Odwołanie od decyzji ZUS po terminie mimo reklamacji. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Opolu w wyniku rozpoznania zażalenia ubezpieczonej A.L.

na postanowienie Sądu Rejonowego w Opolu z dnia

14 grudnia 2023 r., w przedmiocie odrzucenia odwołania, postanowieniem z dnia

7 czerwca 2024 r. oddalił zażalenie.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy podniósł, że ubezpieczona

uchybiła terminowi z art. 4779 § 1 k.p.c. W opinii Sądu Okręgowego przekroczenie

terminu było nadmierne, brak również możliwości przyjęcia, że nastąpiło z przyczyn

niezależnych od A.L., w konsekwencji kwestionowane postanowienie należy uznać

za prawidłowe, nienaruszające normy art. 4779 § 3 k.p.c.

Istotne jest, że postępowanie reklamacyjne zainicjowane przez

ubezpieczoną nie przyniosło pożądanego przez nią efektu, w związku z czym

I USK 84/26

2

doręczenie decyzji w drodze „awizacji" było skuteczne z dniem 7 kwietnia 2023 r.

Odwołanie zostało wniesione ze znacznym opóźnieniem w dniu 28 lipca 2023 r.

Wbrew zarzutom zażalenia, kwestia niepodjęcia przez skarżącą żadnych działań w

okresie pomiędzy odebraniem odpisu decyzji, a wniesieniem odwołania ma jednak

znaczenie.

Niewątpliwie w dniu 5 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni znała treść decyzji,

bierność w okresie blisko 2 miesięcy jest niezrozumiała. Należyta staranność w tym

przypadku powinna wyrażać się złożeniem odwołania bezpośrednio po odebraniu

odpisu decyzji, bez oczekiwania na zakończenie procedury reklamacyjnej.

Ubezpieczona A.L. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Opolu z dnia 7 czerwca 2024r., zaskarżając to orzeczenie w całości

i zarzucając:

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 4779 § 3 k.p.c.,

-

poprzez błędne przyjęcie, że odwołanie zostało złożone z nadmiernym

przekroczeniem terminu ze względu blisko 2 miesięczną bierność ubezpieczonej od

zapoznania się z treścią kserokopii decyzji tj. od 5 czerwca 2023r. do momentu

złożenia odwołania tj. 28 lipca 2023r., podczas gdy nastąpiło 22 dniowe opóźnienie

spowodowane złożeniem reklamacji na poczcie przez ubezpieczoną, gdyż ocena

nadmierności opóźnienia powinna być poczyniona od końcowej daty miesięcznego

terminu na wniesienie odwołania tj. w tym przypadku 5 lipca 2023r., zaś w

większości dostępnego orzecznictwa Sądów wynika, że dopiero o wiele dłuższe

spóźnienie powoduje, że nie można przyjąć odwołania złożonego po terminie.

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. Art. 4779 § 3 k.p.c.

-

poprzez błędne przyjęcie, że złożenie reklamacji na P. S.A. nie stanowiło przesłanki

usprawiedliwiającej

złożenie

odwołania

przez

ubezpieczoną

18 dni po jej negatywnym rozpatrzeniu w dniu 10 lipca 2023 r. tj. 28 lipca 2023 r.

w szczególności w przypadku że jeśli zostałaby rozpatrzona pozytywnie to nie

byłoby skutecznego doręczenia decyzji co oznaczałoby, że nie ma w obrocie

decyzji, od której trzeba złożyć odwołanie.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując,

że skarga jest oczywiście uzasadniona.

I USK 84/26

3

W opinii skarżącej stosując regulację określoną w art. 4779 § 3 k.p.c. Sąd

powinien przed odrzuceniem odwołania dokonać wnikliwej analizy wszystkich

okoliczności sprawy. Może je odrzucić tylko wówczas, gdy zostało wniesione po

upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z

przyczyn niezależnych od odwołującego. Nie jest zrozumiałe, na jakiej podstawie

Sąd Okręgowy przyjął, że nastąpiło blisko dwumiesięczne opóźnienie w złożeniu

odwołania. Ocena nadmierności opóźnienia powinna być odniesiona do końcowej

daty miesięcznego terminu na wniesienie odwołania, a zatem opóźnienie powinno

być liczone nie od daty otrzymania decyzji organu rentowego, lecz od końca

terminu na wniesienie odwołania. Przyjmując za Sądem Okręgowym, że

ubezpieczona poznała treść decyzji w dniu 5 czerwca 2023r., to opóźnienie w

złożeniu odwołania wynosi 22 dni tj. od 6 lipca (następny dzień po dacie końcowej

na wniesienie odwołania) do 28 lipca 2023r. (dzień wniesienia odwołania). W

orzecznictwie przyjmuje się, że nadmierne jest opóźnienie, gdy wniesienie

odwołania od decyzji organu rentowego nastąpiło po upływie osiemnastu

miesięcy od dnia doręczenia jej odpisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 29 września 1999 r., 11 UKN 490/99, OSNAPiUS 2001 nr 2, poz. 57) albo po

upływie trzynastu miesięcy od dnia wydania decyzji (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 grudnia 1998 r., II UKN 561/98, OSNAPiUS 2000 nr 5, poz. 199)

albo po upływie sześciu miesięcy od dnia doręczenia decyzji organu rentowego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97,

OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 104). W tym kontekście należy oceniać „nadmierność”

opóźnienia.

Dodatkowym argumentem jest fakt, że ubezpieczona uważała, że decyzja

nie została w ogóle prawidłowo doręczona. Musiała zatem zdecydować: albo

decyzja została doręczona i chodzi tylko o złożenie wniosku o przyjęcie odwołania

po terminie, albo nie znalazła się w ogóle w obrocie prawnym, a wtedy nie ma się

od czego odwoływać. Te dwie sytuacje prawne się wzajemnie wykluczają dlaczego

nie ma racji Sąd I i II instancji, że złożenie reklamacji nie miało wpływu na termin w

jakim ubezpieczona zdecydowała się na złożenie odwołania, w sytuacji gdy

reklamacja została rozpatrzona negatywnie dopiero 10 lipca 2023r. i dopiero od tej

I USK 84/26

4

daty można przyjąć, że ubezpieczona miała wiedzę, że decyzja została jej

doręczona w trybie zastępczym, więc jedyne co jej pozostaje to złożenie odwołania,

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wypada także przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą

skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

I USK 84/26

5

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,

OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01,

OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy

orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia

1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora

skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go

zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście

uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r.,

II PK 304/09, LEX nr 602695).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała

sugerowanej przesłanki przedsądu.

W opinii Sądu Najwyższego wskazując na oczywistą zasadność skargi

skarżąca nie przedstawiła skutecznie wywodu prawnego, z którego ta oczywista

zasadność będzie wynikała, dąży jedynie do usprawiedliwienia uchybienia

terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu rentowego, powołując

okoliczności faktyczne, tym samym oczekując od Sądu Najwyższego rozpoznania

sprawy jako szczególnej "trzeciej instancji". Nie taki jest jednak cel postępowania

kasacyjnego. Sąd Najwyższy rozstrzyga jedynie spór co do prawa. Rozstrzygnięcie

wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty

skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego orzeczenia ani też do

odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić za pomocą

obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02,

OSNP-wkładka 2003 Nr 13, poz. 5).

I USK 84/26

6

Wniesienie odwołania po terminie aktywuje dyskrecjonalną możliwość

potraktowania go tak, jakby było wniesione w terminie. Użyte do tego

instrumentarium ("przekroczenie terminu nie jest nadmierne") nacechowane jest

sporą dawką uznaniowości i winno mieć na uwadze całokształt okoliczności sprawy

(tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lutego 2022 r., I USKP 74/21, LEX nr

3305681). Generalnie chodzi o to, by przekroczenie terminu nie było nadmierne,

czyli przesadne, bo o treści pojęć niedookreślonych decydować powinien sąd

powszechny rozpoznający sprawę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006

r., III UK 168/05, LEX nr 277825), mając na względzie, że rygorystyczna wykładnia i

stosowanie regulacji z art. 4779 § 3 k.p.c. stałaby w sprzeczności z zasadą prawa

do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), a to zmusza już do rozsądnego kompromisu

interpretacyjnego między prawem procesowym i materialnym (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 stycznia 2014 r., I UK 231/13, LEX nr 1620440). Sąd nie

odrzuci odwołania od decyzji organu rentowego na podstawie art. 4779 § 3 k.p.c.

tylko wówczas, gdy stanowczo stwierdzi, że przekroczenie ustawowego terminu nie

jest nadmierne i że nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. W

pozostałych wypadkach jest obowiązany odrzucić odwołanie.

Odrzucając odwołanie na podstawie powyższego przepisu, sąd uzasadnia,

że nie wystąpiły wskazane w nim obie przesłanki potraktowania spóźnionego

odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie. Przesłanki te muszą być zatem

spełnione kumulatywnie i nawet w przypadku stwierdzenia, że przekroczenie

ustawowego terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się - gdy

jednocześnie przekroczenie ustawowego terminu jest nadmierne - sąd obowiązany

jest odrzucić odwołanie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia

2023 r., III USK 6/23, LEX nr 3649747).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

M.G.

[SOP]

I USK 84/26

7