Uniewinniony sędzia dostanie 3600 zł zamiast 15 tys. zł kosztów obrony

Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej orzekając w pierwszej

instancji, wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt I ZSK 43/22,

uniewinnił X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R. od zarzucanych mu przewinień

dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. Następnie, Sąd Najwyższy w Izbie

Odpowiedzialności Zawodowej w drugiej instancji, postanowieniem z dnia 4

września 2024 r., w sprawie o sygn. akt II ZOW 31/23 odwołanie Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych pozostawił bez

rozpoznania, wobec jego cofnięcia.

Do Sekretariatu Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynął wniosek z dnia

11 marca 2025 r., przedstawiony do decyzji w dniu 24 listopada 2025 r., adwokata

M. H. o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz X. Y. – sędziego Sądu

Okręgowego w R., kosztów obrony w postępowaniu przed Zastępcą Rzecznika

Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, Sądem Najwyższym jako sądem

dyscyplinarnym pierwszej instancji oraz drugiej instancji, w kwocie 15 000 zł. W

uzasadnieniu wniosku adwokat M. H. wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2

Rozporządzenia oraz § 11 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia, stawka minimalna za

obronę w niniejszej sprawie wynosi 3 000 zł, tj. 600 zł za postępowanie przed

Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz po

1 200 zł za obronę przed Sądem Najwyższym w pierwszej i drugiej instancji.

Obrońca wskazał, iż niniejszym wnioskiem dochodzi pięciokrotności stawki

minimalnej za obronę w niniejszej sprawie. W dalszej części uzasadnienia odniósł

się do nakładu pracy obrońcy w sprawie oraz do podjętych przez niego czynności.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Sąd Najwyższy niniejszym postanowieniem rozpoznał wniosek adwokata M.

H. o zwrot kosztów obrony w zakresie dotyczącym postępowania przed Zastępcą

Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz Sądem

Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym pierwszej instancji. Wniosek w tej części

I ZSK 43/22

3

okazał się być co do zasady słuszny, jednak nie mógł zostać uwzględniony przy

przyjęciu kwoty zaproponowanej przez wnioskującego za obronę w tych

postępowaniach.

Zgodnie z treścią art. 632 pkt 2 k.p.k., statuującym generalną zasadę

przyznawania kosztów w przypadku uniewinnienia bądź umorzenia postępowania -

znajdującego zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy mocą art. 128 u.s.p. - w

razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty procesu, a

tym samym również uzasadnione wydatki, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie

jednego obrońcy (art. 616 § pkt 2 k.p.k.) w sprawach z oskarżenia publicznego

ponosi Skarb Państwa. Wynagrodzenie adwokata ustanowionego z wyboru

ustalane jest na innych zasadach niż dla obrońców działających z urzędu. Odbywa

się bowiem w granicach dopuszczalnej, szerokiej autonomii (art. 16 ust. 1 ustawy z

dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze – dalej powoływanej jako: p.a. Zasada

umowności ustalania opłat za czynności adwokackie, uwzględniająca prawa rynku,

obowiązuje jednak tylko między stronami umowy, choćby tylko ustnej.

Jednocześnie, w przypadku ustalania przez sąd wysokości zwrotu poniesionych

kosztów obrony, sytuacja przedstawia się inaczej, gdyż zwrot ten limitowany jest

określonymi stawkami, regulowanymi przepisami prawa. Zasądzenie kosztów

obrony wyższych od stawek minimalnych (maksymalnie w wysokości ich

sześciokrotności) w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy wymaga

wykazania i ustalenia okoliczności uzasadniających takie rozstrzygnięcie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt IV KK 319/19,

LEX nr 3189930).

Wysokość przysługującego zwrotu poniesionych kosztów obrony z wyboru

określona jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zgodnie z jego § 11 ust. 1 pkt 2

stawka minimalna za obronę w sprawie objętej śledztwem (por. postępowanie

przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych)

wynosi 600 zł, a zgodnie § 11 ust. 2 pkt 6, stawka minimalna za obronę przed

Sądem Najwyższym wynosi 1 200 zł. Właśnie z uwzględnieniem stawki minimalnej

ustala się wysokość opłat stanowiących podstawę zasądzania kosztów zastępstwa

prawnego i kosztów adwokackich (§ 15 ust. 1) co do zasady. Opłatę w sprawach

I ZSK 43/22

4

wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej

tę stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, jeśli

uzasadniają to określone rozporządzeniem okoliczności (§ 15 ust. 3). Zalicza się do

nich w szczególności niezbędny nakład pracy adwokata, w szczególności

poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw

w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie;

wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych

istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia

istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;

rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy,

obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności

dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych,

dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu

skomplikowania i obszerności.

W świetle więc obowiązujących regulacji normatywnych ustalenie opłaty

wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki,

może być uzasadnione w szczególności rodzajem i zawiłością sprawy oraz

niezbędnym nakładem pracy adwokata (por. M. Gawryluk, Prawo o adwokaturze.

Komentarz, Warszawa 2012, art. 16). Także w orzecznictwie słusznie przyjmuje się,

że sąd może kontrolować wysokość żądanego przez stronę wynagrodzenia

adwokata w zakresie przekraczającym stawki minimalne, określone w przepisach

wskazanych w rozporządzeniu, przy czym kontrola ta dokonywana ma być przy

uwzględnieniu rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy obrońcy lub

pełnomocnika (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r.,

sygn. akt I KZP 1/11, OSNKW 2011, z. 5, poz. 38).

W ocenie Sądu Najwyższego zasądzenie zwrotu kosztów obrony za

postępowanie przed Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów

Powszechnych i Sądem Najwyższym jako sądem dyscyplinarnym pierwszej

instancji, w zaproponowanej wysokości, tj. odnoszącej się do postępowania przed

Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych w kwocie

3 000 zł oraz do postępowania przed Sądem Najwyższym w pierwszej instancji w

kwocie 6 000 zł, a zatem pięciokrotności każdej ze stawek minimalnych, nie

I ZSK 43/22

5

zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że w toku postępowania

dyscyplinarnego przed Sądem Najwyższym orzekającym w pierwszej instancji

(sygn. akt I ZSK 43/22), odbyła się tylko jedna rozprawa, a adwokat M. H. po

zamknięciu przewodu sądowego wniósł o uniewinnienie sędziego X. Y., a zatem

podtrzymał jedynie swoje stanowisko zawarte uprzednio w pismach procesowych.

Ponadto należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa nie jest o zawiłym charakterze,

jak również zgromadzony w niej materiał dowodowy nie jest obszerny. Te

okoliczności nie uzasadniają więc tak znaczącego podwyższenia stawki minimalnej,

o jakie wnosi adwokat M. H. Jedyną okolicznością mogącą uzasadniać

podwyższenie zwrotu kosztów obrony poniesionych przez sędziego X. Y., jest

widoczne zaangażowanie obrońcy, postrzegane przez pryzmat

ponadstandardowego zaangażowania w sprawę, szczególnie w postaci rzetelnie

sporządzanych pism, takich jak wniosku o skierowanie sprawy na posiedzenie

celem umorzenia postępowania oraz w przedmiocie wniosków dowodowych. W

efekcie skutkowało to przyznaniem przez Sąd Najwyższy zwrotu poniesionych

kosztów obrony z wyboru łącznie w kwocie 3 600 zł, a więc dwukrotnie

powiększonych stawek minimalnych.

Przypomnieć ponownie trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 1 p.a., opłaty za

czynności adwokackie ustala umowa z klientem, niemniej umowa ta jest wiążąca

tylko w relacji pomiędzy obrońcą będącym adwokatem i tymże klientem (jego

mocodawcą). Ustalona w umowie wysokość opłat za czynności adwokackie nie

musi stanowić podstawy zasądzenia przez sąd poniesionych przez tę stronę

kosztów zastępstwa prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego

2020 r., sygn. akt V KK 534/18, LEX nr 3260337; postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt VI KZ 4/19, LEX nr 2633108).

Mając na uwadze powyższe względy, Sąd Najwyższy postanowił, jak na

wstępie.

[M. T.]

[r.g.]

I ZSK 43/22

6