Sędzia SN, który szkolił sędziów o Małym ZUS Plus, wyłączony ze sprawy

Pełnomocnik Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (Rzecznik)

w dniu 27 listopada 2025 r. wniósł na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. o wyłączenie

Sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od orzekania w sprawie I USK 785/26

(poprzednia sygnatura akt II USK 340/25) dotyczącej rozpoznania skargi kasacyjnej

Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców od prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z 11 marca 2025 r. z uwagi na zaistnienie okoliczności

mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w

rozpoznawanej sprawie.

I USK 785/26

2

Według Rzecznika zaistniałe wątpliwości powstały na kanwie sporu

pomiędzy Rzecznikiem, przedsiębiorcami a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych,

którego przedmiotem jest interpretacja przepisów w przedmiocie tzw. Małego ZUS

Plus, dotycząca wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej

jako: „ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych’’). Rzecznik od początku 2024 r.

wsparł setki przedsiębiorców, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

prawa do ponownego skorzystania z preferencji składkowej. Obecnie sprawy z

odwołania Rzecznika i przedsiębiorców od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych są prowadzone w sądach wszystkich apelacji w Polsce. Kwestie

poruszane w złożonej przez Rzecznika skardze kasacyjnej dotyczą rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego w zakresie wykładni użytego

w art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych okresu

„ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności

gospodarczej” i mają znaczenie nie tylko w niniejszej sprawie, ale także przy

rozstrzyganiu podobnych spraw. Sąd Najwyższy w tej kwestii nie wyraził

dotychczas swojego poglądu.

Rzecznik podniósł również, że w różnych sprawach rozstrzyganych z

udziałem Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców jako strony działającej na

prawach prokuratora przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, dotyczącej tożsamego

sporu prawnego, skład orzekający w ustnych motywach rozstrzygnięcia

uwzględniającego apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i oddalającego

odwołanie przedsiębiorcy powołał się na stanowisko prezentowane przez SSN X.Y.

Uprawdopodobniając tą okoliczność, Rzecznik powołał się na zapis ustnych

motywów rozstrzygnięć przetworzonych z nagrania rozpraw apelacyjnych, które

miały miejsce w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w dniu

12 lutego 2025 r., w sprawie sygn. akt III AUa 996/24, a także w dniu 17 kwietnia

2025 r., w sprawie III AUa 1151/24, które są udostępnione w Portalu Informacyjnym

Sądów Powszechnych. Z zapisów tych wynika, że Sądy orzekające przy ferowaniu

wyroków powoływały się na stanowisko prawne sędziego Sądu Najwyższego X.Y.

przedstawione sędziom na szkoleniu, zgodnie z którym „stanowisko Rzecznika

Małych i Średnich Przedsiębiorców przedstawiane w sporze jest nieuzasadnione”.

I USK 785/26

3

Z informacji pozyskanej przez Rzecznika wynika, że sędzia X.Y. zawiadomił

Sąd Najwyższy o zamiarze przeprowadzenia w dniu (…….), zajęć z zakresu prawa

i ubezpieczeń społecznych dla sędziów apelacji gdańskiej w ramach szkolenia

organizowanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Wobec powyższego zdaniem

wnioskodawcy w niniejszej sprawie powstają uzasadnione wątpliwości co do

zagwarantowania rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez sędziego niezależnego i

bezstronnego. Skoro bowiem stanowisko merytoryczne Sędziego Sądu

Najwyższego X.Y. jest już znane i miało bezpośredni wpływ na zaskarżone

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, rodzi się uzasadniona wątpliwość co do

prawidłowego rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy

ten sam sędzia wyznaczony zostaje do jej rozpatrzenia. Ponadto ocena Sędziego

co do wykładni spornych przepisów została wyrażona przed formalnym

wpłynięciem skargi kasacyjnej w sprawie do Sądu Najwyższego, czyli przed

zapoznaniem się przez Sędziego ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Rzecznika i płatnika składek.

Wniosek Rzecznika o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od

rozpatrywania skargi kasacyjnej jest w pełni uzasadniony, gdyż zważywszy na

działalność, jakiej się podejmuje w ochronie przedsiębiorców, obowiązkiem

Rzecznika jest podjęcie wszelkich czynności procesowych w celu wyeliminowania

ryzyka w prawidłowym i rzetelnym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Pewność

prawa wymaga, aby osoba, która zwróciła się do Rzecznika z wnioskiem o

działania interwencyjne w sprawie sporu dotyczącego Małego ZUS Plus, mogła

działać w zaufaniu, że orzeczenie Sądu Najwyższego w jej sprawie wydane będzie

przez osobę bezstronną. Obecność w składzie sędziego, którego stanowisko

merytoryczne w sprawie jest znane przed wpłynięciem skargi kasacyjnej do Sądu

Najwyższego, może pozbawiać ten skład statusu niezawisłego i bezstronnego sądu.

SSN X.Y. w wyjaśnieniach z dnia 9 stycznia 2026 r. złożonych na podstawie

art. 52 § 2 k.p.c. wniósł o wyłączenie go od rozpoznania niniejszej sprawy i

oświadczył, że w pełni zgadza się z argumentacją wnioskodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 785/26

4

Wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie.

Bezstronność i niezależność Sądu orzekającego wywodzona z zasady

konstytucyjnej prawa do sądu stanowi w istocie prawo strony do rzetelnego procesu,

czyli sprawiedliwego, praworządnego i uczciwego (art. 45 § 1 Konstytucji RP).

Gwarancja wyłączenia Sędziego z mocy art. 48 § 1 k.p.c. i art. 49 k.p.c. służy nie

tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie, lecz zapewnieniu,

aby osąd ten prezentował się jako bezstronny w ocenie opinii publicznej (por.

wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005,

Nr 11, poz. 134 i z dnia 24 lipca 2008 r., P 8/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 84;

A. Łazarska, Prawo do rzetelnego procesu (w:) Rzetelny proces cywilny, Warszawa

2012; P. Wiliński, R. Zawłocki (red.), Bezstronność sędziego w sprawach karnych w

świetle zarzutu wadliwości jego powołania, Warszawa 2022). W myśl art. 49 k.p.c.

Sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie. Ocena, czy konkretna okoliczność może

budzić uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, powinna mieć

charakter obiektywny, nie powinna sprowadzać się do oceny, czy sędziemu można

postawić zasadny zarzut braku obiektywizmu, ale czy ze stanowiska strony

zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do

bezstronności sędziego orzekającego (postanowienia Sądu Najwyższego z:

19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81, LEX nr 8371; 17 grudnia 2014 r., I UO 3/14, LEX

nr 1777867; 15 października 2024 r., III CZ 185/24, LEX nr 3769579). Nie bez

znaczenia mogą być w tym zakresie także pozory lub przypuszczenia, jeśli są

obiektywnie uzasadnione (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2024 r.,

I CSK 1279/23, LEX nr 3713060; Ł. Błaszczak, J. Studzińska (red.), Instytucje

postępowania cywilnego. System Postępowania Cywilnego. Tom 1, Warszawa

2025, s. 653 i n.). Przyczyną wyłączenia jest sama możliwość powstania

wątpliwości, i to zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u

innych występujących w procesie oraz również u osób spoza procesu. Sąd

postanowi o wyłączeniu sędziego, jeżeli stwierdzi możliwość istnienia tych

wątpliwości, niezależnie od własnego przekonania o ich zasadności (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11,

I USK 785/26

5

poz. 134; M. Jędrzejewska (w:) T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska,

Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, cz. 1, t. 1, Warszawa 2004,

s. 159). Standard tej oceny powinien być wysoki, chodzi bowiem nie tylko o

zapewnienie rzeczywiście neutralnego rozstrzygnięcia sprawy, lecz także dbałość o

wizerunek sądu jako bezstronnego, co służy budowaniu zaufania społeczeństwa do

wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 2022 r.,

II CSKP 989/22, LEX nr 3345668; 1 lutego 2024 r., I CSK 286/23, LEX nr 3669652).

O zasadności żądania wyłączenia na podstawie art. 49 k.p.c. nie decyduje zatem

przekonanie sądu co do tego, czy konkretny sędzia, z racji autorytetu i postawy

sędziowskiej daje pełną gwarancję obiektywnego rozstrzygnięcia, lecz to, czy owo

rozstrzygnięcie - ze względu na sytuację, w jakiej znajduje się sędzia w relacji do

przedmiotu sporu i stron - będzie w taki sam sposób oceniane przez strony i opinię

publiczną (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 2022 r., II CSKP 989/22,

LEX nr 3345668; 12 października 2023 r., III CZP 5/23, OSNC-ZD 2024, nr 2,

poz. 22).

W niniejszej sprawie okolicznością niewątpliwą jest, iż SSN X.Y. prowadził

szkolenia dla sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, wyjaśniając między innymi

kwestie interpretacji przepisów na tle wątpliwości powstałych w wykładni art. 18c

ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, odnosząc się przy tym do stanowiska prawnego (zarzutów) w sporze

pomiędzy Rzecznikiem a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczność ta w

ocenie Sądu Najwyższego może stanowić uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności sędziego w sprawie, w której sędzia będzie rozpoznawał skargę

kasacyjną Rzecznika, strony pozostającej w sporze. Zaufanie do sądu stanowi

procesową gwarancję zapewnienia rzetelnego procesu i jest zabezpieczeniem, na

tle często skomplikowanych przypadków wykraczających poza granice określone

przez bezwzględne przyczyny wyłączenia, proceduralnej sprawiedliwości orzekania.

Sędzia, wypowiadając się o zasadności roszczeń stron pozostających w

sporze, nawet prezentując własny pogląd na interpretacje spornych przepisów,

przed rozpoznaniem sprawy, naraża się na podejrzenie o stronniczość i

niezależność. Z punktu widzenia strony nie da się zatem zanegować obiektywnie

uzasadnionej obawy, że sędzia mógłby przełożyć ocenę prawną sformułowaną na

I USK 785/26

6

szkoleniu pod kątem rozstrzygania przedmiotowej sprawy. Taka zaś sytuacja, może

budzić podejrzenie o bezstronność sądu, może zagrażać powadze wymiaru

sprawiedliwości. Sąd wziął również pod uwagę, że SSN X.Y. przychylił się do

wniosku o jego wyłączenie, co zostało potraktowane jako dostrzeżenie przez

sędziego możności powstania uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności i

stanowiło argument przemawiający na rzecz wyłączenia sędziego od orzekania w

sprawie (postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 2022 r., II CSKP 989/22,

LEX nr 3345668; 1 lutego 2024 r., I CSK 286/23, LEX nr 3669652).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z wnioskiem strony.

(J.K.)

[a.ł]