychczasowego pracodawcy)

w posiadanie kolejnego, który wskutek tego staje się pracodawcą dla przejętych

pracowników. Pojęcie przejęcia zakładu pracy oznacza każde przejęcie zakładu

pracy rozumianego przedmiotowo (placówki zatrudnienia) przez zakład pracy w

ujęciu podmiotowym (pracodawcę). W przypadku zakładów o celach

gospodarczych przy wyjaśnianiu istoty aktu przejęcia zasadnicze znaczenie mają

elementy i uwarunkowania typu majątkowego. Natomiast nie mogą one odgrywać

dominującej roli tam, gdzie dochodzi do przejęcia zakładu pracy realizującego cele

społeczne, polityczne czy publiczne. W przypadku takich pracodawców

zasadniczymi elementami dla wyjaśnienia ich istoty (jako pracodawcy), obok

organizacji i majątku, są zadania. Nie ulega wątpliwości, że komornik wykonuje

powierzone mu przez państwo funkcje władzy publicznej - jako podstawowy organ

egzekucyjny w sprawach cywilnych.

Wskazano, że postępowanie apelacyjne jest kontynuacją postępowania

merytorycznego. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a

nie apelację. Użyte w art. 378 § 1 k.p.c. sformułowanie, iż sąd drugiej instancji

I USK 706/26

3

rozpoznaje sprawę „w granicach apelacji”, oznacza w szczególności, że sąd

odwoławczy dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając

dowody albo poprzestając na materiale zebranym w pierwszej instancji i kontroluje

prawidłowość postępowania przed sądem pierwszej instancji. Z uwagi na

merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego, obowiązkiem sądu drugiej

instancji nie może być poprzestanie na ustosunkowaniu się do zarzutów

skarżącego, lecz musi nim być - niezależnie od treści zarzutów - dokonanie

własnych ustaleń faktycznych, a następnie poddanie ich ocenie pod kątem prawa

materialnego. Uzasadnienie wyroku Sądu drugiej instancji powinno zawierać takie

elementy, które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznawanej sprawy,

wyznaczony przepisami ustawy, są potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez ten

sąd.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: - wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie

na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie kosztów

postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych, ewentualnie - w

przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy - o: -

oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Lublinie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

I USK 706/26

4

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca

wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.

Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia

2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr

3987252). Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym nie prowadzi postępowania

dowodowego, wobec ograniczeń wynikających z art. 3983 § 3 k.p.c. (postanowienie

Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2026 r., I PSK 19/26, LEX nr 4014737).

W rozpatrywanej sprawie stan taki nie występuje. Skarżąca uzasadnienie

wniosku sprowadza do twierdzenia o oczywistym naruszeniu przepisów prawa

I USK 706/26

5

materialnego (art. 231 § 1 k.p.) oraz przepisów postępowania, mających istotny

wpływ na wynik sprawy (art. 378 § 1 k.p.c.). Twierdzenia tego nie precyzuje w

odpowiednim wywodzie określającym przekonującą argumentację, którą

wykazałaby walor oczywistej zasadności jej skargi kasacyjnej w rozumieniu

przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu swojego wyroku przedstawił, że

komornik D. W. został wyznaczony przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie

na zastępcę zmarłej tragicznie komornik. Komornik podjął próbę przejęcie

kancelarii, ale do przejęcia zakładu pracy w trybie art. 231 k.p. nie doszło.

To właśnie brak skutecznego przejęcia kancelarii komorniczej w konsekwencji

skutkował podjęciem decyzji przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie na

podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o

komornikach sądowych o zmianie wyznaczonego zarządzeniem z dnia 23 listopada

2022 r. zastępcy E. K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł., w ten

sposób, że zamiast D. W. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G.

wyznaczony został zastępca w osobie K. B. Ustawodawca przewidział, że w razie

przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy

prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Dopiero w razie faktycznego

przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on, z mocy

prawa, automatycznie stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, z wyjątkiem

stosunków pracy nawiązanych na innej podstawie niż umowa o pracę (art. 231 k.p.).

Z punktu widzenia prawa pracy kancelaria komornicza stanowi jednostkę

organizacyjną pracodawcy - w ujęciu osobowym, materialnym i organizacyjno-

technicznym, w ramach której, i za pomocą której pracodawca realizuje swoje

zadania. Zatrudnionych w tej kancelarii pracowników łączy umowa o pracę z

komornikiem i jest on dla tych pracowników pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p., co

wynika wprost z art. 153 ustawy o komornikach. Zastępca komornika, przejmując z

jednej strony zadania wykonywane przez tę jednostkę będące jednocześnie

zadaniami publicznymi in concreto zmarłego komornika, w zamian za prawo

czerpania z nich dochodów, z mocy art. 231 k.p. staje się stroną w

dotychczasowych stosunkach pracy łączących dotychczasowego pracodawcę-

komornika z jego pracownikami. To odwołująca się w tym znaczeniu przejęła

I USK 706/26

6

kancelarię zmarłej E. K., a nie komornik D. W. Stan przejmowanej przez K. B.

Kancelarii Komorniczej Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. był

ustalany na dzień 18 listopada 2023 r. Z ustawy o komornikach wynika ciągłość

działania danej kancelarii komorniczej od momentu jej utworzenia i objęcia przez

danego komornika do czasu jej likwidacji. W tym przedziale czasowym nie ma

przerw w jej działaniu, kancelaria nie przestaje istnieć jako określony byt prawny, a

zatem i jako zakład pracy, dopóki nie zostanie w odpowiedniej procedurze

zlikwidowana. Zgodnie art. 231 § 1 k.p. to wnioskodawczyni jako nowy pracodawca

wstąpiła w ogół praw i obowiązków poprzedzającej ją pracodawczyni i w całości

ponosi odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przed przejściem na nią

zakładu pracy, co wynika wprost z brzmienia art. 231 § 1 i 2 k.p., które regulują, że

za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed przejściem części

zakładu pracy na innego pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca

odpowiadają solidarnie, natomiast w przypadku przejścia na nowego pracodawcę

całego zakładu pracy samodzielnie ponosi on odpowiedzialność za wszystkie

zobowiązania powstałe przed dniem przejęcia zakładu pracy, przy podniesionej

wyżej ciągłości działania kancelarii komorniczej tj. przejmowanego zakładu pracy.

Treść normatywna art. 231 k.p. w realiach zakładu pracy, jakim jest

kancelaria komornicza, wymaga, aby nastąpiło przejęcie: pracowników, substratu

majątkowego kancelarii i realizowanych zadań przez przejmowaną kancelarię,

stanowiących łącznie konieczne elementy przejmowanego zakładu pracy. Zastępca

komornika przejmuje także zadania wykonywane przez kancelarię komorniczą

będące jednocześnie zadaniami publicznymi zmarłego komornika, co stanowi o

realizacji trybu z art. 231 k.p. i wówczas staje się stroną w dotychczasowych

stosunkach pracy łączących zmarłego komornika z jego pracownikami. Następuje

bowiem w ten sposób przejęcie obowiązków faktycznie wykonywanych

(konkretnych spraw) przez zmarłego komornika w ramach powierzonych mu zadań

publicznych realizowanych za pomocą kancelarii, a więc za pomocą zatrudnionych

w niej pracowników. Przejście kancelarii komorniczej jako zakładu pracy w

znaczeniu przedmiotowym na wnioskodawczynię, będącą następcą zmarłego

pracodawcy ubezpieczonej oznacza, że stała się ona z mocy prawa na podstawie

art. 231 § 1 k.p. stroną stosunku pracy zawartego przez zmarłą Komornik z

I USK 706/26

7

ubezpieczoną od dnia jej śmierci. Wynika to z zarządzenia Prezesa Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 grudnia 2022 r. o wyznaczeniu wnioskodawczyni

jako zastępcy Komornika Sądowego E. K. w miejsce komornika D. W. Zarządzenie

o wyznaczeniu zastępcy komornika potwierdza uprawnienie do prowadzenia

kancelarii zmarłego komornika od dnia jego śmierci. To zatem data śmierci

komornika, a nie data zarządzenia o wyznaczeniu zastępcy decyduje o wstąpieniu

w stosunki pracy z dotychczasowymi pracownikami kancelarii w trybie art. 231 k.p.

Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie uwzględnia przedstawionego wyżej

stanowiska zaskarżonego wyroku w zakresie oceny spornej w sprawie kwestii; nie

przedstawia przekonującej argumentacji wykazującej nieprawidłowość oceny

zaskarżonego wyroku w zakresie analizy interpretacyjnej art. 231 k.p. w kontekście

próby wykazania twierdzonej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu

przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Bezpodstawne jest twierdzenie uzasadnienia wniosku o naruszeniu przez

Sąd przepisów prawa procesowego. Sąd drugiej instancji rozpoznawał apelację

skarżącej od wyroku Sądu pierwszej instancji z zachowaniem reguł określonych w

art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego

w Lublinie określa w swojej konstrukcji wszystkie elementy, o których mowa w

art. 387 § 21 k.p.c. tak w zakresie wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia

jak i w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku. Sąd drugiej instancji – w

ocenie zasadności dochodzonego w sprawie roszczenia – uwzględnił całość

materiału dowodowego sprawy, rozpoznając apelację skarżącej w ramach

określonych przez art. 382 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt

pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia

ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]

I USK 706/26

8