Nadawca odmówił zgody na rozprowadzanie programu T. SN uchylił wyrok oddalający pozew operatora

II CSKP 682/23

2

1. Powód P. spółka z o.o. w W. wniósł o zobowiązanie pozwanego T. S.A. w

W. do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „działając na podstawie art.

43a ust. 1 w zw. z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji

(dalej w skrócie: „u.r.tv.”) T. S.A. z siedzibą w W. wyraża zgodę operatorowa P. sp.

z o.o. z siedzibą w W. na nieodpłatne rozprowadzanie programu T. w ramach

świadczonych przez P. sp. z o.o. z siedzibą w W. usług telewizji”.

2. Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zobowiązał

pozwanego do złożenia oświadczenia woli następującej treści: „działając na

podstawie art. 43 ust. 2 u.r.tv. T. S.A. z siedzibą w W. wyraża zgodę operatorowi P.

sp. z o.o. z siedzibą w W. na nieodpłatne rozprowadzanie programu T., na terytorium

Rzeczpospolitej Polskiej, w ramach świadczonych przez P. sp. z o.o. z siedzibą w W.

usług telewizyjnych” (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i orzekł o

kosztach procesu (pkt 3 i 4).

3. Wyrokiem z 25 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie na skutek

apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo

w całości (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II i III).

4. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy

i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że powód jest przedsiębiorcą

telekomunikacyjnym, wpisanym przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej

do właściwego rejestru. Powód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej

oferuje usługi m.in. „P.” oraz „P.1”, które polegają na umożliwianiu odbioru

programów telewizyjnych w otwartym Internecie (tj. poza siecią telekomunikacyjną,

nad którą sprawuje kontrolę konkretny operator), w tym także za pośrednictwem

urządzeń mobilnych. Pozwany jest nadawcą programów telewizyjnych, do których

należy program T.. Powód jest „operatorem”, a pozwany „nadawcą” w rozumieniu

ustawy o radiofonii i telewizji, którzy są objęci obowiązkiem must offer/must carry.

Pismem z 18 maja 2018 r. powód zwrócił się do pozwanego o wyrażenie

zgody na rozprowadzanie programu T. w ramach świadczonej usługi P.1. Jako

podstawę prawną powód wskazał art. 43 i 43a u.r.tv. Pismem z 30 maja 2018r.

pozwany odmówił zgody. Pismem z 2 lipca 2018 r. powód ponownie wystąpił do

II CSKP 682/23

3

pozwanego o wyrażenie zgody na rozprowadzanie programu T. w ramach usługi P.1.

Pismem z 23 lipca 2018 r. pozwany odmówił udzielenia zgody. Pismem z 4 marca

2019 r. powód ponowił wniosek o zgodę na rozprowadzanie programu T. w ramach

usługi P.1. Pismami z dnia 4 kwietnia 2019 r. oraz 3 lipca 2019 r. pozwany ponownie

odmówił zgody, wskazując jednocześnie na możliwość udostępnienia treści

zawartych w programie T. na zasadach komercyjnych. W piśmie z 16 marca 2020 r.

pozwany dodatkowo wskazał, że udzielenie zgody nie jest możliwe, ponieważ nie

pozostaje podmiotem praw autorskich oraz praw pokrewnych do wszystkich

elementów programu T. na polu eksploatacji obejmującym rozpowszechnianie

programu w sieci telekomunikacyjnej.

Pismem z 7 listopada 2019 r. powód wystąpił do Przewodniczącego Krajowej

Rady Radiofonii i Telewizji (dalej w skrócie: „KRRiTV”) z wnioskiem o wezwanie

pozwanego do udostępnienia programu T.. W dniu 30 maja 2020 r. Przewodniczący

KRRiTV wezwał pozwanego do nieodpłatnego udostępnienia programu T.

powodowi. Od powyższego wezwania pozwany wywiódł skargę do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Pozwany nie wyraził zgody na rozprowadzanie programu T. żadnemu

podmiotowi, który świadczy usługę telewizji internetowej. Jako podstawę odmowy

zgody pozwany wskazywał m.in. na brak po jego stronie uprawnień do udzielenia

licencji do korzystania z praw autorskich i pokrewnych w zakresie, który jest

niezbędny do rozpowszechniania całości programu T.. W zakresie telewizji

internetowej, program T. obecny był jedynie w serwisie […] - oferowanym przez

pozwanego.

Przewodniczący KRRiTV nie prowadził wobec powoda postępowania

w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z nierozpowszechnianiem

programu T.. Wobec pozwanego Przewodniczący KRRiTV wszczął natomiast

postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na

podstawie art. 53 ust. 1 w zw. z art. 43a ust. 2 u.r.tv.

5. W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał żądanie pozwu za

uzasadnione w przeważającej części. W ocenie Sądu Okręgowego zgoda, o której

stanowi art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest jednostronną czynnością prawną, która uprawnia

II CSKP 682/23

4

operatora do nieodpłatnego korzystania z prawa pokrewnego nadawcy do nadania

programu T. na polu eksploatacji reemitowanie, o którym mowa w art. 97 ustawy o

prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej w skrócie: „u.p.a.”). Uprawnienie ma

charakter terytorialny i ograniczone jest do terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Sąd

Okręgowy podkreślił, że zgoda ta nie stanowi podstawy do korzystania przez

operatora z innych praw wyłącznych i to bez względu na to, czy nadawca pozostaje

podmiotem takich praw w zakresie, który umożliwiłby mu udzielenie na rzecz

operatora uprawnienia do korzystania z tych praw. Oznacza to, że objęte wyrokiem

zastępcze oświadczenie woli uprawnia powoda wyłącznie do nieodpłatnego

korzystania z nadania programu T. na polu eksploatacji reemitowanie.

Uwzględnienie powództwa oznacza zaś dla powoda konieczność uzyskania

uprawnień do korzystania z utworów jako przedmiotów praw autorskich oraz

z przedmiotów praw pokrewnych innych, niż nadanie (artystycznych wykonań,

fonogramów, wideogramów) wchodzących w skład programu T.. W ocenie Sądu

Okręgowego zgoda, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. w zakresie, w jakim

upoważnia powoda do korzystania z nadania programu pozwanego na polu

eksploatacji reemitowanie, nie ma charakteru licencji. W związku z powyższym,

zdaniem Sądu Okręgowego, zgoda ta jest oświadczeniem woli w rozumieniu prawa

cywilnego (art. 60 k.c.), niezależnie od miejsca regulacji w ustawie o radiofonii

i telewizji, która należy do dziedziny prawa publicznego. Sąd Okręgowy staną na

stanowisku, że między stronami procesu istnieje stosunek cywilnoprawny, który

stanowi dla powoda źródło roszczenia materialnego o złożenie oświadczenia

o wyrażeniu zgody, a jego podstawę prawną stanowi art. 43 ust. 2 u.r.tv. Okoliczności

te przekonały Sąd Okręgowy do opowiedzenia się na rzecz dopuszczalności drogi

sądowej w sprawie o zobowiązania pozwanego na podstawie art. 64 k.c. do

wyrażenia zgody, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv.

6. Sąd Apelacyjnie nie podzielił oceny prawnej sądu pierwszej instancji i uznał,

że powództwa jest nieuzasadnione. Zdaniem Sądu Apelacyjnego droga sądowa jest

dopuszczalna z uwagi na dochodzenie przez powoda cywilnoprawnego roszczenia

procesowego. Powództwa natomiast okazało się bezzasadne, ponieważ powodowi

nie przysługuje cywilnoprawne roszczenie materialne. W ocenie Sądu Apelacyjnego

charakter zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. jako uprawnienie do korzystania z prawa

II CSKP 682/23

5

pokrewnego do nadania na polu eksploatacji reemitowanie, nie stanowił przedmiotu

roszczenia. Powód nie sformułował bowiem podstawy roszczenia w nawiązaniu do

regulacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Roszczenie, którego

zasadność zależy od istnienia wynikającego z przepisów prawa lub czynności

prawnej obowiązku jednej strony do złożenia względem drugiej strony oświadczenia

woli w rozumieniu prawa cywilnego, o określonej treści (zgody na rozprowadzanie

programu T. w ramach wykonywania obowiązku must carry/must offer), musi mieć

charakter cywilnoprawny.

Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu, że w dyspozycji art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest

norma cywilnoprawna, która samodzielnie daje uprawnienie uregulowania zagadnień

z dziedziny prawa autorskiego. Istnienie publicznoprawnego obowiązku „must carry”

na płaszczyźnie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przekłada się na

prywatnoprawne uprawnienie do zawarcia umowy o korzystanie z prawa

pokrewnego określonego w art. 97 u.p.a. i tylko wówczas przysługuje roszczenie do

zawarcia umowy osobie uprawnionej. Samodzielnie zaś przepis art. 43 ust. 2 u.r.tv.

nie jest podstawą stosunków cywilnoprawnych.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zamierzeniem ustawodawcy implementującego

dyrektywę 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7.03.2002 r.

w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności

elektronicznej praw użytkowników (dalej w skrócie: „dyrektywa o usłudze

powszechnej”) nie było, by poprzez jednostronną zgodę z art. 43 ust. 2 u.r.tv.

uregulować prawa autorskie i prawa pokrewne.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że obowiązek must carry/must offer jest nałożony

w interesie publicznym. Prawodawca nakłada na określonych nadawców obowiązek

udostępnienia swoich programów (must offer) operatorom rozprowadzającym

programy, którzy z kolei mają obowiązek (must carry) rozprowadzania tych

programów pod rygorem nałożenia przez Przewodniczącego KRRiTV kar

pieniężnych. Norma prawna z art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 u.r.tv. stanowi

o obowiązkach dwóch podmiotów (operatora i nadawcy) nałożonych w interesie

społecznym. W konsekwencji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, z braku uprawnienia

nie powstaje cywilnoprawne roszczenie materialne oparte na przepisie art. 43

II CSKP 682/23

6

ust. 2 u.r.tv..

7. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, który

zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. poprzez błędną wykładnię

wymienionych przepisów i uznanie, że obowiązek „nieodpłatnego udostępniania (...)

programu" telewizyjnego o którym w nich mowa obejmuje wyłącznie sferę

zachowań o charakterze stricte technicznym, sprowadzających się do takiego

rozprowadzania programu telewizyjnego, by możliwe było jego rozprowadzanie

przez operatora, podczas gdy prawidłowe odkodowanie znaczenia obowiązku

nadawcy do „nieodpłatnego udostępniania (...) programu" telewizyjnego powinno

prowadzić do wniosku, że zawiera on w sobie dwa immanentnie związane elementy

natury technicznej oraz natury prawnej w postaci obowiązku złożenia oświadczenia

woli, w rozumieniu art. 60 k.c., w przedmiocie wyrażenia zgody na bezpłatne

rozprowadzanie programu telewizyjnego, tj. z wyłączeniem uzależniania jej

udzielenia od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia, w tym w szczególności

z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania - w terminie 14 dni od dnia

złożenia wniosku przez operatora o bezpłatne udostępnianie programu

telewizyjnego,

2) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. poprzez błędną wykładnię

wymienionych przepisów i uznanie, że nie konstytuują one normy prawnej

nakazującej nadawcy złożenie oświadczenia woli, w rozumieniu art. 60 k.c.,

w przedmiocie uwzględnienia wniosku operatora o bezpłatne udostępnienie

programu telewizyjnego celem jego rozprowadzania, tj. z wyłączeniem uzależniania

uwzględnienia wniosku operatora od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia,

w tym w szczególności z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania –

w terminie 14 dni od dnia złożenia przez operatora stosownego wniosku,

3) art. 43 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43a ust. 1 u.r.tv. w zw. z art. 31 ust. 1 i 2

dyrektywy o usłudze powszechnej w zw. z art. 64 k.c. w zw. 1047 § 1 k.p.c. poprzez

błędną wykładnię i uznanie, że z przepisów tych nie wynika cywilnoprawne

uprawnienie operatora do żądania od nadawcy złożenia oświadczenia woli

II CSKP 682/23

7

o wyrażeniu zgody na rozprowadzanie programów, o których mowa w art. 43

ust. 1 u.r.tv.

8. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu z powodu niedopuszczalności drogi

sądowej, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9. Zasadniczym przedmiotem skargi kasacyjnej jest prawidłowość wykładni

przez Sąd Apelacyjny art. 43 oraz art. 43a u.r.tv., który uznał, że z przepisów tych

nie wynika cywilnoprawny obowiązek wyrażenia zgody przez pozwanego na

rozprowadzanie programu przez powoda. Precedensowy charakter sprawy wymaga

przytoczenia in extenso treści tych przepisów.

10. Zgodnie z art. 43 u.r.tv. operator rozprowadzający program, z wyłączeniem

podmiotu rozprowadzającego program w sposób cyfrowy drogą rozsiewczą

naziemną w multipleksie, jest obowiązany do rozprowadzania programów "P.", "P.1"

i jednego regionalnego programu telewizyjnego rozpowszechnianego przez T.1 S.A.

oraz programów rozpowszechnianych w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 30

czerwca 2011 r. o wdrożeniu naziemnej telewizji cyfrowej na podstawie koncesji na

rozpowszechnianie tych programów w sposób analogowy drogą rozsiewczą

naziemną przez T.2 S.A., T. S.A., P.1 S.A., T.3 sp. z o.o. W przypadku operatora

rozprowadzającego programy w sieciach telekomunikacyjnych innych niż

wykorzystywane do rozpowszechniania rozsiewczego naziemnego lub rozsiewczego

satelitarnego obowiązek rozprowadzania regionalnego programu telewizyjnego

dotyczy regionalnego programu telewizyjnego właściwego dla danego obszaru (ust.

1). Nadawca, który rozpowszechnia program, wymieniony w ust. 1, nie może

odmówić operatorowi rozprowadzającemu program w sieci telekomunikacyjnej, o

której mowa w ust. 1, zgody na rozprowadzanie tego programu, ani też nie może

uzależnić udzielenia takiej zgody od uiszczania jakiegokolwiek wynagrodzenia, w

tym w szczególności z tytułu udzielenia licencji za korzystanie z nadania (ust. 2).

11. Zgodnie z art. 43a u.r.tv. nadawca, który rozpowszechnia program,

wymieniony w art. 43 ust. 1, jest obowiązany do nieodpłatnego udostępniania tego

II CSKP 682/23

8

programu na wniosek operatora rozprowadzającego program, w terminie 14 dni

od dnia złożenia wniosku (ust. 1). Jeżeli nadawca nie wykonał obowiązku

polegającego na nieodpłatnym udostępnianiu programu, Przewodniczący KRRiTV,

na wniosek operatora rozprowadzającego program, wzywa nadawcę do

udostępnienia tego programu temu operatorowi, w terminie 14 dni od dnia doręczenia

wezwania (ust. 2).

12. Sporne przepisy wprowadzają w interesie publicznym obowiązkową

transmisję programów telewizyjnych, powszechnie określaną mianem obowiązku

must carry/must offer. Obowiązek ten wynika z implementacji dyrektywy o usłudze

powszechnej, która w art. 31 przewidywała możliwość wprowadzenia obowiązku

transmisji niektórych programów radiowych i telewizyjnych przez przedsiębiorców

telekomunikacyjnych. Dyrektywa ta została następnie zastąpiona dyrektywą

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z 11.12.2018 r. ustanawiającą

Europejski Kodeks Łączności Elektronicznej, który tożsamy obowiązek przewiduje

w art. 114 ust. 1. Z przepisów unijnych wynika, że państwa członkowskie mogą

nakładać uzasadnione obowiązki dotyczące transmisji obowiązkowej związane

z nadawaniem określonych kanałów radiowych i telewizyjnych oraz powiązanych

usług uzupełniających na przedsiębiorstwa, którzy podlegają ich jurysdykcji

i udostępniają sieci oraz świadczą usługi łączności elektronicznej wykorzystywane

do rozpowszechniania wśród ogółu obywateli kanałów radiowych lub telewizyjnych,

w przypadku gdy dla znacznej liczby użytkowników końcowych takie sieci są

głównym sposobem odbierania kanałów radiowych i telewizyjnych.

13. Publicznoprawny charakter obowiązku must carry/must offer, w ocenie

Sądu Najwyższego, nie budzi wątpliwości. Poza miejscem regulacji tj. w ustawie

o radiofonii i telewizji należącej do gałęzi prawa publicznego, świadczą o tym również

kompetencje przyznane Przewodniczącemu KRRiTV. Ustawodawca nałożył na ten

organ obowiązek okresowego, nie rzadziej niż raz na dwa lata, przeglądu realizacji

obowiązku must carry/must offer (art. 43 ust. 3 u.r.tv.). Ponadto upoważnił go do

nakładania kar administracyjnych na nadawców lub operatorów w przypadku

niewywiązywania się z tego obowiązku (art. 53 i art. 53b u.r.tv.). Jednakże ta prosta

konstatacja nie oznacza, że stosunek prawny wynikający z art. 43 i 43a u.r.tv. ma

wyłączenie charakter publicznoprawny.

II CSKP 682/23

9

14. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną

publicznoprawny obowiązek must carry/must offer oddziałuje bezpośrednio na sferę

stosunków cywilnoprawnych, a dokładnie na prawa autorskie i prawa pokrewne

przysługujące uprawnionym (nadawcy i innym podmiotom) do programu objętego

obowiązkiem rozprowadzania. Program taki jako całość jest bowiem bezspornie

przedmiotem prawa pokrewnego z art. 97 u.p.a., które przysługuje nadawcy. Nadto

elementy tego programu mogą być przedmiotem innych praw pokrewnych, jak i praw

autorskich przysługujących nadawcy lub innym uprawnionym. W związku

z powyższym rozprowadzanie programu przez operatora nie jest wyłącznie

czynnością techniczną stanowiącą wypełnienie obowiązku publicznoprawnego must

carry/must offer.

15. Nadawca w rozumieniu ustawy o radiofonii i telewizji (art. 4 pkt 5) to

organizacja telewizyjna w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych. Program nadawcy objęty jest więc prawem pokrewnym do nadań

programu (art. 97 u.p.a.). Nadawcy przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania

i korzystania ze swojego nadania programu w zakresie jego reemitowania (art. 6

ust. 1 pkt 6 u.p.a.), czyli rozprowadzania programu w rozumieniu ustawy o radiofonii

i telewizji (art. 4 pkt 8 u.r.tv.). Skoro rozprowadzanie programu to jego reemitowanie

w rozumieniu ustawy o prawie autorskich i prawach pokrewnych, to „techniczna”

realizacja przez operatora obowiązku must carry/must offer nie może następować

z pominięciem praw autorskich i praw pokrewnych przysługujących nadawcy do

nadań programów. Zasada spójności systemu prawa i racjonalności ustawodawcy

wymaga bowiem wzięcia pod uwagę tych dwóch przenikających się obszarów

prawnych (prawa publicznego i prawa prywatnego). W ocenie Sądu Najwyższego

w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną realizacja obowiązku publicznego must

carry/must offer musi następować z poszanowaniem cywilnoprawnych zasad

dotyczących korzystania z cudzego prawa (rzeczy czy utworu). Obowiązek must

carry/must offer nie jest równoznaczny z upoważnieniem do naruszania praw

autorskich i oznacza obowiązek rozprowadzania programów z zachowaniem

wszelkich wymagań wynikających z innych przepisów prawa, a zwłaszcza z ustawy

o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zob. wyrok SN z 20 lipca 2020 r.,

II CSKP 682/23

10

V CSK 108/18). Stąd też realizacja tego obowiązku wymaga, co do zasady,

porozumienia między nadawcą i operatorem na drodze cywilnoprawnej.

16. Ustawodawca mając świadomość, że rozprowadzanie programu

w ramach realizacji obowiązku must carry/must offer nie jest jedynie czynnością

techniczną, a zdarzeniem wywołującym określone konsekwencje cywilnoprawne

wprowadził w art. 43 ust. 2 u.r.tv. obowiązek wyrażenia zgody (verba legis „nie może

odmówić zgody”), którego analiza prawna jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy.

17. Trzeba zaznaczyć, że redakcja spornych przepisów znacząco odbiega

od redakcji przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych regulujących

dozwolony użytek („wolno rozpowszechniać”, „nie wymaga zezwolenia twórcy”, „bez

zezwolenia twórcy wolno”). Nadto, dozwolony użytek w zakresie reemitowania nadań

programów zawarty jest explicite w art. 24 u.p.a. (zob. wyrok SN z 20 maja 1999 r.,

I CKN 1139/97). W związku z powyższym, zdaniem Sądu Najwyższego, art. 43

ust. 2 u.r.tv. nie wprowadza dozwolonego użytku w ramach realizacji obowiązku must

carry/must offer. Operator nie może więc rozprowadzać programu (czyli reemitować

nadań programu) bez zgody nadawcy.

18. Zdaniem Sądu Najwyższego przepis ten nie jest również przykładem

licencji ustawowej, uprawniającej operatora do rozprowadzania programów objętych

obowiązkiem must carry/must offer, ponieważ jego literalne brzmienie nie pozwala

na dokonanie takiej wykładni (ustawa expressis verbis stanowi, że „nadawca nie

może odmówić zgody”). Punktem wyjścia do wykładni tekstu prawnego jest zawsze

metoda językowa i jeżeli językowe znaczenie tekstu jest jasne, to nie ma potrzeby

sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. Zatem jeżeli przepis

jednoznacznie formułuje normę prawną, to tak należy ów przepis rozumieć

(zob. postanowienie SN z 26 kwietnia 2007 r., I KZP 6/07; wyrok TK z 28 czerwca

2000 r., K 25/99). W związku z powyższym wynik wykładni językowej art. 43 ust. 2

u.r.tv. nie może być zmieniony wykładnią systemową czy funkcjonalną, ponieważ –

co do zasady - odstępstwo od sensu językowego przepisu dopuszczalne jest

wówczas, gdy wykładnia taka prowadzi do rozstrzygnięcia, które w świetle

powszechnie akceptowanych wartości musi być uznane za rażąco niesłuszne,

II CSKP 682/23

11

niesprawiedliwe czy niezgodne z ratio legis interpretowanego przepisu, co jednak

w niniejszej sprawie nie zachodzi.

19. Obowiązek rozprowadzania programu w ramach realizacji obowiązku

must carry/must offer powstaje ex lege z chwilą spełnienia przesłanek przez

operatora. Natomiast uprawnienie do rozprowadzania programu, nawet w ramach

realizacji obowiązku must carry/must offer, nie powstaje z mocy prawa i musi być

udzielone operatorowi przez nadawcę w formie przewidzianej prawem. Istniejące

techniczne możliwości samodzielnego pozyskania sygnału do rozprowadzania

programów objętych obowiązkiem must carry/must offer nie upoważniają operatorów

do stosowania tzw. dozwolonej samopomocy. Przepisy ustawy o radiofonii i telewizji

nie przewidują bowiem samodzielnych działań operatora w tym zakresie. Operator

nie może więc przejąć sygnału rozpowszechnianego programu i rozpocząć jego

rozprowadzanie, nawet jeżeli program objęty obowiązkiem must carry/must offer jest

programem przeznczonym do swobodnego odbioru (free-to-air). Wręcz przeciwnie

ustawodawca uregulował tryb postępowania na wypadek nieudostępnienia programu

przez nadawcę (art. 43a ust. 2 u.r.tv.).

20. W ocenie Sądu Najwyższego analizowane przepisy nie stanowią również

podstawy do udzielenia licencji przymusowej, ponieważ nie przewidują explicite

takiego instrumentu prawnego. Wprawdzie Przewodniczący KRRiTV jest uprawniony

do wydania decyzji polegającej na nałożeniu na nadawcę administracyjnej kary

pieniężnej, ale decyzja ta nie upoważnia operatora do rozprowadzania programu tzn.

jego reemitowania i korzystania z prawa pokrewnego, o którym mowa w art. 97 u.p.a.

Decyzja ta stanowi bowiem wyłącznie sankcję za niewypełnienie przez nadawcę

spoczywającego na nim obowiązku must offer.

21. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną

analizowany art. 43 ust. 2 u.r.tv. wprowadza cywilnoprawny obowiązek

kontraktowania. Aby operator mógł bez naruszenia przepisów ustawy o prawie

autorskim i prawach pokrewnych rozprowadzać programy objęte obowiązkiem must

carry/must offer nadawca musi udzielić mu zgody. Zgoda na rozprowadzanie

programu nie ma charakteru publicznoprawnego ani technicznego. Zgoda ta jest

oświadczeniem woli w ujęciu cywilnoprawnym. Zgoda to może być elementem

II CSKP 682/23

12

umowy licencji, w której strony ustalą zasady korzystania przez operatora z prawa

do nadań programu przysługującego nadawcy. Wówczas w przypadku zawarcia

umowy licencji dojdzie do nawiązania umownego stosunku zobowiązaniowego

pomiędzy operatorem i nadawcą, który będzie stanowił wypełnienie

publicznoprawnego obowiązku must carry/must offer. Zgoda ta może mieć jednak

charakter samoistny (samodzielny), co wynika z wyraźnej regulacji art. 43 ust. 2

u.r.tv. Zgoda na rozprowadzanie programu nie jest jednak jednostronną czynnością

prawną, ponieważ brak ku temu wystarczającej podstawy normatywnej, a przy

obowiązującej zasadzie numerus clausus jednostronnych czynności prawnych, taki

charakter prawny nie może być domniemywany, a powinien wynikać wyraźnie

z treści przepisów. Stąd też udzielenie zgody na rozprowadzanie programu nie

skutkuje powstaniem węzła obligacyjnego pomiędzy nadawcą a operatorem, a co za

tym idzie nie rodzi roszczeń wynikających ze stosunku zobowiązaniowego.

22. Zdaniem Sądu Najwyższego zgoda na rozprowadzanie programu z art. 43

ust. 2 u.r.tv. ma charakter prawny zbliżony do oświadczeń woli (art. 60 k.c.) lub

oświadczeń podobnych do oświadczeń woli (art. 651 k.c.) występujących na gruncie

prawa cywilnego takich jak: „zgoda na naruszenie dobra osobistego”, „zgoda na

wyrządzenie szkody”, „zgoda na naruszenie praw rzeczowych”, „zgoda na udzielenie

świadczeń zdrowotnych”. Możliwość udzielenia takiej zgody wynika z istoty praw

podmiotowych i zasady autonomii woli przysługującej uprawnionym w sferze

stosunków cywilnoprawnych. Zgoda uprawnionego nie kreuje stosunku

zobowiązaniowego, a jedynie uchyla bezprawność naruszenia prawa podmiotowego

zgodnie z zasadą volenti non fit iniuria. Możliwość udzielenie takiej zgody wynika

z samej konstrukcji prawa podmiotowego, które zakłada swobodę korzystania

z niego. Udzielenie zgody oznacza tolerowanie jednokrotnego naruszenia lub

trwałego naruszania prawa podmiotowego. Innymi słowy, zgoda wyłącza roszczenia

ochronne oraz odszkodowawcze uprawnionego względem upoważnionego.

Wyłączenie to trwa do czasu odwołania zgody, ponieważ zgoda na naruszenie prawa

podmiotowego ma charakter odwołalny ze skutkiem ex nunc.

23. W ocenie Sądu Najwyższego zgoda z art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest zgodą na

naruszenie przysługującego nadawcy prawa pokrewnego do nadań programów

z art. 97 u.p.a. Uzyskanie tej zgody wyłącza bezprawność operatora w związku

II CSKP 682/23

13

z rozprowadzaniem programu w ramach realizacji obowiązku must carry/must offer,

ale wyłącznie w zakresie przysługującego nadawcy prawa pokrewnego do nadań

programów na polu eksploatacji „reemitowanie”. Zgoda nadawcy nie może bowiem

dotyczyć innych uprawnionych z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, chyba

że wynika to umów zawartych przez nadawcę i jego wyraźnego oświadczenia.

Dokonując reemitowania programu, operator rozpowszechnia nie tylko nadanie

programu, ale również wchodzące w jego skład utwory, artystyczne wykonania,

fonogramy czy wideogramy. Operator jest więc obowiązany do uregulowania

bezpośrednio z uprawionymi lub za pośrednictwem organizacji zbiorowego

zarządzania zasad korzystania z innych praw autorskich lub praw pokrewnych do

elementów remitowanego programu. Trzeba podkreślić, że uprawnienia wynikające

z przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych powinny być

wykonywane w sposób umożliwiający realizację publicznoprawnego obowiązku must

carry/must offer, a umowy regulujące stosunki w zakresie praw autorskich

i pokrewnych pozostają bez wpływu na uprawnienia i obowiązki wynikające

z art. 43 i art. 43a u.r.tv. (zob. wyroki NSA: z 24.09.2020 r., II GSK 1283/19;

z 23.01.2020 r., II GSK 1375/19).

24. Zgoda nadawcy na rozprowadzanie programu może być udzielona

w każdej formie prawnej (ustnej, pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej

formie szczególnej), a nawet per factia concludentia (poprzez techniczne

udostępnienie sygnału rozpowszechnianego programy). Z istoty obowiązku must

carry/must offer wynika, że zgoda ta – w przeciwieństwie do innych zbliżonych

oświadczeń - nie może być odwołana, ani warunkowana dopóty, dopóki na

operatorze ciąży obowiązek must carry, a na nadawcy obowiązek must offer.

25. W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 43 ust. 2 u.r.tv. reguluje

wszystkie elementy zgody jako oświadczenia woli w rozumieniu cywilistycznym.

Oznaczony jest bowiem zobowiązany do złożenia oświadczenia tj. nadawca, adresat

tego oświadczenia tj. operator oraz treść oświadczenia polegająca na udzieleniu

zgody na rozprowadzanie określonego programu.

26. Odmowa udzielenia zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. na rozprowadzanie

programu skutkuje naruszeniem przez nadawcę publicznoprawnego obowiązku must

II CSKP 682/23

14

offer, ale jednocześnie stanowi naruszenie ustawowego obowiązku złożenia

oświadczenia woli o oznaczonej treści wywołującego skutki (konsekwencje)

cywilnoprawne.

27. W ocenie Sądu Najwyższego przepisy art. 43 i art. 43a u.r.tv. dotyczą tego

samego obowiązku must carry/must offer i powinny być interpretowane łącznie.

W art. 43 u.r.tv. ustawodawca nałożył na oznaczone podmioty publicznoprawny

obowiązek. Natomiast w art. 43a u.r.tv. uregulował sposób jego wykonania oraz tryb

postępowania administracyjnego na wypadek niewykonania obowiązku must offer

przez nadawcę. Celem realizacji obowiązku must carry operator powinien zwrócić

się do nadawcy z wnioskiem o nieodpłatne udostępnienie programu. W przypadku

gdy nadawca wykonując ciążący na nim obowiązek must offer nieodpłatnie

udostępnia program operatorowi, dochodzi jednocześnie do udzielenia zgody,

o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. Udostępnienie programu w trybie art. 43a ust. 1

u.r.tv. zawiera implicite zgodę na rozprowadzanie programu w rozumieniu

art. 43 ust. 2 u.r.tv. W takiej sytuacji rozprowadzanie programu przez operatora

w ramach realizacji obowiązku must carry nie stanowi naruszenia prawa pokrewnego

nadawcy do nadań programów z art. 97 u.p.a. W przypadku, gdy nadawca nie

wykonał obowiązku must offer i nie udostępnił nieodpłatnie programu, operator nie

może „samowolnie” rozpocząć rozprowadzania programu w ramach realizacji

obowiązku must carry.

28. W takiej sytuacji operator może wszcząć postępowanie administracyjne

z art. 43a ust. 2 u.r.tv. przed Przewodniczącym KRRiTV celem „przymuszenia”

nadawcy do wykonania obowiązku must offer, które ostatecznie może zakończyć się

nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej (art. 53 u.r.tv.). Sankcja ta jest jednak

jedynie dolegliwością za niewykonanie publicznoprawnego obowiązku i nie zastępuję

zgody z art. 43 ust. 2 u.r.tv. Stąd też wszczęcie, jak i zakończenie postępowania

przed Przewodniczącym KRRiTV nie uprawnia per se operatora do rozprowadzania

programu. Rozprowadzanie (reemitowanie) programu bez zgody nadawcy będzie

zawsze stanowiło bezprawne naruszenie prawa pokrewnego z art. 97 u.p.a.

29. Z uwagi na cywilnoprawny charakter zgody, o której mowa w art. 43

ust. 2 u.r.tv., jak i obowiązek jej udzielenia (verba legis: „nie może odmówić zgody”),

II CSKP 682/23

15

zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną,

operatorowi przysługuje cywilnoprawne roszczenie materialne, które może być

dochodzone w trybie art. 64 k.c. Zdarzeniem kreującym obowiązek złożenia

oświadczenia woli, o którym mowa w art. 64 k.c. mogą być bowiem określone

przepisy prawa. Zdaniem Sądu Najwyższego tylko uzyskanie prawomocnego

orzeczenia sądu stwierdzającego obowiązek złożenia przez nadawcę oznaczonego

oświadczenia woli, czyli wyrażenia zgody na rozprowadzanie programu w rozumieniu

art. 43 ust. 2 u.r.tv., uprawnia operatora do jego legalnego reemitowania, bez obawy

naruszenia prawa pokrewnego do nadań programów z art. 97 u.p.a. przysługującego

nadawcy.

30. W ocenie Sądu Najwyższego postępowanie przed Przewodniczącym

KRRiTV przewidziane w art. 43a ust. 2 u.r.tv., jak i możliwość wymierzenia

administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie obowiązku must offer nie wyłącza

drogi sądowej przed sądami powszechnymi (cywilnymi). Postępowanie przed

Przewodniczącym KRRiTV, jak i administracyjne kary pieniężne służą realizacji

obowiązku must offer przed nadawcę, jak i wymierzeniu sankcji za niewykonanie

tego obowiązku publicznoprawnego. Postępowania te mogą skłonić nadawcę do

udostępnienia programu operatorowi, co będzie implicite oznaczało wyrażenie zgody

na rozprowadzanie programu. Jednak postępowania te nie mogą doprowadzić do

zastąpienia zgody nadawcy, o której mowa w art. 43 ust. 2 u.r.tv. Zdaniem Sądu

Najwyższego nieudostępnienie programu przed nadawcę w trybie art. 43a

ust. 1 i 2 u.r.tv. oznacza brak zgody na rozprowadzanie programu. Skoro

ustawodawca nie przewidział zastąpienia zgody nadawcy, o której mowa

w art. 43 ust. 2 u.r.tv. w trybie administracyjnym, to należy opowiedzieć się

za dopuszczalnością drogi sądowej w tym zakresie. Ustawa o radiofonii i telewizji nie

wyłącza, ani nie ogranicza czasowo możliwości dochodzenia zastępczego wyrażenia

zgody w trybie art. 64 k.c. przed sądami powszechnymi (cywilnymi).

31. Z ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy meriti wynika, że powód jest

operatorem, na którym spoczywa obowiązek rozprowadzania programu T. (must

carry). Natomiast pozwany jest nadawcą, na którym spoczywa obowiązek

udostępnienie programu T. (must offer). Skoro art. 43 ust. 2 u.r.tv. jest źródłem

cywilnoprawnego obowiązku złożenia oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na

II CSKP 682/23

16

rozprowadzanie programu, to jej brak może być dochodzony przed sądem

powszechnym (cywilnym) w trybie art. 64 k.c. W ramach realizacji obowiązku must

offer pozwany powinien udostępnić powodowi przedmiot swojego prawa

pokrewnego, którym jest nadanie programu (art. 97 u.p.a.). Powód z chwilą

uzyskania zgody pozwanego nabędzie możliwość legalnego korzystania

z przedmiotu prawa pokrewnego do nadań programu T. nieodpłatnie na polu

eksploatacji, którym jest reemitowanie (reemisja).

32. W związku z powyższym zasadne okazały się zarzuty skarżącego

dotyczące naruszenia prawa materialnego, ponieważ Sąd Apelacyjny błędnie

zinterpretował art. 43 ust. 2 u.r.tv.

33. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

uchylił wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego

(art. 108 § 2 k.p.c.).

Dariusz Pawłyszcze

Krzysztof Grzesiowski

Ewa Stefańska

[SOP]

[r.g.]