- Sygnatura akt
- II CSKP 810/25
- Sąd
- Sąd Najwyższy
- Wydział
- Izba Cywilna Wydział II
- Rodzaj
- Wyrok
- Data orzeczenia
- 23 stycznia 2026 r.
- Rozstrzygnięcie
- Orzeczenie uchylone
- Żądanie pozwu
- 73 890 zł
- W serwisie od
Zestawienie z tego dnia- Kategorie
- Sąd Najwyższy
© autorzy OpenStreetMap
Bank ustalał kurs przy wypłacie kredytu frankowego. SN uchylił wyrok apelacyjny
Przejdź do orzeczenia, 16 min czytania
Spór
Kredytobiorcy T.M. i M.M. twierdzili, że umowa kredytu hipotecznego z 19 lipca 2007 r. jest nieważna, a bank pobrał od nich świadczenia nienależne. Bank bronił ważności umowy.
Ustalenia sądu
Sąd ustalił, że kredyt wypłacono w złotych, przeliczając go na CHF według kursu kupna ustalanego przez bank w dniu wypłaty, a raty spłacano według kursu NBP. Sąd Apelacyjny uznał, że postanowienia nie były abuzywne, co Sąd Najwyższy zakwestionował.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, oddalił apelację banku od wyroku ustalającego nieistnienie stosunku prawnego kredytu i zasądził od banku po 4050 zł kosztów postępowania apelacyjnego oraz po 2700 zł kosztów kasacyjnych na rzecz każdego z powodów.
Dlaczego
Sąd Najwyższy uznał, że przeliczenie kwoty kredytu kursem ustalanym jednostronnie przez bank jest nietransparentne i narusza interesy konsumenta. Postanowienia określające kurs i saldo kredytu tworzą nierozłączny mechanizm indeksacji, więc nie można ich oceniać osobno.
Dla firm
Postanowienia pozwalające bankowi samodzielnie ustalać kurs waluty przy przeliczaniu kredytu mogą być niedozwolone, a ich usunięcie może prowadzić do upadku umowy w całości.
Więcej o sprawie
Powodowie spłacali raty od 2011 r. do czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy uznał, że bank mógł jednostronnie przeliczać kwotę kredytu kursem waluty obcej, a zapis o kursie może być niedozwolony.
Nie ulega zaś wątpliwości, że ustalona przez pozwanego równowartość wypłaconej powodom kwoty w PLN, wyrażona w CHF, miała istotne znaczenie dla określenia salda kredytu oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych ustalanych w CHF i przeliczanych na PLN.
- Rozstrzygnięcie
- Orzeczenie uchylone
- Żądanie pozwu
- 73 890 zł
- Sąd
- Sąd Najwyższy, Izba Cywilna Wydział II
- Sygnatura
- II CSKP 810/25
Treść orzeczenia około 16 minut czytania
II CSKP 810/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
23 stycznia 2026 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
Prezes SN Joanna Misztal-Konecka
(przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marcin Krajewski
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 23 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej T.M. i M.M.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 10 października 2024 r., I ACa 2199/23,
w sprawie z powództwa T.M. i M.M.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie ewentualnie o zapłatę,
I. uchyla zaskarżony wyrok i:
1) oddala apelację pozwanego,
2) zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz T.M. i M.M.
po 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych kosztów
postępowania apelacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego
za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty;
II CSKP 810/25
2
II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz T.M. i M.M.
po 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Marcin Krajewski
Joanna Misztal-Konecka Marcin Łochowski
(R.N.)
Uzasadnienie
1. W pozwie wniesionym 26 marca 2021 r. T.M. i M.M. domagali się
zasądzenia od Banku spółki akcyjnej w W. 73 890 zł oraz 47 826,67 CHF tytułem
bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej
przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń nienależnych w okresie od 11
kwietnia 2011 r. do 9 czerwca 2020 r., wraz z bliżej określonymi odsetkami
ustawowymi za opóźnienie, a także ustalenia nieistnienia stosunku prawnego
kredytu wynikającego z umowy kredytu z 19 lipca 2007 r. z powodu jej nieważności.
Powodowie zgłosili również żądanie ewentualne zapłaty w przypadku uznania
umowy zawartej przez strony za zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w
kształcie pozbawionym postanowień abuzywnych.
2. Wyrokiem z 17 maja 2023 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił nieistnienie
stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu z 19 lipca 2007 r. (pkt I),
oddalił dalej idące powództwo (pkt II) i zniósł wzajemnie między stronami koszty
procesu (pkt III).
3. Wyrokiem z 10 października 2024 r., na skutek apelacji pozwanego, Sąd
Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił
powództwo o ustalenie oraz rozstrzygnął o kosztach procesu za obie instancje.
Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego,
z których dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej istotne są następujące:
II CSKP 810/25
3
W dniu 12 lipca 2007 r. powodowie złożyli w Banku spółce akcyjnej w W.
wniosek o udzielenie im na okres 360 miesięcy kredytu w kwocie 354 705 zł, przy
czym jako walutę kredytu wskazali CHF. Wraz z wnioskiem kredytowym powodowie
– na druku przygotowanym przez bank – złożyli oświadczenie, że pośrednik
finansowy przedstawił im w pierwszej kolejności ofertę kredytu w polskim złotym oraz
że po zapoznaniu się z tą ofertą dokonują wyboru kredytu nominowanego w walucie
obcej, mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w
szczególności tego, iż niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost
comiesięcznych rat spłaty kredytu oraz wzrost wartości całego zadłużenia.
Powodowie oświadczyli też, że zostali poinformowani przez pośrednika finansowego
o ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej, a także że są świadomi ponoszenia
obu ryzyk związanych z wybranym przez nich produktem kredytowym i wynikających
z nich konsekwencji.
W dniu 19 lipca 2007 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę
kredytu hipotecznego na okres 360 miesięcy, zgodnie z którą bank udzielił powodom
kredytu w kwocie 355 000 zł „nominowanego do waluty CHF”. Bank wypłacił kredyt
w pięciu transzach, a kwota kredytu została przeliczona na 167 156,13 CHF.
W umowie wskazano, że kredyt wypłacany jest w złotych polskich przy
jednoczesnym przeliczeniu wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna
walut dla CHF ustalanego przez bank i obowiązującego w banku w dniu wypłaty
środków (§ 3 ust. 1 umowy). Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana jest na CHF
według kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu
środków do banku. Według kursu sprzedaży waluty dla CHF z tabeli kursów NBP
przeliczeniu podlega również kwota wymagalnego zadłużenia z tytułu umowy
w przypadku wypowiedzenia umowy oraz ponadplanowa wpłata na poczet
zadłużenia.
Strony umowy zawarły trzy aneksy do umowy z 2007 r., przy czym aneksem
z 23 kwietnia 2014 r. bank umożliwił kredytobiorcom dokonywanie spłaty kredytu
także w „walucie nominacji”, tj. CHF.
W okresie od 11 kwietnia 2011 r. do 9 czerwca 2020 r. powodowie tytułem
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych i kosztów uiścili 73 867,50 zł i 47 826,67 CHF.
II CSKP 810/25
4
Pismem z 4 sierpnia 2020 r., doręczonym 11 sierpnia 2020 r., powodowie
złożyli stronie pozwanej reklamację dotyczącą umowy kredytu z 19 lipca 2007 r.
w zakresie nienależnie pobranych rat kredytowych w kwocie 325 115,27 zł w okresie
od 3 sierpnia 2007 r. do 9 czerwca 2020 r., wzywając stronę pozwaną do ich zapłaty
bądź w przypadku uznania, że umowa nadal wiąże strony, do zapłaty kwoty
103 614,22 zł – w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma. Pismem z 7 września
2020 r. strona pozwana odmówiła wypłaty wskazanych przez powodów kwot,
argumentując, że zawarta przez strony umowa kredytu jest ważna i nie zawiera
klauzul abuzywnych.
4. Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej oceny prawnej dochodzonych przez
powodów roszczeń.
W ocenie Sądu odwoławczego nie ma podstaw do uznania, jakoby powodowie
nie byli dostatecznie poinformowani przez pozwanego o ryzykach, jakie wiązały się
z zawarciem spornej umowy. Bank w pełni zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny co do ryzyka walutowego. Ponadto Sąd ten wskazał, że w przypadku
kredytu indeksowanego do waluty obcej ryzyko i nieprzewidywalność wobec
zmienności kursu walut są oczywiste, nawet jeśli w dniu zawarcia umowy nie
prognozowano tak drastycznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego w przyszłości.
Tym samym okoliczność wzrostu kursu CHF sama w sobie nie może stanowić
podstawy do stwierdzenia nieważności umowy.
Sąd drugiej instancji doszedł do wniosku, że umowa łącząca strony określa
„kwotę kredytu” w sposób wymagany w art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
– Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”). Zgodność umowy z tą regulacją przemawiała
za koniecznością ustalenia jej ważności w całości od daty jej podpisania przez strony.
Sąd wywiódł, że „kwota kredytu” indeksowanego do CHF oznacza świadczenie
wypłacone w walucie polskiej na rzecz kredytobiorcy. W przeciwieństwie do licznych
umów kredytów indeksowanych do CHF w spornej umowie kwota 355 000 zł nie tylko
została zapisana jako „kwota kredytu”, w rozumieniu przyjętym w art. 69 ust. 2 pkt 2
pr.bank., ale także w jej § 3 ust. 2 zostało wprost zapisane, że „kredyt wypłacany jest
w złotych”. Kredyt udzielony powodom na podstawie umowy został uruchomiony
w pięciu transzach w okresie od 24 lipca 2007 r. do 18 sierpnia 2008 r. i kwotę kredytu
II CSKP 810/25
5
przeliczono na 167 156,13 CHF. Na rzecz powodów wypłacono taką samą kwotę,
jak zapisana w umowie w złotych. Z tego samego postanowienia umowy wynikało,
że kwota jest przeliczana na CHF według kursu tej waluty z dnia „wypłaty środków”,
wyłącznie jednak po to, aby została w ten sposób ustalona w CHF wysokość rat
kapitałowo-odsetkowych.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że umowa łącząca strony procesu nie była
sprzeczna z innymi uregulowaniami ustawowymi ani zasadami współżycia
społecznego, nie zawierała również postanowień mających na celu obejście ustawy.
Zdaniem Sądu odwoławczego powodowie dobrowolnie nawiązali stosunek
zobowiązaniowy z uwagi na korzystniejsze warunki niż w przypadku zaciągnięcia
kredytu złotowego. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że przez wprowadzenie
do umowy mechanizmu przeliczania waluty czynność prawna w całości miałaby być
sprzeczna z normami pozaprawnymi w okresie zawierania i wykonywania umowy.
Sporna umowa nie naruszała też art. 3531 k.c. Nie uderzała ona bynajmniej
w naturę, istotę stosunków obligacyjnych, opartych na zasadzie konsensualności,
wykluczającej pozostawienie jednej stronie, w tym zwłaszcza silniejszej
ekonomicznie, uprawnienia do określenia wysokości zobowiązania własnego,
a przede wszystkim świadczeń wypełnianych przez następne lata przez drugą jej
stronę. Taka sytuacja występuje w tego rodzaju umowach kredytu, w których
podstawą ustalenia tych świadczeń jest kurs waluty określony w tabelach kursowych
banku, na którym spoczywa obowiązek podania ustalanych kursów do wiadomości
klientów (jak wynika z art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank.), a więc którego nie ograniczają
żadne reguły prawne związane z ustaleniem kursów walut na swoje potrzeby, w tym
w celu obliczania wysokości zobowiązań klientów. Uprawnienie do jednostronnego
narzucenia wysokości zobowiązania własnego i świadczeń obciążających
kredytobiorcę narusza zasadę konsensualności i wzajemności w stosunkach
kontraktowych w możliwie najgłębszy sposób.
Umowa zawarta przez strony oparta została jednak na innej konstrukcji, a więc
na określeniu „kwoty kredytu” wprost w jej treści i na jej wypłaceniu w tej samej
wysokości, jak również na zastosowaniu przy jego spłacie kursu sprzedaży CHF
ogłaszanego przez NBP, z dnia poprzedzającego uregulowanie każdej kolejnej raty
II CSKP 810/25
6
kredytu. Pozwany bank nie został więc w umowie wyposażony w uprawnienie do
jednostronnego określenia wysokości własnego świadczenia oraz zobowiązań
z tytułu rat, które obciążały powodów przez kolejne lata wykonywania tej umowy na
zasadach określonych w jej treści. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie było również
podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących abuzywności postanowień umowy
w zakresie dotyczącym przeliczenia udzielonej powodom kwoty kredytu na CHF przy
odniesieniu do kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez bank i obowiązującego
w banku w dniu wypłaty środków. Nie budziło wątpliwości Sądu drugiej instancji, że
w tym przypadku bank miał swobodę ustalenia kursu waluty w dniu przeliczenia,
niemniej jednak dla uznania abuzywności danego zapisu umowy konieczne jest, aby
był on rażąco krzywdzący dla konsumenta. Taka sytuacja nie miała miejsca w tym
przypadku.
Za istotne Sąd odwoławczy uznał również to, że kwota kredytu udzielonego
powodom nie była sporna i została wypłacona w takiej wysokości, jak wskazano to
wprost w umowie w złotych polskich. Zarówno w przypadku wpłat w złotych polskich,
jak i w przypadku wpłat dokonywanych we frankach szwajcarskich, przeliczanych
w oparciu o obiektywny kurs NBP (czyli taki, na jaki bank nie miał żadnego wpływu),
rozliczenie zadłużenia wynikającego z przedmiotowej umowy odbywało się zgodnie
z jej warunkami, co do których nie było podstaw do stwierdzenia, że są abuzywne,
czy też nieważne, w oparciu o obowiązujące regulacje prawne.
Sąd Apelacyjny podkreślił również, że o zasadach ustalania wysokości rat
kredytowych powodowie zostali właściwie poinformowani przed zawarciem umowy.
Zdawali też sobie sprawę z tego, że wysokość rat będzie uzależniona od tendencji
kursowych na rynku, którego stan był oddawany w obiektywnych notowaniach
ogłaszanych przez NBP. W niniejszej sprawie bank wprost w umowie zastosował
kurs o charakterze rynkowym, obiektywny, ustalony i podawany do publicznej
wiadomości przez niezależny organ.
Sąd Apelacyjny wskazał, że w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania
orzeczenia wskazujące na brak możliwości zastępowania w kwestionowanych przez
konsumentów umowach kredytu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych. Nie ma
bowiem przeszkód do dalszego wykonywania umowy w takim kształcie i takiej treści,
II CSKP 810/25
7
w jakiej została ona od początku zawarta. Podkreślił, że w tzw. sprawach frankowych
nieuczciwa nie jest sama waloryzacja, ale jej dokonywanie przez zastosowanie kursu
ustalanego samodzielnie przez bank w sposób nietransparentny, nieznany
konsumentowi, według nieujawnionych kryteriów. W niniejszej sprawie taka sytuacja
nie występuje.
Tym samym, oceniając treść i okoliczności zawarcia spornej umowy, Sąd
odwoławczy doszedł do wniosku, że była ona ważna.
5. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiedli powodowie,
zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie prawa
materialnego, a mianowicie: art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 i 2
w zw. z art. 3852 k.c.; art. 3531 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c.; art. 3531 w zw. z art. 58 § 1
k.c., a także art. 69 ust. 1 oraz art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4a pr.bank. Skarżący domagali
się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Skarżący zgłosili też ewentualny wniosek
o orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa głównego
w całości lub powództwa ewentualnego w całości oraz orzeczenie o kosztach
postępowania obu instancji i postępowania kasacyjnego.
6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany domagał się jej oddalenia
i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
7. Nie sposób odmówić słuszności zarzutom sformułowanym w skardze
kasacyjnej, które zmierzały do podważenia przyjętej za podstawę zaskarżonego
wyroku oceny postanowień umowy kredytu zawartej przez strony pod kątem ich
abuzywności. Sąd Apelacyjny stwierdził bowiem, że sporna umowa kredytu nie
zawiera niedozwolonych klauzul umownych, i wskazał, iż zastosowany w niej
mechanizm indeksacji, określający wysokość świadczenia kredytodawcy oraz rat
kapitałowo-odsetkowych obciążających kredytobiorcę, nie naruszał rażąco interesów
powodów (konsumentów), gdyż ustalenie wysokości kolejnych rat spłaty nie zostało
pozostawione jednostronnej decyzji banku, lecz było uzależnione od czynnika
obiektywnego, odwołującego się do średniego kursu sprzedaży waluty indeksacyjnej,
ogłaszanego przez NBP w dniu poprzedzającym wymagalność tych rat.
II CSKP 810/25
8
8. W pierwszej kolejności za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 65
§ 1 i 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnej wykładni
umowy kredytu.
Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sądy meriti, którymi Sąd
Najwyższy jest związany, wynika, że kredyt wypłacony został w złotych polskich przy
jednoczesnym przeliczeniu na CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalanego
przez bank i obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. Tak ustalona kwota
stanowiła podstawę określenia wysokości zadłużenia kredytobiorców,
a w konsekwencji również wysokości spłacanych rat. Natomiast dokonywane spłaty
w złotych polskich przeliczane były w oparciu o kurs NBP.
Stanowisko Sądu Apelacyjnego, jakoby tak ukształtowana umowa nie
przewidywała jednostronnego określania wysokości własnego świadczenia przez
bank, pomija, że bank uprawniony był do jednostronnego przeliczenia kwoty
udostępnionego kapitału kredytu kursem waluty obcej, a w konsekwencji do
jednostronnego określenia salda kredytu. W odniesieniu do tego przeliczenia bowiem
bank nie stosował kursu NBP (jak w przypadku przeliczenia spłat), lecz kurs ustalany
samodzielnie. Nie ulega zaś wątpliwości, że ustalona przez pozwanego
równowartość wypłaconej powodom kwoty w PLN, wyrażona w CHF, miała istotne
znaczenie dla określenia salda kredytu oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych
ustalanych w CHF i przeliczanych na PLN.
Sąd Apelacyjny niezasadnie ograniczył analizę postanowień umownych
określających mechanizm indeksacji wyłącznie do fragmentu jego działania,
odnoszącego się do kursu CHF stosowanego do ustalenia kolejnych rat kapitałowo-
odsetkowych i nie wziął pod uwagę tego, że prawidłowe określenie tych rat wymagało
w pierwszej kolejności właściwego ustalenia równowartości w CHF wypłaconej
powodom kwoty kredytu.
9. Zasadne są także zarzuty naruszenia art. 3851 § 1 k.c., sprowadzające się
w istocie do wadliwej – w ocenie skarżących – kwalifikacji postanowień umownych
dotyczących przeliczania kursów walut jednostronnie przez bank, oraz zarzut
naruszenia art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c. przez uznanie, że nie ma
II CSKP 810/25
9
niedozwolonego charakteru postanowienie odsyłające do kursu waluty swobodnie
ustalonego przez bank, jeżeli kurs ten w rzeczywistości był zbliżony do kursu NBP.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że postanowienia
umowy określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na
złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą pozwalające
bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych
postanowień umownych; kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób
sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (zob. np. wyroki:
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22;
z 16 września 2025 r., II CSKP 1059/23; z 21 października 2025 r., II CSKP 138/24,
i z 29 października 2025 r., II CSKP 486/25). Co więcej, sprzeczność z dobrymi
obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na samym
uzależnieniu wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku, przy
czym dla tej oceny nie ma znaczenia, w jakim stopniu bank w rzeczywistości z tej
swobody korzystał i w jakim stopniu wyznaczony kurs pokrywał się
z tym obowiązującym na rynku międzybankowym. Oceny, czy postanowienie
umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się bowiem według stanu
z chwili zawarcia umowy (uchwała SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC
2019, nr 1, poz. 2).
Nie budzi również wątpliwości, że określenie wysokości należności
obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą
z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez
wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne,
pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron
umowy kredytu. W konsekwencji, postanowienia takie są niedopuszczalne, a ich
bezskuteczność może prowadzić do upadku umowy w całości (zob. np. wyroki SN:
z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 12 grudnia
2023 r., II CSKP 1549/22, i z 2 października 2025 r., II CSKP 933/24). Jedynie
marginalnie zastrzec trzeba, że nie czyni transparentnymi postanowień umowy to, iż
konsument przyjął do wiadomości, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty go
obciąża, ani też odebranie od konsumenta oświadczenia, zawartego we wniosku
II CSKP 810/25
10
o udzielenie kredytu, wedle którego został on poinformowany o ponoszeniu ryzyka
wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i zaakceptował to
ryzyko.
W orzecznictwie zwrócono także uwagę, że indeksacja kredytu do waluty
obcej nie może funkcjonować i wywierać zamierzonych skutków bez postanowień
umownych określających kurs, po którym następuje przeliczenie zobowiązań stron
w sposób pozwalający wyrazić wysokość kredytu i spłacanych rat w walucie
indeksacji i w walucie, w jakiej następuje spłata. Eliminacja ze skutkiem ex tunc
postanowień przeliczeniowych z powodu abuzywności pociąga za sobą sytuację,
w której świadczenia stron umowy kredytu mają zgodnie z umową podlegać
przeliczeniu na walutę indeksacji, jednakże umowa nie określa kursu właściwego do
dokonania tych przeliczeń, co uniemożliwia ich realizację. Postanowienia umowne
określające sposób ustalenia kursu waluty obcej i postanowienia wiążące saldo
kredytu oraz wysokość rat z walutą obcą (walutą indeksacji) stanowią zatem
nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji, nadającego umowie kredytu
określony charakter, którego elementem jest ryzyko walutowe. Usunięcie jednego
z nich rzutuje na istotę drugiego, toteż nie mogą one stanowić odrębnego przedmiotu
oceny pod kątem abuzywności (zob. wyroki SN z 25 października 2023 r., II CSKP
820/23, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, oraz powołane tam dalsze
orzecznictwo). Sąd Apelacyjny nie dostrzegł tej zależności oraz jej znaczenia dla
transparentności całego mechanizmu indeksacji, co nie pozwoliło odeprzeć
skutecznie zarzutu naruszenia art. 3851 § 1 k.c., stanowiącego – w związku z art. 189
k.p.c. – podstawę prawidłowej oceny zasadności dochodzonych roszczeń.
Przesądzenie zasadności powyższych zarzutów czyni zbędnym odnoszenie
się do zarzutów naruszenia art. 3531 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. oraz art. 69 ust. 1, 2
pkt 2 i 4a pr.bank.
10. W skardze kasacyjnej zawarty został wniosek o orzeczenie
reformatoryjne. Jeżeli zasadne okazały się wyłącznie zarzuty naruszenia prawa
materialnego, Sąd Najwyższy może uchylić zaskarżone orzeczenie i orzec co do
istoty sprawy (art. 39816 k.p.c.), co wprawdzie stanowi odstępstwo od systemu
kasacyjnego na rzecz systemu rewizyjnego, jednak jest podyktowane niezwykle
II CSKP 810/25
11
istotnymi względami ekonomii procesowej, dążeniem do skrócenia postępowania
i obniżenia jego kosztów.
Uznać należy, że wniosek o wydanie orzeczenia reformatoryjnego stanowi
jedynie element konieczny pozwalający uruchomić kompetencję Sądu Najwyższego
w zakresie odstąpienia od typowego dla postępowania kasacyjnego orzeczenia
kasatoryjnego. Sąd Najwyższy nie jest natomiast związany wnioskiem skarżącego
co do losów zaskarżonego orzeczenia i winien wydać rozstrzygnięcie merytoryczne
co do apelacji stosownie do wyników postępowania. W konsekwencji, realizacji
kompetencji Sądu Najwyższego w tym zakresie nie stoi na przeszkodzie wadliwe
określenie przez skarżącego żądania na etapie postępowania kasacyjnego
w zakresie, który nie został zaskarżony apelacją (oddalenie powództwa o zapłatę nie
było objęte kognicją sądu odwoławczego z uwagi na niezaskarżenie tego
rozstrzygnięcia przez powodów).
Stwierdzenie zasadności zarzutów kasacyjnych oznacza, że orzeczenie Sądu
pierwszej instancji – w zakresie poddanym kontroli apelacyjnej, a zatem w punkcie
I ustalającym nieistnienie stosunku prawnego kredytu wynikającego ze spornej
umowy – jest prawidłowe, stąd apelacja pozwanego podlega oddaleniu.
Konsekwencją powyższego jest rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego oraz postępowania kasacyjnego oparte na art. 98 § 1, 11, 3 w zw.
z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 (dla postępowania apelacyjnego)
i § 10 ust. 4 pkt 2 (dla postępowania kasacyjnego) rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł jak
w sentencji.
Marcin Krajewski
Joanna Misztal-Konecka
Marcin Łochowski
(R.N.)
[SOP]
Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.