Lekarze skazani za narażenie pacjenta, wdowa bez odszkodowania od szpitala

T.P. dochodziła od Szpitala w S. szeregu roszczeń odszkodowawczych w

związku ze śmiercią jej męża B.P., spowodowanej – zdaniem powódki – błędami

medycznymi lekarzy będących pracownikami pozwanego szpitala.

II CSKP 271/25

2

Wyrokiem z 11 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił

powództwo. Ustalił, że 31 marca 2008 r. B.P. został przyjęty na Oddział Chirurgii

Urazowej i Ortopedii pozwanego szpitala celem wymiany protezy stawu biodrowego.

Lekarzami prowadzącymi chorego byli M.K. i K.W. Operacja nie odbyła się w

pierwotnie planowanym terminie z uwagi na dolegliwości ze strony układu

pokarmowego pacjenta. Przeprowadzono ją 22 kwietnia 2008 r., jednak ze względu

na poważne zniszczenia tkanki kostnej odstąpiono od założenia nowej protezy.

Proces leczenia po operacji początkowo przebiegał bez powikłań. Zastosowano

profilaktykę przeciwzakrzepową i antybiotykową. Od 25 kwietnia 2008 r. u pacjenta

zaczęła się utrzymywać podwyższona temperatura ciała, która z czasem okresowo

ustępowała. W dniu 28 kwietnia 2008 r. temperatura ponownie wzrosła. Pacjent

zaczął odczuwać silne dolegliwości bólowe biodra, miał okresowo poty i drgawki,

bywał niespokojny, nielogiczny, z zaburzeniem orientacji. Z powodu zaburzeń

świadomości 29 kwietnia 2008 r. na zlecenie lekarza dyżurnego przeprowadzono

konsultację anestezjologiczną i neurologiczną. W dniu 30 kwietnia 2008 r. wykonano

u pacjenta elektroencefalografię, konsultowano neurologicznie i internistycznie.

Wieczorem pojawiła się gorączka, a stan pacjenta uległ znacznemu pogorszeniu.

Pojawiły się duszności, kaszel, świszczący oddech i furczenie płuc.

W dniu 2 maja 2008 r. pacjent został przeniesiony na Oddział Anestezjologii

i Intensywnej Opieki Medycznej w stanie ostrej niewydolności oddechowej, śpiączki,

wstrząsu kardiogennego, po ewakuacji pourazowego krwiaka nadpłytkowego.

Badanie bakteriologiczne z tego dnia wykazało zakażenie pałeczką zapalenia płuc.

Zaczęto podejrzewać u pacjenta wystąpienie sepsy, a zdjęcie RTG wykazało

zapalenie płuc. Mimo dalszej diagnostyki i leczenia stan zdrowia pacjenta gwałtownie

się pogarszał, w wyniku czego nastąpiło zatrzymanie krążenia. Mimo reanimacji

pacjent zmarł […] 2008 r.

Powódka nie wyraziła zgody na przeprowadzenie sekcji zwłok męża.

Ostateczne rozpoznanie stanu zdrowia B.P. świadczyło o ostrej niewydolności

oddechowej, śpiączce, sepsie, zespole rozsianego wykrzepiania

wewnątrznaczyniowego, wstrząsie kardiogennym, leukopenii, małopłytkowości oraz

stanie po usunięciu endoprotezy stawu biodrowego.

II CSKP 271/25

3

W związku ze śmiercią B.P. wyrokiem Sądu Rejonowego w Sosnowcu z 13

maja 2016 r., zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z 28

października 2016 r., lekarze M.K. i K.W. zostali skazani za to, że w okresie od 29 do

30 kwietnia 2008 r. przez nieprawidłowe postępowanie lekarskie polegające na

niewdrożeniu właściwego procesu diagnostycznego, wnikliwego nadzoru nad

chorym, szczegółowej i wystarczającej obserwacji chorego, nieumyślnie narazili B.P.

na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia (art. 160 § 2 i 3 k.k.).

W opinii sądowo-lekarskiej z 28 kwietnia 2015 r. sporządzonej na potrzeby

postępowania karnego stwierdzono, że wobec B.P. dopuszczono się lekarskiego

błędu diagnostycznego, polegającego na niewdrożeniu przez lekarzy prowadzących

właściwego procesu diagnostycznego 29 i 30 kwietnia 2008 r. oraz

nieprzeprowadzeniu jakichkolwiek działań diagnostycznych 1 maja 2008 r. Jednak

uwzględniając wiek B.P., dalsze burzliwe pogorszenie jego stanu zdrowia oraz

nieprzeprowadzenie sekcji zwłok nie można rozstrzygnąć, czy dokonanie w sposób

prawidłowy czynności diagnostycznych w stosownym czasie mogłoby pozwolić na

uniknięcie zgonu pacjenta. Biegli stwierdzili ponadto, że u B.P. w przebiegu

pooperacyjnym doszło do powikłania w postaci zakażenia bakteryjnego z jego

następowym uogólnieniem w postaci sepsy i stan ten doprowadził do zgonu.

Zdaniem biegłych nie było zatem podstaw do przyjęcia istnienia związku

przyczynowego między błędami lekarskimi oraz brakiem szczegółowej i

wystarczającej obserwacji chorego a jego zgonem. Nieprawidłowe postępowanie

lekarzy zmniejszyło natomiast szanse chorego na uratowanie życia i naraziło go na

bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia i ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

W opinii biegłych lekarzy specjalisty anestezjologii i intensywnej terapii oraz

specjalisty ortopedii i traumatologii narządu ruchu z 25 marca 2019 r. wskazano, że

zabieg operacyjny u męża powódki przeprowadzono prawidłowo, zaś dalsze

leczenie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami wiedzy i sztuki medycznej.

Lekarze dołożyli należytych starań w celu wyjaśnienia przyczyn powikłań, jakie

wystąpiły u chorego po operacji. W trakcie leczenia personel postępował stosownie

do stanu klinicznego pacjenta i wyników badań. W związku z zaburzeniami orientacji

i wywiadem neurologicznym zlecono konsultacje odpowiednich lekarzy, następnie

II CSKP 271/25

4

wdrożono ich zalecenia, nie uzyskując poprawy stanu chorego. Dopiero badania

z 2 maja 2008 r. wskazywały na możliwość występowania sepsy.

Podobnie w opinii z 15 października 2020 r. biegły lekarz-ortopeda

i traumatolog narządu ruchu wskazał, że u B.P. została prawidłowo wdrożona i

zastosowana okołooperacyjna profilaktyka antybiotykowa i przeciwzakrzepowa,

a podjęte przed i po zabiegu procedury medyczne nie wykazują cech

nieprawidłowości. Natomiast brak rutynowo wykonywanych badań monitorujących

poziom stanu zapalnego nie może zostać jednoznacznie uznany za nieprawidłowość

w postępowaniu, zważywszy że w 2008 r. nie istniały wytyczne zalecające takie

postępowanie.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że podstawę

odpowiedzialności pozwanego stanowi art. 430 w zw. z art. 415 k.c. Podkreślił, że

choć był związany wydanym w postępowaniu karnym prawomocnym wyrokiem

skazującym M.K. i K.W., to dla powstania ich odpowiedzialności w świetle art. 160 §

2 i 3 k.k. nie miała znaczenia okoliczność, czy podjęcie zaniechanego przez nich

działania było w stanie odwrócić niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia pacjenta.

Według Sądu pierwszej instancji nie ma pewności, czy gdyby zostały podjęte

odpowiednie czynności diagnostyczne, to udałoby się uniknąć dalszego pogorszenia

stanu zdrowia męża powódki, a – w konsekwencji – jego zgonu. Między

zaniechaniem personelu medycznego i śmiercią pacjenta nie zachodzi zatem

odpowiednio wysokie prawdopodobieństwo istnienia związku przyczynowego, a

powódka nie wykazała jednej z przesłanek odpowiedzialności deliktowej pozwanego

szpitala.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego,

przyjmując jego ustalenia faktyczne za własne. Sąd ad quem wskazał, że przyczyna

śmierci nie była jednoznaczna, przy czym istotny wpływ miało zakażenie bakteryjne

organizmu (sepsa), zaś powódka nie wyraziła zgody na przeprowadzenie sekcji

zwłok.

Sąd drugiej instancji uznał, że lekarze, pod których opieką pozostawał mąż

powódki, zostali prawomocnie skazani za przestępstwo narażenia na

niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia pacjenta, a nie za przestępstwo

II CSKP 271/25

5

prowadzące do skutku w postaci śmierci. Ponadto Sąd Apelacyjny podkreślił, że

w postępowaniu cywilnym możliwe jest dokonanie dodatkowych ustaleń istotnych

z perspektywy przesłanek odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody.

Sąd Apelacyjny przyjął za Sądem Okręgowym, że powódka nie wykazała

z dostatecznie wysokim prawdopodobieństwem, by między zaniechaniami personelu

medycznego pozwanego a zgonem B.P. zachodził związek przyczynowy. Do

przyjęcia odpowiedzialności pozwanego nie wystarczy oprzeć się na niewielkim

stopniu prawdopodobieństwa, że gdyby wdrożono odpowiedni proces diagnostyczny,

to ryzyko zgonu pacjenta uległoby istotnemu zmniejszeniu.

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzuciła Sądowi naruszenie prawa materialnego,

tj. art. 361 § 1 w zw. z art. 355 § 1 w zw. z art. 415 w zw. z art. 430 k.c. przez

nieustalenie istnienia związku przyczynowego między zaniechaniami personelu

pozwanego, za które jego podwładni zostali skazani prawomocnymi wyrokami,

a śmiercią B.P.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jedyny zarzut skargi dotyczący nieustalenia związku przyczynowego między

zaniechaniami personelu pozwanego szpitala a śmiercią męża skarżącej okazał się

bezzasadny. Na podstawie art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi

odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego

szkoda wynikła. Do przypisania odpowiedzialności pozwanemu w niniejszej sprawie

konieczne było wykazanie przez skarżącą, że między zdarzeniem szkodzącym

w postaci zaniechania podjęcia odpowiedniego postępowania diagnostycznego

a zgonem B.P. zachodzi adekwatny związek przyczynowy.

Badanie cechy adekwatności (normalności) związku przyczynowego musi

zostać poprzedzone rozstrzygnięciem, czy taki związek w ogóle zachodzi.

O występowaniu związku przyczynowego przesądza zaś udzielenie negatywnej

odpowiedzi na pytanie, czy w razie braku zdarzenia rozpatrywanego jako potencjalna

przyczyna skutek zostaje zachowany (zob. m.in. wyroki SN z 19 czerwca 2008 r.,

V CSK 18/08, i z 22 lutego 2019 r., IV CSK 594/17). W przypadku zdarzenia

polegającego na zaniechaniu w miejsce analizowanej przyczyny należy podstawić

II CSKP 271/25

6

zdarzenie przeciwstawne. W niniejszej sprawie należałoby zatem rozstrzygnąć, czy

doszłoby do zgonu B.P., gdyby lekarze podjęli stosowne postępowanie

diagnostyczne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w tzw. procesach

lekarskich ustalenie w sposób pewny związku przyczynowego między

postępowaniem lekarza a powstałą szkodą jest najczęściej niemożliwe, gdyż

w świetle wiedzy medycznej w większości przypadków można mówić tylko

o prawdopodobieństwie wysokiego stopnia, a rzadko o pewności czy wyłączności

przyczyny (zob. wyroki SN: z 17 października 2007 r., II CSK 285/07;

z 20 marca 2009 r., II CSK 564/08; z 24 czerwca 2020 r., IV CSK 619/18;

z 23 lutego 2022 r., II CSKP 98/22; z 30 kwietnia 2022 r., V CSKP 44/21,

i z 12 sierpnia 2025 r., II CSKP 640/23). Wskazuje się również, że granice możliwości

i wymagań dowodowych wyznacza aktualny stan wiedzy medycznej, co oznacza, że

związek przyczynowy nie musi być ustalony w sposób pewny (zob. wyroki SN

z 17 października 2007 r., II CSK 285/07, i z 23 lutego 2022 r., II CSKP 98/22).

Niekiedy wskazuje się również, że w przypadku zdarzenia szkodzącego

polegającego na zaniechaniu podjęcia odpowiednich czynności zasady

przeprowadzania testu conditio sine qua non ulegają modyfikacji w ten sposób, że

test ten przestaje polegać na badaniu, czy szkoda wystąpiłaby, gdyby zaniechanie

nie miało miejsca, ale czy – jeśli podjęto by wymagane w danych okolicznościach

działanie – ryzyko wystąpienia szkody uległoby istotnemu zmniejszeniu

(zob. wyrok SN z 4 listopada 2016 r., I CSK 739/15, OSNC-ZD 2018, nr B, poz. 29,

i z 30 kwietnia 2021 r., V CSKP 44/21). W istocie stwierdzenie to stanowi jedynie inny

sposób wyrażenia zasady, zgodnie z którą dla ustalenia związku przyczynowego

należy zadowolić się ustaleniem odpowiednio wysokiego prawdopodobieństwa

istnienia związku przyczynowego między zdarzeniami rozpatrywanymi jako

hipotetyczna przyczyna i hipotetyczny skutek.

Ustalenie występowania związku przyczynowego nie jest – ściśle rzecz biorąc

– ustaleniem faktycznym, gdyż nie polega na ustaleniu faktu, a na przyjęciu pewnego

założenia co do hipotetycznego przebiegu wydarzeń. Z tego powodu zarzut skargi

kasacyjnej odnoszący się do błędu w zakresie ustalenia istnienia lub nieistnienia

II CSKP 271/25

7

związku przyczynowego jest dopuszczalny i nie podlega zakazowi wynikającemu

z art. 3983 § 3 k.p.c., zgodnie z którym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Ponieważ ustalenie istnienia związku przyczynowego polega na przyjęciu

założenia co do hipotetycznego przebiegu zdarzeń, ma ono często charakter ocenny,

wymykający się ścisłemu dowodowi, a przy jego dokonywaniu należy pozostawić

sędziemu pewien zakres swobody decyzyjnej. Mimo iż ustalenie to samo w sobie nie

jest ustaleniem faktycznym, pozostaje jednak z takimi ustaleniami w ścisłym związku.

Dokonywanie ustaleń faktycznych należy do sądów meriti, natomiast Sąd Najwyższy

pozostaje nimi związany na etapie postępowania kasacyjnego (art. 39813 § 2

in fine k.p.c.). W związku z tym w orzecznictwie słusznie podnosi się, że dopiero

rozumowanie sądu co do związku przyczynowego noszące cechy dowolności bądź

zawierające luki czy sprzeczności we wnioskowaniu mogłoby przesądzać

o naruszeniu art. 361 § 1 k.c. (zob. wyroki SN: z 4 listopada 2016 r., I CSK 739/15,

OSNC-ZD 2018, nr B, poz. 29; z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 96/18;

z 30 kwietnia 2021 r., V CSKP 44/21, i z 12 sierpnia 2025 r., II CSKP 640/23). Innymi

słowy, dopiero rażące naruszenia zasad wnioskowania przez sądy meriti co do

hipotetycznego przebiegu wydarzeń, z którego wynika istnienie lub brak związku

przyczynowego, może uzasadniać ingerencję Sądu Najwyższego w tej mierze.

Takie kwalifikowane wady w rozumowaniu Sądu drugiej instancji w niniejszej

sprawie jednak nie wystąpiły. Kwestia ta była również przedmiotem oceny biegłych,

na podstawie której Sądy meriti rozstrzygnęły o braku takiego związku. Twierdzenia

biegłych podlegają każdorazowo analizie sądu, który musi uchwycić prawnie

relewantne zależności między przyczynami i ich skutkami oraz wyciągnąć konieczne

z perspektywy występowania związku przyczynowego wnioski (zob. wyroki SN:

z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 96/18; z 30 kwietnia 2021 r., V CSKP 44/21,

i z 13 października 2021 r., I CSKP 224/21). Przeprowadzonej w niniejszej sprawie

analizie nie można jednak zarzucić oczywistej wadliwości. Sąd Apelacyjny,

z powołaniem się na konkretne fragmenty opinii biegłych, uznał, że do zgonu B.P.

doprowadziło wiele przyczyn, w tym sepsa. Na podstawie stanowiska biegłych Sąd

wskazał, że nie wiadomo, czy gdyby podjęto właściwe działania diagnostyczne,

udałoby się uniknąć dalszego pogorszenia stanu zdrowia

II CSKP 271/25

8

i – w konsekwencji – śmierci. Przywołał również fragment opinii, z którego wprost

wynika brak związku przyczynowego między zaniechaniem szczegółowej obserwacji

chorego a jego zgonem.

Wobec tego nie budzi zastrzeżeń przyjęty za Sądem pierwszej instancji

wniosek Sądu Apelacyjnego, w świetle którego nie można przyjąć istnienia

w dostatecznie wysokim stopniu prawdopodobieństwa, że między zaniechaniami

personelu medycznego a zgonem B.P. zachodzi związek przyczynowy.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c.

Marcin Krajewski

Joanna Misztal-Konecka Marcin Łochowski

(E.M.)

[SOP]