Prokurator chciał wyłączyć czterech sędziów SN. Wniosek pozostawiono bez rozpoznania

Prokurator wniósł o wyłącznie 4 sędziów z pięcioosobowego składu,

ponieważ:

1) osoby te nie mogą tworzyć i nie tworzą sądu realizującego prawo do sądu

ustanowionego ustawą, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego,

a w konsekwencji nie mogą orzekać;

II KB 147/25

2

2) nie respektują Konstytucji RP oraz prawa unijnego i orzeczeń trybunałów

europejskich, czego przejawem było ubieganie się o stanowiska sędziów SN, jak

i przystępowanie przez nich do rozpoznawania spraw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony po rozpoczęciu przewodu

sądowego, pozostawia się bez rozpoznania (art. 41 § 2 k.p.k.). Przepis wprost

dotyczy sędziego zasiadającego w składzie rozpoznającym sprawę na rozprawie.

Dlatego w doktrynie przeważa teza o nieograniczonej czasowo możliwości złożenia

wniosku o wyłączenie sędziego w sprawach rozpoznawanych na posiedzeniu.

Jednak praktyka działania części prokuratorów wykazała błędność tej tezy.

Ustawodawca nie przewidział, że celem prokuratora może być uniemożliwienie

rozstrzygnięcia kwestii incydentalnej, tj. wniosku o wyłączenie sędziego mającego

rozpoznać zażalenie na pozostawienie bez rozpoznania prywatnego aktu

oskarżenia. Oczywistym celem art. 41 § 2 k.p.k. jest zapobieżenie paraliżowaniu

postępowania wnioskami o wyłączenie sędziego. W przypadku wyznaczenia

posiedzenia przepis należy stosować zgodnie z jego celem i pozostawiać bez

rozpoznania wnioski mające na celu jedynie uniemożliwienie odbycia posiedzenia.

Skład, który prokurator usiłował wyłączyć, nie ma rozpoznać sprawy karnej,

lecz sprawę incydentalną: wniosek o wyłączenie sędziego wyznaczonego do

rozpoznania zażalenia na pozostawienie bez rozpoznania prywatnego aktu

oskarżenia. Wniosek prokuratora nie wskazuje okoliczności, o których mowa

w art. 40 lub 41 § 1 k.p.k., lecz kwestionuje uprawnienie sędziów objętych

wnioskiem do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, co

pozostaje poza kognicją Sądu Najwyższego (art. 29 § 3 ustawy o Sądzie

Najwyższym), sądów powszechnych (art. 42a § 2 Prawa o ustroju sądów

powszechnych), sądów administracyjnych (art. 5 § 1b Prawa o ustroju sądów

administracyjnych) i sądów wojskowych (art. 23a § 2 Prawa o ustroju sądów

wojskowych). Przy tym powyższe przepisy nie wprowadziły nowych norm, gdyż

wynikają one wprost z art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Sąd może pozbawić lub

zawiesić prawo i obowiązek sędziego pełnienia służby tylko w przypadkach

określonych w ustawie i nie może przyjąć za przesłankę wyłączenia sędziego tezy

zakładającej niemożność udziału w składzie sądu ustanowionego ustawą.

II KB 147/25

3

Powołane wyżej przepisy ustaw ustrojowych sądownictwa zostały

ustanowione ustawą z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw.

Z preambuły tej ustawy wynika, że jej celem było jedynie potwierdzenie norm

wynikających z Konstytucji, a które to normy zaczęły być kwestionowane dopiero

bezpośrednio przed uchwaleniem ustawy. Wniosek o wyłącznie sędziego nieoparty

na okolicznościach z art. 40 lub 41 § 1 k.p.k. nigdy nie może zostać uwzględniony,

a tym samym wniosek taki służy jedynie uniemożliwieniu odbycia posiedzenia.

Dlatego wniosek taki pozostawia się bez rozpoznania na podstawie art. 41 § 2

k.p.k., zastosowanego do posiedzenia.

Na podstawie art. 30 k.p.k. o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania orzeka

sąd jednoosobowo, a sprawozdawca nie podlega wyłączeniu na podstawie art. 42

§ 4 k.p.k., ponieważ przepis ten dotyczy orzekania „w kwestii wyłączenia”, a nie

o niedopuszczalności rozpoznania wniosku o wyłączenie (zob. postanowienie SN

z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom

I. Komentarz do art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza

73-74; M. Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do

wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3;

H. Paluszkiewicz w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka,

Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w: Kodeks postępowania karnego.

Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza 19; W.

Jasiński w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7,

Legalis 2026, art. 41, Nb 20).

[J.J.]

[a.ł]

Dariusz Pawłyszcze