Odwołanie sędzi SN od postanowienia o wyłączeniu pozostawione bez rozpoznania

15 marca 2023 r. sędzia Sądu Najwyższego M. B. wniosła odwołanie od

postanowienia Sądu Najwyższego z 27 lutego 2023 r., II KB 10/22 w przedmiocie

wyłączenia sędziego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odwołanie należało pozostawić bez rozpoznania.

Wyrokiem z 22 września 2026 r., K 21/26, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

1) art. 42a § 3-14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, ze zm.),

2) art. 23a § 4-15 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów

wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614),

3) art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.

U. z 2024 r. poz. 622)

II KBO 1/23

2

– są niezgodne z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w

związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej.

Z kolei, wyrokiem z 23 września 2025 r., P 3/25, Trybunał Konstytucyjny orzekł

m.in., że: art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca

2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.

U. z 2019 r. poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku

Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez

wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania

czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw

Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, w związku z

art. 173, w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym skutki ww. wyroku z 22 września 2026 r. nastąpiły z

chwilą jego wydania. Do tej chwili objęte orzeczeniem przepisy korzystały z

domniemania konstytucyjności. Zaś od daty zapadłego wyroku utraciły one moc

obowiązującą. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego bowiem mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 189 Konstytucji RP). Nadto,

Trybunał w okolicznościach niniejszej sprawy nie skorzystał z możliwości określenia

innego terminu utraty obowiązującej wymienionych przepisów (art. 190 ust. 3

Konstytucji RP).

Utrata mocy obowiązującej m.in. art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017

r. o Sądzie Najwyższym sprawiła, że w porządku prawnym niedopuszczalne stało się

badanie spełnienia przez m.in. sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości

i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego

postępowania po powołaniu, na wniosek jakiegokolwiek podmiotu. Przestały również

obowiązywać uregulowania, które dotyczyły nie tylko wniosku, ale także trybu i

przesłanek jego rozpoznania, włącznie z procedurą odwoławczą.

W rezultacie, złożony w niniejszej sprawie wniosek, na podstawie ówcześnie

obowiązujących przepisów prawa, korzystających z domniemania konstytucyjności,

z chwilą utraty przez nie mocy obowiązującej, stał się niedopuszczalny, ponieważ dla

jego rozpoznania nie jest przewidziana procedura sądowa. W związku z tym, że

został wniesiony w ramach postępowania karnego, sytuację tę należy rozpatrzyć w

kontekście negatywnych przesłanek procesowych wymienionych w art. 17 k.p.k.

Zatem, muszą być spełnione odpowiednie warunki procesowe, aby postępowanie

II KBO 1/23

3

karne mogło się toczyć, chyba że przepis szczególny pozwalałby na zastosowanie

tych uregulowań chociażby odpowiednio. Takim przepisem był art. 29 § 24 ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, który stanowił, że w sprawach

nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz

postępowania odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu

obowiązujące w postępowaniu, którego wniosek dotyczy. W istocie, z chwilą utraty

mocy obowiązującej tego uregulowania, ustały podstawy do jakiegokolwiek

stosowania przepisów procedury karnej. Jednakże, zaistniała sytuacja musi mieć na

względzie – wskazaną powyżej – okoliczność, że omawiane uregulowania do

pewnego momentu korzystały z domniemania konstytucyjności, a zatem in casu

nawiązywały do przepisów Kodeksu postępowania karnego, dotyczących zażalenia.

Tam zatem, należy poszukiwać rozwiązania zaistniałego problemu. Zgodnie z art.

429 § 1 k.p.k. prezes sądu pierwszej instancji odmawia przyjęcia środka

odwoławczego, jeżeli wniesiony został po terminie lub przez osobę nieuprawnioną

albo jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Z kolei, w myśl art. 430 § 1 k.p.k. sąd

odwoławczy pozostawia bez rozpoznania przyjęty środek odwoławczy, jeżeli

zachodzą okoliczności określone w art. 429 § 1 albo jeżeli przyjęcie tego środka

nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu. Natomiast, § 2 tego

przepisu stanowi, że na postanowienie przysługuje zażalenie do innego

równorzędnego składu sądu odwoławczego, chyba że zostało wydane przez Sąd

Najwyższy. Prowadzi to do wniosku, że pozostawienie niedopuszczalnego środka

odwoławczego przez Sąd Najwyższy stanowi jego arbitralną decyzję procesową.

Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 429 § 1 w zw. z art. 430

§ 1 i 2 k.p.k. rozstrzygnął jak w sentencji.

Jacek Grela

[S.J.]

[a.ł]