Sąd Najwyższy uchylił wyrok oddalający pozew o koszty ochrony przed hałasem lotniska

II CSKP 194/25

2

Powód M.G. w pozwie skierowanym przeciwko P.1 w W. (obecnie P. S.A. w

W.) domagał się zasądzenia kwoty 60 000 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu

odszkodowania za spadek wartości nieruchomości położonej w W. przy ul. […],

składającej się z działki ewidencyjnej nr […], obręb […] (objętej księgą wieczystą nr

[…]), której jest właścicielem oraz kwoty 59 516,95 zł z odsetkami ustawowymi od 24

lipca 2013 r. do 31 grudnia 2015 r., a od 1 stycznia 2016 r. z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie do dnia zapłaty, z tytułu konieczności poniesienia nakładów na

poprawę warunków akustycznych budynku mieszkalnego zlokalizowanego na ww.

nieruchomości.

Wyrokiem częściowym z 24 sierpnia 2017 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

powództwo w zakresie roszczenia odszkodowawczego z tytułu spadku wartości

nieruchomości, zaś wyrokiem z 19 czerwca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie

oddalił apelację powoda.

Z kolei wyrokiem z 25 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 59 516,95 zł z ustawowymi

odsetkami od 24 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za

koszt rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego znajdującego się na ww

nieruchomości powoda, na skutek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania

dla P.2 w W.

Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że na przedmiotowej nieruchomości

znajduje się budynek mieszkalny w zabudowie szeregowej o powierzchni 181,15 m².

Uchwałą nr […] Sejmik Województwa [...] z dnia 20 czerwca 2011 r., która weszła w

życie 4 sierpnia 2011 r. utworzył obszar ograniczonego użytkowania (dalej: „o.o.u.”)

dla P.2 w W. Na podstawie tej uchwały nieruchomość powoda znalazła się w strefie

o.o.u., poza strefami Z1 i Z2. Zgodnie z § 6 uchwały w strefie o.o.u. w

nowoprojektowanych budynkach należy zapewnić odpowiednią izolacyjność ścian

zewnętrznych, okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i stropodachów

zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (dalej: „pr. bud.”) i

przepisami wykonawczymi do tej ustawy, zaś w istniejących budynkach należy

II CSKP 194/25

3

zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy klimat akustyczny w

pomieszczeniach - zgodnie z przepisami pr. bud. i przepisami wykonawczymi do niej.

Nieruchomość powoda na skutek objęcia jej o.o.u. wymagała prac remontowo-

budowlanych polegających m.in. na wymianie stolarki okiennej i wykonaniu instalacji

wentylacji mechanicznej.

Pismem z 16 lipca 2013 r. doręczonym pozwanemu następnego dnia powód

domagał się zapłaty kwoty 400 000 zł. Ponadto wnioskiem wniesionym do Sądu

Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie 31 lipca 2013 r. powód zgłosił

roszczenia do pozwanego w kwocie 400 000 zł z tytułu ubytku wartości

nieruchomości oraz nakładów koniecznych do zapewnienia prawidłowego klimatu

akustycznego. Jednak do zawarcia ugody nie doszło, co zostało stwierdzone

w protokole posiedzenia z 23 grudnia 2013 r.

Na podstawie dowodu z opinii łącznej biegłych z zakresu akustyki

i budownictwa Sąd a quo ustalił, że koszt wymiany stolarki okiennej to 11 309,67 zł

brutto, a koszt wykonania instalacji wentylacji mechanicznej wynosi 29 176,45 zł

brutto, zaś koszt robót wykończeniowych i przygotowawczych to kwota 19 030,83 zł,

co łącznie daje kwotę 59 516,95 zł.

Sąd Okręgowy powołując się na art. 129 ust. 1 - 4 oraz art. 136 ust. 1 - 3

ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz. U.

z 2025 r. poz. 647; dalej: „p.o.ś.”) i po stwierdzeniu, że roszczenie zostało zgłoszone

przez powoda z zachowaniem terminu zawitego, wyjaśnił że powód wykazał

dowodowo istnienie i wysokość roszczenia w stosunku do pozwanego w zakresie

konieczności poniesienia kosztów rewitalizacji akustycznej w budynku mieszkalnym

z uwagi na wprowadzenie o.o.u.

Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 27

września 2023 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 października

2022 r. i powództwo oddalił oraz rozstrzygnął o zasadzie odpowiedzialności za wynik

procesu w pierwszej instancji, a ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego

kwotę 4326 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas

od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego.

II CSKP 194/25

4

Sąd odwoławczy przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji i powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 28 października 2022 r., III

CZP 100/22, stwierdził, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż

właścicielowi nieruchomości położonej w strefie o.o.u., o której mowa w art. 135

p.o.ś., nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom

zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego

klimatu akustycznego, jeżeli - tak jak w niniejszej sprawie - nie zostały one

poniesione.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł

o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do

ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 135

ust. 3a p.o.ś. w zw. z § 6 pkt 2 uchwały nr […] Sejmiku Województwa [...] z dnia 20

czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia o.o.u. dla P.2 w W., przez przyjęcie, że nie

wynika z nich obowiązek dostosowania do wskazanych w tym przepisach wymagań

technicznych istniejących budynków znajdujących się na terenie o.o.u. dla P.2 w W.,

ale położonych poza strefami Z1 i Z2 tego obszaru; 2) art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3

p.o.ś. na skutek przyjęcia, że właścicielowi nieruchomości położonej na terenie o.o.u.

- w każdym przypadku, tj. również w razie istnienia obowiązku w zakresie

dostosowania istniejących budynków do wymagań technicznych dotyczących

budynków położonych na terenie o.o.u. dla lotniska, w zakresie zapewnienia w nich

odpowiedniego klimatu akustycznego - przysługuje odszkodowanie w wysokości

odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na takiej

nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, ale dopiero wtedy, gdy koszty

te zostaną przez niego wcześniej poniesione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Wprawdzie Sąd Najwyższy w zwykłym składzie w dniu 28 października

2022 r., III CZP 100/22, podjął uchwałę, że właścicielowi nieruchomości położonej

w strefie ograniczonego użytkowania, nie przysługuje odszkodowanie w wysokości

odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na tej

nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały

II CSKP 194/25

5

poniesione (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2024 r., II CSKP

678/22), jednakże w obydwu tych sprawach w składzie Sądu Najwyższego

uczestniczyli sędziowie wadliwie powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego (tj.

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej Radzie

Sądownictwa).

W uchwale połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, (OSNC 2020, nr 4, poz.

34), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa

w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze

udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8

grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa (zob. też pkt

1 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r., C-96/24, C-

103/24 i C-112/24). Uchwała ta uzyskała status zasady prawnej, zgodnie z art. 87 §

1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2024

r., poz. 622; dalej - „u.S.N.”). Uchwały tej nie mógł podważyć wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61, jako

wykraczający poza konstytucyjne kompetencje Trybunału Konstytucyjnego

określone w art. 188 Konstytucji RP, co szczegółowo zostało już wyjaśnione

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5

kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95, składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNKW 2022, nr 6, poz.

22 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK

2021, nr 10, poz. 41, z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21 i, z dnia 21 stycznia

2022 r., III CO 6/22 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2022 r., III KK

404/21). Ponadto ze względu na powszechnie znane upolitycznienie polskiego Sądu

konstytucyjnego, a także zasiadanie w nim tzw. sędziów - dublerów (czyli wybranych

przez Sejm na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, mimo że już

stanowiska te zostały obsadzone na skutek wcześniejszego prawidłowego wyboru

przez Sejm innych sędziów) organ ten nie spełnia przymiotów sądu niezależnego

i niezawisłego oraz ustanowionego na podstawie ustawy.

II CSKP 194/25

6

W wyroku z 7 maja 2021 r., nr 4907/18, Xero Flor sp. z o.o. z siedzibą w Polsce

p. Polsce, który stał się ostateczny 7 sierpnia 2021 r., Europejski Trybunał Praw

Człowieka, oceniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w składzie którego

uczestniczył taki sędzia Trybunału Konstytucyjnego, orzekł, że doszło do naruszenia

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U.

z 1993 r., nr 61, poz. 284; dalej: „Konwencji”), w zakresie prawa do sądu

ustanowionego ustawą, z powodu naruszenia procedury wyboru trzech sędziów,

którego dokonano w dniu 2 grudnia 2015 r., a naruszenia te były na tyle poważne,

że podważały legitymację procedury wyboru i stanowią istotę prawa do „sądu

ustanowionego przez ustawę”. W uzasadnieniu Europejski Trybunał Praw Człowieka

wyjaśnił, że działania władzy ustawodawczej (Sejmu RP) i wykonawczej (Prezydenta

RP) stanowiły bezprawny zewnętrzny wpływ na Trybunał Konstytucyjny ze względu

na niewykonanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 i 9 grudnia 2015 r.

dotyczące ważności wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie w dniu

2 grudnia 2015 r. miał miejsce wybór i zaprzysiężenie trzech sędziów Trybunału

Konstytucyjnego tuż przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia

2015 r. wyroku w sprawie K 34/15. Nieuprawniona ingerencja Sejmu i Prezydenta

w proces wyboru sędziów konstytucyjnych stanowiła naruszenie prawa krajowego,

które Europejski Trybunał Praw Człowieka zakwalifikował jako dotyczące

fundamentalnej zasady procedury wyboru, a mianowicie, że sędziego Trybunału

Konstytucyjnego wybiera Sejm tej kadencji, w trakcie której przypada dzień

powstania wakatu na tym stanowisku sędziowskim. Sejm RP VIII kadencji, dokonując

wyboru trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w dniu 2 grudnia 2015 r., dopuścił

się naruszenia tej podstawowej zasady, ponieważ stanowiska, na które zostali oni

rzekomo wybrani, zostały już obsadzone przez trzech sędziów wybranych przez

poprzedni Sejm, od których Prezydent odmówił przyjęcia ślubowania. Europejski

Trybunał Praw Człowieka podkreślił również, że badanie zachowania wymogów

„sądu ustanowionego ustawą” wiąże się z systematyczną analizą, czy zarzucona

nieprawidłowość w danej sprawie jest na tyle poważna, aby miała podważyć wyżej

wymienione podstawowe zasady i zagrażać niezależności danego sądu.

W odniesieniu do wyrażenia „ustanowiony na podstawie ustawy” Europejski Trybunał

Praw Człowieka odniósł ją do wymogu w postaci ochrony sądownictwa przed

II CSKP 194/25

7

wpływami zewnętrznymi, w szczególności ze strony władzy wykonawczej, ale także

ustawodawczej, lub wpływami w ramach samego wymiaru sprawiedliwości. Istnieje

współzależność między wymogiem istnienia „sądu ustanowionego ustawą”

a warunkami niezależności i bezstronności i chociaż prawo do „sądu ustanowionego

ustawą” jest autonomicznym prawem wynikającym z art. 6 ust. 1 Konwencji, to

istnieje ścisły związek między tym szczególnym prawem a gwarancjami

„niezależności” i „bezstronności”.

Z kolei w wyroku z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej orzekł m.in., że poprzez brak spełnienia przez Trybunał

Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego

uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości w procedurach powołania

trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. oraz w procedurze

powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r. Rzeczpospolita Polska uchybiła swoim

zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii

Europejskiej.

2. Jeżeli z przeglądu ekologicznego albo z oceny oddziaływania

przedsięwzięcia na środowisko wymaganej przepisami ustawy z dnia 3 października

2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale

społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

(jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 670; dalej: „ustawa z 3 października 2008 r.”), albo

z analizy porealizacyjnej wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań

technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane

standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu, to m.in. dla

lotniska tworzy się o.o.u. (art. 135 ust. 1 p.o.ś.). Obszar ograniczonego użytkowania

dla przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko

w rozumieniu ustawy z 3 października 2008 r., lub dla zakładów, lub innych obiektów,

gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako takie

przedsięwzięcie, tworzy sejmik województwa, w drodze uchwały (art. 135 ust. 2

p.o.ś.). Organ, który tworzy o.o.u. określa granice obszaru, ograniczenia w zakresie

przeznaczenia terenu, wymagania techniczne dotyczące budynków oraz sposób

korzystania z terenów wynikające z postępowania w sprawie oceny oddziaływania

na środowisko lub analizy porealizacyjnej albo przeglądu ekologicznego (art. 135 ust.

II CSKP 194/25

8

3a p.o.ś.). Obszar ograniczonego użytkowania tworzy się na podstawie

poświadczonej przez właściwy organ kopii mapy ewidencyjnej z zaznaczonym

przebiegiem granic obszaru, na którym konieczne jest utworzenie tego obszaru (art.

135 ust. 3b p.o.ś.).

Zgodnie z art. 129 ust. 1 p.o.ś. jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu

korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy

sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub

istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać wykupienia

nieruchomości lub jej części. Stosownie natomiast do art. 129 ust. 2 p.o.ś. w związku

z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać

odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie

wartości nieruchomości, przy czym, co z kolei wynika z art. 129 ust. 5 p.o.ś.,

w zakresach, o których mowa m.in. w ust. 1 i 2 art. 129 tej ustawy, nie stosuje się

przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu

przestrzennym, dotyczących roszczeń z tytułu ograniczenia sposobu korzystania

z nieruchomości.

W razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań

technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś.,

są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące

budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie (art.

136 ust. 3 p.o.ś.).

Utworzenie o.o.u. stanowi ingerencję w prawo własności nieruchomości,

polegającą na konieczności znoszenia przez jej właściciela ponadnormatywnych

immisji. Utworzenie o.o.u. legalizuje - w tym wypadku działalność cywilnego portu

lotniczego - w sytuacji gdy nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska

poza terenem tego lotniska (art. 135 ust. 1 p.o.ś.). Legalizacja taka jest dokonywana

w interesie publicznym i skutkuje tym, że właściciel nieruchomości położonej w o.o.u.

nie może skutecznie żądać zaniechania przez przedsiębiorcę lotniczego

negatywnego oddziaływania na jego nieruchomość, o ile nie zostaną przekroczone

dopuszczalne po utworzeniu o.o.u. normy hałasu, określone w uchwale sejmiku

województwa o utworzeniu tego obszaru. Dopuszczalny wskutek wprowadzenia

II CSKP 194/25

9

o.o.u. poziom hałasu w odniesieniu do takiej nieruchomości jest wyższy, aniżeli

w stosunku do nieruchomości znajdujących się poza tym obszarem. Zauważyć

trzeba, że wprawdzie ustawodawca traktuje jako szkodę także poniesione przez

właściciela takiej nieruchomości zabudowanej koszty na zapewnienie właściwego

klimatu akustycznego budynku (tzw. rewitalizacja akustyczna), ale różnicuje ją

w stosunku do szkody polegającej na zmniejszeniu wartości nieruchomości w ten

sposób, że uzależnia powstania roszczenia odszkodowawczego nie tylko od

wprowadzenia o.o.u. (tak jak w przypadku szkody identyfikowanej z obniżeniem

wartości nieruchomości - art. 129 ust. 2 p.o.ś.), ale przede wszystkim od

wydatkowania środków finansowych na rewitalizację akustyczną (art. 135 ust. 3

p.o.ś), pomimo że art. 135 ust. 3 p.o.ś. - mówiąc o szkodzie - odsyła wprost właśnie

do art. 129 ust. 2 p.o.ś. Zatem na gruncie tej samej ustawy prawodawca różnicuje

przesłanki roszczenia odszkodowawczego w zależności od rodzaju szkody.

Legalizacja hałasu następuje w interesie społecznym, umożliwiając dużej liczbie

osób podróżowanie oraz zwiększając przez to zyski przedsiębiorcy, ale kosztem

jednostki. Koszty na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego budynku

mieszkalnego stanowią specyficzną szkodę, gdyż nie zwiększają wartości budynku

ani też nie polegają na naprawie budynku. Ich poniesienie ma na celu zapewnienie

takiego komfortu wewnątrz budynku, jak w budynkach znajdujących poza granicą

o.o.u., które nie są narażone na negatywne oddziaływanie hałasu związanego

z funkcjonowaniem lotniska, czyli zapewnienie właściwego klimatu akustycznego

w budynkach położonych w granicach o.o.u. ma na celu zmniejszenie negatywnych

skutków ponadnormatywnego oddziaływania hałasu, którego źródłem jest

działalność lotnisk. W konsekwencji uzależnienie powstania roszczenia

odszkodowawczego dopiero od poniesienia stosownych kosztów, czyli de facto od

usunięcia tej szkody stawia właścicieli budynków mieszkalnych znajdujących się

w granicach o.o.u. w gorszej sytuacji nie tylko w stosunku do właścicieli budynków

położonych poza tą granicą, ale także w stosunku do tych właścicieli nieruchomości

położonych w granicach o.o.u., którzy mogą skorzystać z roszczenia o wykup lub

zamianę nieruchomości (art. 129 ust. 1 p.o.ś). W ten sposób dochodzi do naruszenia

konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze

publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz równej ochrony prawa własności (art.

II CSKP 194/25

10

64 ust. 2 Konstytucji). Nie ma znaczenia okoliczność, czy zawarty w uchwale sejmiku

Województwa [...] wymóg zapewnienia w budynkach mieszkalnych właściwego

klimatu akustycznego stanowi źródło prawnego obowiązku. Wszak rewitalizacja

akustyczna ma na celu zapewnienie niezakłóconego - wskutek zalegalizowania

zwiększonego hałasu - korzystania z domu na takich warunkach, jak w budynkach

mieszkalnych poza granicą o.o.u.

Zgodnie z § 6 uchwały nr […] Sejmiku Województwa [...] z 20 czerwca 2011 r.

w strefie o.o.u. w nowoprojektowanych budynkach należy zapewnić odpowiednią

izolacyjność ścian zewnętrznych, okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i

stropodachów zgodnie z pr. bud. i przepisami wykonawczymi do tej ustawy, zaś w

istniejących budynkach należy zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy

klimat akustyczny w pomieszczeniach - zgodnie z przepisami tej ustawy i przepisami

wykonawczymi do niej. Nieruchomość powoda na skutek objęcia jej o.o.u. wymaga

prac remontowo- budowlanych polegających m.in. na wymianie stolarki okiennej i

wykonaniu instalacji wentylacji mechanicznej.

W przedmiotowej sprawie budynek mieszkalny został oddany do użytku

w latach 80 - tych ub. wieku (k. 84/2). W takiej sytuacji faktycznej literalna wykładnia

art. 136 ust. 3 p.o.ś. pozbawia właścicieli nieruchomości budynkowych, którzy

wznieśli budynek mieszkalny (albo dokonali jej zakupu) na długo przed

wprowadzeniem o.o.u., możliwości zapewnienia w nich właściwego klimatu

akustycznego, zwłaszcza że ze względu na swoją sytuację finansową mogą nie być

w stanie ponieść tych wydatków, ewentualnie zmusza ich to do zaciągnięcia kredytu

i w konsekwencji poniesienia dodatkowych kosztów (np. odsetki kredytowa, prowizja

za udzielenie kredytu). Ponadto skoro wprowadzenie o.o.u. nastąpiło w związku

z ważnym interesem publicznym, to taką sytuację należy kwalifikować też jako

swoisty rodzaj wywłaszczenia. W stanie faktycznym sprawy wykładnia językowa tego

przepisu, wedle której właściciel nieruchomości nie może żądać odszkodowania

odpowiadającego kosztom zapewnienia w znajdującego się na niej budynku

właściwego klimatu akustycznego, przed ich poniesieniem, byłaby sprzeczna

również z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że wywłaszczenie jest

dopuszczalne za słusznym odszkodowaniem. Konieczność poniesienia kosztów na

zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym, wskutek

II CSKP 194/25

11

utworzenia o.o.u., bez wątpienia stanowi ograniczenie prawa własności, skoro są one

potrzebne do zapewnienia normatywnego poziomu odczuwalnych immisji. Zgodnie

z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 399; dalej: „u.g.n.”) ograniczenie prawa własności

stanowi jedną z form wywłaszczenia. W przeszłości Trybunał Konstytucyjny

wielokrotnie podkreślał, że jakkolwiek priorytetowa znaczenie ma wykładnia

językowa, to w sytuacji, gdy jej wyniki doprowadzają do rezultatów sprzecznych

z innymi przepisami tej samej ustawy lub różnicują pozycję jednostek, to tego rodzaju

wykładnia musi ustąpić innym (np. systemowej, celowościowej, logicznej).

Dlatego też w ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną art. 136 ust. 3 p.o.ś. w zakresie, w jakim uzależnia powstanie roszczenia

odszkodowawczego z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej w budynku

mieszkalnym (wybudowanym i dopuszczonym do użytkowania przez właściwe

władze budowlane na długo przed utworzeniem o.o.u.) od poniesienia tych

wydatków, jest sprzeczny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Potrzeba dokonania przez

Sąd Najwyższy tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej wynika z tego, że aktualnie,

jak już wskazano wcześniej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - przez wzgląd

na brak przymiotów niezależności i niezawisłości przynajmniej niektórych jego

sędziów oraz ogólny upadek autorytetu i zaufania społecznego w stosunku do tego

organu władzy publicznej - są kwestionowane przez Europejski Trybunał Praw

Człowieka i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego,

bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej

sumy pieniężnej. Jednakże, gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było

niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności

lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu

(art. 363 § 1 k.c.). Restytucja w naturze nie wyklucza całkowicie drugiego ze

sposobów naprawienia szkody, a mianowicie jeżeli mimo naprawy stan uszkodzonej

rzeczy z punktu widzenia jej walorów technicznych, użytkowych, estetycznych itp.

odbiega znacznie od staniu pierwotnego, to wówczas wyjątkowo należy dopuścić

możliwość wyrównania szkody przez przyznanie poszkodowanemu uzupełniającego

II CSKP 194/25

12

odszkodowania pieniężnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 1971 r. , III

CRN 450/70, OSNCP 1971, nr 11, poz. 205).

Wprawdzie art. 363 § 1 k.c. nie przewiduje wprost sposobu naprawienia

szkody polegającego na zapłacie sumy pieniężnej odpowiadającej przewidywanym

kosztom usunięcia wady (uszkodzenia) rzeczy, ale możliwość taką dopuszczono

szeroko w zakresie roszczeń o naprawienia szkody związanej z uszkodzeniem

pojazdu kierowanych do ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej (tzw. restytucja

pieniężna, por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada

2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, nr 3, poz. 28), a w ostatnim czasie także

w odniesieniu do wad lokali lub budynków (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 lutego

2018 r., IV CSK 83/17, z 14 grudnia 2018 r., I CSK 695/17, OSNC-ZD 2020, z A, poz.

8 i z 8 marca 2019 r., III CSK 106/17). Zakwalifikowanie takiego sposobu naprawienia

szkody może niekiedy wzbudzać wątpliwości w zakresie oszacowania szkody,

rozumianej zgodnie z metodą dyferencyjną, jako różnica między wartością rzeczy

wolnej od wad (uszkodzeń) oraz rzeczy wadliwej (uszkodzonej), związane

z indywidualnym charakter nieruchomości oraz samych ich uszkodzeń, a to sprawia,

iż zawodzi metoda porównawcza wykorzystywana często przy szacowaniu szkody

(por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 lutego 2016 r., III CZP106/15, OSNC 2017, nr

2, poz. 13 i wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17). W takim

ujęciu uznanie za miarodajne dla określenia wysokości szkody celowych

i ekonomicznie uzasadnionych kosztów usunięcia wady czy uszkodzenia rzeczy

(usługi i robocizny) ma w rzeczywistości czynić zadość zastosowaniu metody

dyferencyjnej i zasadniczo nie powinno budzić zastrzeżeń w odniesieniu do rzeczy,

które co do zasady nie ulegają zużyciu (takim rodzajem rzeczy są nieruchomości

gruntowe) albo rzeczy, które co do zasady ulegają zużyciu technicznemu, ale w chwili

ich uszkodzenia są nowe (np. nieruchomości budynkowe, lokalowe, rzeczy

ruchome), a wówczas nie zachodzi potrzeba uwzględnienia istniejącego ich zużycia.

Nie ma też przepisów prawnych zobowiązujących poszkodowanego, który

uzyskał naprawienie szkody poprzez zapłatę świadczenia pieniężnego w kwocie

odpowiadającej kosztom przywrócenia uszkodzonej rzeczy do stanu poprzedniego,

do wykorzystania uzyskanego świadczenia właśnie na naprawę tej rzeczy. Wobec

tego w przypadku restytucji naturalnej wymiana uszkodzonego elementu rzeczy już

II CSKP 194/25

13

o określonym stopniu technicznego zużycia na nowy jej element zasadniczo nie

powoduje zwiększenia wartości tej rzeczy, gdyż przez tego rodzaju wymianę, nie

następuje wydłużenie trwałości technicznej rzeczy jako całości; w ramach restytucji

naturalnej nie jest możliwa wymiana uszkodzonego elementu rzeczy używanej na

element używany, ale wolny od uszkodzenia, gdyż poziom eksploatacji rzeczy

z takimi samymi elementami jest różny i nie sposób znaleźć dwóch elementów

o identycznym poziomie technicznego zużycia. Natomiast w razie przyznania

poszkodowanemu odszkodowania odpowiadającego hipotetycznym kosztom

wymiany uszkodzonego elementu rzeczy o pewnym już zużyciu technicznym na

nowy taki element, gdy poszkodowany dokona następnie naprawy, ale poniżej

kosztów hipotetycznych przyjętych za podstawę zasądzonego odszkodowania, może

to doprowadzić do sytuacji, że pomimo takiej naprawy wartość rzeczy jako całości

będzie taka sama jak jej wartość w razie gdyby została naprawiona zgodnie

z założeniami przyjętymi do wyliczenia zasądzonego odszkodowania, a do majątku

poszkodowanego wejdzie kwota stanowiąca różnicę między kwotą zasądzoną

a kwotą faktycznie wydatkowaną na naprawę, zwiększając w istocie ten majątek

ponad poziom sprzed zdarzenia szkodzącego. Podobnie będzie, gdy poszkodowany

nie dokona w ogóle naprawy, bowiem wówczas różnica pomiędzy zasądzoną kwotą

odszkodowania, obejmującą hipotetyczne koszty naprawy, a różnicą pomiędzy

wartością rzeczy nieuszkodzonej i wartością tej rzeczy z uszkodzeniami również

zwiększy majątek poszkodowanego ponad kwotę sprzed zdarzenia szkodzącego.

Dlatego też w razie dochodzenia przez poszkodowanego odszkodowania w formie

pieniężnej należy mieć na względzie to, w jaki sposób została skonstruowana szkoda

w postaci straty, tak aby zasądzone odszkodowanie w jego istotnej części nie

stanowiło bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego, który przecież może

rekompensować szkodę także pod postacią utraconych korzyści (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 lutego 2024 r., II CSKP 1871/22).

Jak jednak wspomniano wyżej ustawodawca na gruncie art. 136 ust. 3 w zw.

z art. 129 ust. 2 p.o.ś. konstruuje hybrydową postać szkody w postaci kosztów

rewitalizacji akustycznej w budynkach mieszkalnych istniejących w chwili utworzenia

o.o.u. i których konieczność poniesienia pozostaje w bezpośrednim związku

z utworzeniem o.o.u., w celu zapewnienia ochrony akustycznej, a w konsekwencji

II CSKP 194/25

14

należytego komfortu mieszkańcom takich budynków. Nie chodzi więc o klasyczną

naprawę budynku. Oczywiście może się zdarzyć, że właściciel budynku po uzyskaniu

odszkodowania w formie pieniężnej, nie przeznaczy go na koszty rewitalizacji,

względnie wykona akustykę budowlaną częściowo lub tańszym kosztem. Jednakże

zważywszy na to, że rewitalizacja akustyczna ma służyć ochronie przed

ponadnormatywnym hałasem, w razie niedokonania stosownych nakładów

z uzyskanego odszkodowania, to i tak nie może być mowy o bezpodstawnym

wzbogaceniu poszkodowanego. Wówczas bowiem odszkodowanie pieniężne

stanowić będzie rekompensatę za znoszenie ponadnormatywnego hałasu, zaś

właściciel budynku nie wykorzystując uzyskanego odszkodowania na akustykę

budowlaną nie będzie mógł dochodzić już roszczeń wynikających

z ponadnormatywnego oddziaływaniu hałasu (np. pogorszenie stanu zdrowia,

dyskomfort psychiczny).

W związku z prawomocnym oddaleniem powództwa z tytułu odszkodowania

za szkodę związaną ze zmniejszeniem wartości nieruchomości wskutek

wprowadzenia o.o.u. tylko ubocznie należy wskazać, że wykreowane w doktrynie

prawniczej pojęcie rekurencji (podwójnego odszkodowania) na gruncie ustawy -

prawo ochrony środowiska, nie ma oparcia normatywnego, skoro ustawodawca

wyraźnie wyróżnia szkodę polegającą na obniżeniu wartości nieruchomości (art. 129

ust. 2 p.o.ś.) i szkodę obejmującą koszty zapewnienia właściwego klimatu

akustycznego w budynku mieszkalnym położonym w granicach o.o.u. (art. 136 ust.

3 w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś.). Po drugie, z punktu widzenia logiki formalnej, pojęcie

to jest niespójne, ponieważ jego twórcy odnoszą go do sytuacji, gdy poszkodowany

otrzymuje odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości (nawet bez związku

ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a p.o.ś. ), ale nie

poniósł jeszcze nakładów związanych z zapewnieniem właściwego klimatu

akustycznego. Natomiast nie wyjaśniają, czy w razie poniesienia tych nakładów

zasada rekurencji będzie miała zastosowanie. Gdyby wówczas miała zastosowanie

ta zasada, to poszkodowany w istocie zmuszony byłby pokryć koszty rewitalizacji

akustycznej z uzyskanego odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości,

a jak już była o tym mowa ustawodawca rozróżnia oba rodzaje szkody. Niespójność

teoretyczna tej zasady jest widoczna także, jeśli porówna się wartość nieruchomości

II CSKP 194/25

15

niezabudowanej - położonej tak, jak nieruchomość powoda w o.o.u.- z wartością

nieruchomości według stanu przed utworzeniem o.o.u., a następnie porówna się

wartość takiej nieruchomości niezabudowanej według stanu sprzed wprowadzenia

o.o.u. z wartością kosztów budowy domu mieszkalnego w o.o.u. (z uwzględnieniem

wymogu zastosowania materiałów budowlanych zapewniających

w pomieszczeniach chronionych wymagany normatywnie klimat akustyczny,

niepodlegających zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 p.o.ś.) z wartością kosztów

budowy takiego domu, ale poza granicą o.o.u., czyli nie narażonego na

oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu wywoływanego działalnością lotniska.

Oczywistym jest, że koszty budowy będą wyższe w pierwszym przypadku i będą

niezależne od spadku wartości nieruchomości gruntowej. Po trzecie, autorzy pojęcia

rekurencji nie wyjaśniają, które z elementów szkody w postaci obniżenia wartości

nieruchomości budynkowej pokrywają się z elementami szkody w postaci kosztów

potrzebnych na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. i art. 39821 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego

na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 39821 k.p.c.

Władysław Pawlak

Agnieszka Piotrowska

Roman Trzaskowski

(M.M.)

[SOP]