SN odrzucił wniosek Prokuratora Generalnego o test niezawisłości sędzi SN

Wnioskodawca – Prokurator Generalny wniósł na podstawie art. 29 § 5

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej uSN) o stwierdzenie

niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Marię Szczepaniec wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwagi na okoliczności towarzyszące jej powołaniu

i jej postępowania po powołaniu, co w okolicznościach rozpoznania sprawy I ZO

76/25 dotyczącej odwołania Prokuratora Generalnego od postanowienia

o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego Sądu Najwyższego

X.Y. może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności,

mającego wpływ na wynik sprawy.

Wnioskodawca wskazał na wstępie, że ramy prawne przeprowadzania testu

niezawisłości i niezależności sędziego Sądu Najwyższego nie ograniczają się do

uregulowań zawartych w art. 29 uSN, które nie przystają do wymogów konstrukcji

tego testu ani nie wyczerpują przesłanek branych pod uwagę w jego

przeprowadzaniu, a wynikają z ukształtowanego orzecznictwa Europejskiego

I ZB 58/25

2

Trybunału Praw Człowieka (dalej ETPC). Orzecznictwo to, zdaniem wnioskodawcy,

wyznacza standard, którego nie można w drodze ustawowej, z uwagi na art. 91 ust.

1 i 2 Konstytucji RP, zawęzić przez wprowadzanie dodatkowych warunków

i przesłanek, jak to uczyniono w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r.

o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz.

1259). W ocenie wnioskodawcy, wskazane poza konwencyjne wymogi, w tym

„uwzględnienie charakteru sprawy” stanowią oczywiście błędne i nieuzasadnione

rozwiązanie ustawowe, jeśli uwzględni się oczywistą okoliczność, że w każdej

sprawie, bez względu na jej charakter czy przedmiot, powinien rozstrzygać sąd

niezawisły i bezstronny. Równie istotną wadą omawianej nowelizacji było przyjęcie,

że rozpatrywanie wniosków o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego może być

udziałem sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej wadliwie w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W dalszej części wniosku, wnioskodawca wskazał, że Maria Szczepaniec

została powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta RP 10

października 2018 r. Wniosek o powołanie jej i 19 innych osób Krajowa Rada

Sądownictwa (dalej – KRS) przedstawiła Prezydentowi RP w związku z podjętą

uchwałą z 28 sierpnia 2018 r., nr 331/2018. Wniosek ten złożyła zatem KRS

ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W

takim kształcie – zdaniem wnioskodawcy - KRS nie może być uznana za organ

odpowiadający modelowi i standardowi funkcjonowania wynikającemu z właściwych

przepisów Konstytucji RP, przepisów prawa Unii Europejskiej i przepisów

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

(EKPCz). Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest niemożność uznania sędziów

nominowanych do pełnienia urzędów w procedurze nominacyjnej z udziałem tak

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa za gwarantów niezależnego i

niezawisłego sądu, stosownie do zasady wyartykułowanej w przepisach krajowych i

międzynarodowych (art. 6 EKPCz, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej, art. 178 Konstytucji). Wnioskodawca uważa, że w odniesieniu do

sędziów Sądu Najwyższego powołanych w tym trybie, obalenie tej zasady i

I ZB 58/25

3

gwarancji nastąpiło w sposób nieodwracalny, co oznacza, że nie dają oni gwarancji

niezależności i bezstronności w orzekaniu, a zatem swymi orzeczeniami nie tworzą

oni sądu w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Krajowa Rada Sądownictwa

ukształtowana

w trybie wskazanej nowelizacji ustawy, nie jest organem tożsamym z organem

konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP,

w szczególności w art. 187 ust. 1.

Wnioskodawca w dalszej części wniosku powołał się na uchwałę trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/2020),

w której wskazano, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wnioskodawca wskazał także, że postanowieniem z 27 września 2018 r., II

GW 28/18, Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie uchwały KRS

338/2018 w części wszystkich tych uczestników postępowania nominacyjnego,

których kandydatury zostały przedstawione Prezydentowi RP z wnioskiem o ich

powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Pomimo zabezpieczenia udzielonego przez

Naczelny Sąd Administracyjny, w dniu 10 października 2018 r. Prezydent wręczył

Marii Szczepaniec akt powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, które

zostało przyjęte. Powyższe, zdaniem wnioskodawcy oznacza, że sędzia Maria

Szczepaniec, będąc doktorem habilitowanym nauk prawnych, wieloletnim

wykładowcą akademickim i praktykującym prawnikiem, z pełną świadomością

wzięła udział w od początku wadliwej procedurze powołania na urząd sędziego

w Sądzie Najwyższym, zignorowała całkowicie orzeczenie wstrzymujące wykonanie

uchwały KRS, a następnie przyjęła powołanie, wbrew zabezpieczeniu mającemu

zapewnić realizację praw innych sędziów biorących udział w tej procedurze.

W ocenie wnioskodawcy okolicznością świadczącą o braku gwarancji

niezawisłości i bezstronności sędzi Marii Szczepaniec jest jej aktywne orzekanie

I ZB 58/25

4

w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, której

status jako sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPCz

został poważnie zakwestionowany zarówno w orzecznictwie międzynarodowym, jak

i przez sam Sąd Najwyższy. Sędzia Maria Szczepaniec kontynuuje orzekanie w tej

Izbie, co świadczy o braku dystansu wobec systemowego naruszenia zasady

niezależności sądownictwa. Jej gotowość do uczestniczenia w składach

orzekających Izby, której legalność i niezależność są kwestionowane, podważa

zaufanie do jej bezstronności i niezawisłości jako sędziego. Powyższe znalazło

swoje odzwierciedlenie chociażby na rozprawie 1 lipca 2025 r.

Wnioskodawca powołał także orzeczenia Sądu Najwyższego o wyłączeniu

sędziego Marii Szczepaniec od orzekania oraz uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022r., I KZP 2/22, w której podkreślono, że

wniosek o wyłączenie ze składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego przez Prezydenta RP na wniosek KRS,

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie

może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego;

w przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.

Tymczasem sędzia SN Maria Szczepaniec ma orzekać w sprawie sędzi SN X.Y.,

której pozycja jako sędziego dotknięta jest tą samą wadliwością. Udział sędziego

Marii Szczepaniec w rozpoznaniu sprawy, w której zarzuty dotyczą nadużycia

władzy przez osoby powołane w tej samej procedurze nominacyjnej oraz związane

z funkcjonowaniem struktur Sądu Najwyższego ukształtowanych w sposób

niekonstytucyjny, rodzi poważne wątpliwości co do jej bezstronności. Sędzia ta

musiałaby bowiem orzekać w sprawie, której istota dotyczy systemowego

naruszenia zasad niezależności sądownictwa, z którym sama jest powiązana

instytucjonalnie i personalnie.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniosek nie spełniał wymagań określonych w art. 29 § 5–9 uSN, co

uzasadniało jego odrzucenie bez przeprowadzania merytorycznej oceny

I ZB 58/25

5

podniesionych zarzutów. Wnioskodawca zdaje się mieć świadomość braków,

o których mowa. Choć wniosek złożony został w trybie ww. przepisów ustawy

o Sądzie Najwyższym, zawiera polemikę z obowiązującymi rozwiązaniami

ustawowymi, w tym przede wszystkim z samą konstrukcją wniosku unormowanego

w tym przepisie i wynikającymi z niego wymogami.

Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem

Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art.

29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać

żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa

w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych

skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia

braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie

terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny

niż wynika to z art. 29 § 7 uSN).

Szczegółowa analiza wniosku Prokuratora Generalnego uzasadnia

twierdzenie, że w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN

wymogu okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie

nie na indywidualnych okolicznościach powołania sędziego Marii Szczepaniec na

urząd sędziego Sądu Najwyższego, lecz koncentruje się na występującej –

zdaniem wnioskodawcy – systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów,

której upatruje on w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie

ustawy z 2017 r.

I ZB 58/25

6

Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku

w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej

instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę

systemu powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących

powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym

ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy.

Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN

należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem

o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in

w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB

44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30

czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023 r., I

FSK 2040/22).

Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu

powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co

się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym,

należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub

wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do

powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do

jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji

i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków".

Należy przy tym zauważyć, że tzw. uchwała połączonych Izb Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., na którą powołuje się wnioskodawca, została

wyeliminowana z obrotu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20

kwietnia 2020 r. (U 2/20, OTK ZU poz. 61/A/2020). Stosownie do art. 190 ust. 1

Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne. Moc powszechnie obowiązująca orzeczenia

I ZB 58/25

7

Trybunału Konstytucyjnego oznacza m.in. bezwzględne związanie orzeczeniem

wszystkich organów władzy publicznej, w tym sądów.

Wniosek nie spełnia także warunku dotyczącego wskazania postępowania

sędziego po powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na jego niezawisłość

I bezstronność. Przytoczone przez wnioskodawcę okoliczności związane

z podjęciem się orzekania są prostą konsekwencją powołania na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego i same w sobie nie wyczerpują przesłanki z art. 29 § 5

uSN. Wnioskodawca nie wskazał przy tym żadnych konkretnych zachowań

sędziego SN Marii Szczepaniec, zaistaniałych już powołaniu, które stanowiłyby

przesłankę z art. 29 § 5 uSN. W szczególności wymogu tego nie wypełnia

argumentacja wnioskodawcy, wskazująca na brak dystansu SSN Marii

Szczepaniec wobec przyjętych rozwiązań ustawowych.

Z uwagi na fakt, że wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia

niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu)

niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, oczywiste jest, iż nie wystarczy

wskazanie okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego

(w szczególności ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego

postępowania po powołaniu (np. czynności jurysdykcyjnych, oświadczeń

i wypowiedzi), które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienia SN: z 15 listopada

2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23). Wnioskodawca w tym zakresie

ograniczył się do wskazania, że sędzia SN Maria Szczepaniec ma orzekać

w sprawie innego sędziego SN, która uzyskała powołanie na to stanowisko

w podobnej procedurze. Argument ten również odwołuje się do rozwiązań

systemowych, a zatem nie stanowi wypełnienia przestanki z art. 29 § 5 uSN,

o której mowa. O pozornym charakterze argumentacji w zakresie wypełnienia

omawianej przesłanki świadczy sam sposób uzasadnienia wniosku („Sędzia ta

musiałaby bowiem orzekać w sprawie, której istota dotyczy systemowego

I ZB 58/25

8

naruszenia zasad niezależności sądownictwa, z którym sama jest powiązana

instytucjonalnie i personalnie”).

Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem

konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2

uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN skutkować winny odrzuceniem wniosku przez

sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych.

Niezależnie od tego istnieją poważne wątpliwości co do dopuszczalności

wniosku unormowanego w art. 29 § 5 uSN. Wynikają one stąd, że Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z 25 lutego 2026 r. w sprawie SK 68/25 uznał za

niezgodne z Konstytucją (z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art.

2 oraz w związku art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji) przepisy

wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego, rozumiany jako

odrębne, incydentalne postępowanie służące badaniu statusu sędziego. Co prawda

rozstrzygnięcie to zapadło na kanwie przepisów ustawy – Prawo o ustroju sądów

administracyjnych, jednakże regulacje tej ustawy (art. 5a) – jak już zauważono

w postępowaniach przed Sądem Najwyższym, dotyczących sędziów tego Sądu (np.

postanowienia z 8 kwietnia 2026 r., I ZB I 51/23, I ZB 92/25) - w analizowanym

zakresie są tożsame co do konstrukcji normatywnej z rozwiązaniami

przewidzianymi w art. 29 § 5–9 ustawy o Sądzie Najwyższym, znajdującymi

zastosowanie w niniejszej sprawie, na których oparto wniosek. W obu przypadkach

ustawodawca wprowadził bowiem mechanizm pozwalający na podważanie

spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności przez odrębny

środek procesowy, którego istota sprowadza się do zakwestionowania skuteczności

aktu powołania sędziego lub jego konsekwencji. W świetle wyroku Trybunału

Konstytucyjnego trudno byłoby przyjąć, że rozwiązanie zawarte w ustawie o Sądzie

Najwyższym mogłoby zostać ocenione odmiennie pod względem konstytucyjnym

niż analogiczne rozwiązanie zawarte w ustawie – Prawo o ustroju sądów

administracyjnych. Ocena dokonana przez Trybunał Konstytucyjny odnosi się

bowiem do samej istoty mechanizmu normatywnego, a nie do jego szczegółowej

postaci proceduralnej. Mechanizm ten – niezależnie od jego umiejscowienia

systemowego – pozostaje w kolizji z tymi samymi normami konstytucyjnymi,

w szczególności z art. 60 Konstytucji (dostęp do służby publicznej), w zw. z art. 31

I ZB 58/25

9

ust. 3 Konstytucji (ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności

i praw), art. 179 Konstytucji (powołanie sędziego przez Prezydenta RP), art. 180 ust.

1 Konstytucji (zasada nieusuwalności sędziów), art. 10 ust. 1 Konstytucji (zasada

podziału i równowagi władz) oraz art. 2 Konstytucji (zasada demokratycznego

państwa prawnego, obejmująca m.in. zasadę pewności prawa). Jednolity charakter

tych norm przesądza o konieczności jednolitej oceny konstytucyjnej wszelkich

rozwiązań ustawowych, które prowadzą do ich naruszenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]