Sędzia SN, który w mediach nazywał sędziów z procedury KRS „neo-sędziami”, wyłączony z ich sprawy

Pismem z dnia 26 listopada 2024 r. SSN Tomasz Demendecki wniósł na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. w zw. z art. 10 § 1 i art. 29 § 24

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1093,

zwanej dalej: „u.SN”), o wyłączenie SSN Włodzimierza Wróbla od udziału

w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 93/23.

Wnioskodawca, zważając na względy ostrożności procesowej, wyraźnie

zaznaczył, iż wniosek o wyłączenie wskazanego sędziego, zarejestrowany pod

sygn. akt I ZO 157/24, został oparty na odmiennych podstawach faktycznych niż

niniejszy, wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw do pozostawienia go bez

rozpoznania.

I ZO 176/24

2

Analiza argumentacji powołanej przez wnioskodawcę wskazuje, iż

wnioskujący przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w art. 41

§ 1 k.p.k., upatruje w okoliczności, że SSN Włodzimierz Wróbel wielokrotnie

wypowiadał się w przestrzeni medialnej na temat sędziów Sądu Najwyższego

powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie

i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3),

prezentując w sposób jednoznaczny pogląd, iż każdy z nich nie jest sędzią

w rozumieniu Konstytucji RP, a „neo-sędzią” pozbawionym przymiotu niezależności

i niezawisłości i z tego względu udział takiej osoby w składzie orzekającym

w każdym wypadku skutkuje nienależytym składem sądu i nieważnością

postępowania.

W ocenie wnioskodawcy, powyższe istniejące i skonkretyzowane

okoliczności, zestawione z przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt I ZB

93/23, prowadzą do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności SSN

Włodzimierza Wróbla, mającego rozstrzygnąć kwestię jego bezstronności.

Pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które mają charakter rzeczywisty

i obiektywny, a rozstrzygnięciem wskazanej sprawy zachodzi związek funkcjonalny,

w pełni pozwalający na wyprowadzenia wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności wskazanego sędziego w rozstrzygnięciu tej

sprawy. Prezentowane przez sędziego poglądy unicestwiają bowiem istotę

instytucji testu bezstronności, gdyż wskazywany sędzia w sposób kategoryczny

i wyprzedzający efekt jego przeprowadzenia, niejako z góry przesądza o rezultacie

postępowania w sprawie I ZB 93/23, przyjmując niewzruszalne założenie, iż SSN

Tomasza Demendecki nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności.

W ocenie wnioskodawcy, wymieniony sędzia, wyrażając przytoczone wyżej

poglądy, jednoznacznie wykazał, iż nie posiada przymiotu bezstronności

niezbędnego do obiektywnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 93/23 - jak też

jakiejkolwiek sprawy dotyczącej sędziego Sądu Najwyższego powołanego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie

przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, albowiem każdego sędziego

I ZO 176/24

3

powołanego w tej procedurze a prion uważa za pozbawionego cech niezawisłości

i bezstronności, niezależnie od okoliczności towarzyszącym jego powołaniu i jego

postępowania po powołaniu oraz realiów konkretnej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości lub bezstronności, określonym w art. 29 § 4 –

25 u.SN, możliwe jest wyłączenie wylosowanego sędziego od udziału

w rozpoznaniu takiej sprawy. Może to nastąpić gdy: 1) zachodzą okoliczności

skutkujące wyłączeniem wylosowanego sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis),

lub 2) gdy wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności,

o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k. – por. mającą moc zasady prawnej uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt

I KZP 22/22, albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie) go od udziału

w sprawie zgłosi wylosowany sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu

postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się

wylosowanego sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus

w polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia

sędziego i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo,

1999, nr 11 – 12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu

karnego, Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).

W realiach niniejszej sprawy ma miejsce sytuacja ujęta w pkt 2. Złożony

wniosek w trybie art. 29 § 5 u.SN o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości

i bezstronności dotyczy SSN Tomasza Demendeckiego, który tym samym jest

stroną w danym postępowaniu i ma uprawnienie do złożenia wniosku o wyłączenie

sędziego wylosowanego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 93/23.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie

w niniejszej sprawie – por. 128 u.s.p.), sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego,

wymagane jest zatem istnienie określonej okoliczności, która zestawiona

I ZO 176/24

4

z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku

o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją

rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które

powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej

sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwości

wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku

bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do

bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto,

a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania

określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się

zewnętrznej weryfikacji (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 stycznia 2012 r., III KK 214/11). Wymóg bezstronności sędziego należy

rozumieć zarówno w aspekcie braku przejawów subiektywnej stronniczości

sędziego lub jego osobistych uprzedzeń, jak i konieczności obiektywnej

bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć

wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17).

Mając na uwadze powyższe motywy prawne oraz treść przedmiotowego

wniosku, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Włodzimierza Wróbla od udziału

w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 93/23, dotyczącej rozpoznania wniosku,

złożonego w trybie art. 29 § 5 u.SN, o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości

i bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego. Rozpoznanie wniosku ze

sprawy o sygn. akt I ZB 93/23 przez SSN Włodzimierza Wróbla budzi uzasadnione

wątpliwości co do jego obiektywizmu i bezstronności w oczach opinii publicznej –

zgodnie ze standardami ustawowymi oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności. Nie może pozostawać bowiem obiektywnie bezstronna

osoba, która wypowiada się w przestrzeni medialnej na temat sędziów Sądu

Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r.,

poz.3), prezentując w sposób jednoznaczny pogląd, iż każdy z nich nie jest sędzią

w rozumieniu Konstytucji RP, a „neo-sędzią”. Nie jest to określenie języka

I ZO 176/24

5

prawnego i nie występuje ono w żadnych aktach prawa polskiego tudzież prawa

międzynarodowego.

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[M. T.]

[a.ł]

Maria Szczepaniec