Wnioskodawczyni chciała 500 tys. zł więcej niż w 1992 roku. SN oddalił kasację

II KK 441/25

2

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2025 roku, sygn. II Ko 44/24, Sąd Okręgowy w

Radomiu działając na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy

z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego

(tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 442, dalej „ustawa lutowa”) umorzył

postępowanie z wniosku L.B. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Apelację od powyższego orzeczenia sądu I Instancji wniósł pełnomocnik

wnioskodawczyni adw. A.B., zarzucając:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który

mógł mieć i faktycznie miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w

szczególności

w postaci nieustalenia czy, a jeśli tak, to jaka różnica istnieje pomiędzy

zadośćuczynieniem, które należałoby przyznać obecnie, jako pierwotne, a

tym, które zostało przyznane w wyniku wydania postanowienia przez b. Sąd

Wojewódzki w Radomiu z dnia 14 października 1992 r. sygn. II Ko 49/92, jak

też błędnego nieustalenia, że w sprawie istnieją inne okoliczności o

charakterze względów słuszności (sprawiedliwości) wskazanych normą art. 8

ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, co uniemożliwiło prawidłowe

zastosowanie normy art. 8 ust. 4 ustawy lutowej, a w konsekwencji

doprowadziło do umorzenia postępowania w oparciu o art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.;

2. rażącą obrazę prawa materialnego w postaci art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1

i w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność

na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz zwłaszcza w zw. z art.

445 § 1 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na umorzeniu postępowania o zasądzenie kwoty

zadośćuczynienia uzupełniającego, motywowanego względami słuszności

(sprawiedliwości) bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności

sprawy, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie obrażonych

II KK 441/25

3

przepisów prowadzić powinna do uwzględnienia wniosku w żądanej

wysokości.

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie wniosku i

zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni sumy 500.000 złotych

tytułem zadośćuczynienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Wyrokiem z 8 lipca 2025 roku, sygn. II AKa 131/25, Sąd Apelacyjny w Lublinie

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od powyższego prawomocnego rozstrzygnięcia wniósł pełnomocnik

wnioskodawczyni, zarzucając mającą istotny wpływ na treść wyroku rażącą obrazę

prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego

1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych

za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz zwłaszcza w

zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez ich oczywiście błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polegające na oddaleniu wniosku o zasądzenie kwoty

zadośćuczynienia uzupełniającego, motywowanego względami słuszności

(sprawiedliwości), bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co

doprowadziło do bezzasadnego umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1

pkt 7 k.p.k., w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie przepisu art. 8 pkt

4 ustawy lutowej, oznacza, że nie doszło do powagi rzeczy osądzonej, a w

konsekwencji powinna doprowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego wyroku Sądu

Okręgowego w Radomiu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I

instancji.

W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawczyni istotnie okazała się

bezzasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu

bez udziału stron, w trybie przewidzianym przez art. 535 § 1 i 3 k.p.k.

II KK 441/25

4

Tytułem wstępu przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k. kasacja może

być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego

rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść

orzeczenia. Co do zasady może zostać złożona jedynie od prawomocnego wyroku

sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.). Jako środek

zaskarżenia o wiele bardziej w stosunku do apelacji sformalizowany musi spełniać

restrykcyjne wymogi w zakresie konstrukcji zarzutów, zaś nierespektowanie tych

wymagań skutkuje bądź niedopuszczalnością tego środka (art. 530 § 2 k.p.k.), bądź

w fazie merytorycznej oceny uznaniem jego oczywistej bezzasadności – art. 535 §

3 k.p.k. (por. postanowienie SN z 23 lutego 2022 r., IV KK 437/21, Lex 3403008).

Oceniając więc każdorazowo zarzut kasacyjny wskazujący na zaistnienie rażącej

obrazy prawa materialnego należy mieć na uwadze, że w utrwalonym orzecznictwie

Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje się, że kasacja nie stanowi trzeciej

instancji rozpoznawania spraw karnych, lecz jest nadzwyczajnym środkiem

odwoławczym mającym na celu eliminację błędów wynikających z wadliwego w

stopniu rażącym zastosowania przepisów prawa materialnego lub procesowego

albo związanych z wystąpieniem przesłanek z art. 439 § 1 k.p.k. Celem kasacji jest

zatem wyłącznie wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnych orzeczeń

dotkniętych poważnymi wadami w postaci bezwzględnych przyczyn odwoławczych

lub innych rażących naruszeń prawa sądu odwoławczego o podobnej randze, co

sprawia, że postępowanie kasacyjne toczyć się może jedynie w tym tylko

kontekście, a nie odnośnie do merytorycznego rozpoznania sprawy, w której

kasacja została wniesiona (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 25 lutego

2014 r., IV KK 6/14, Lex 1444343; 30 stycznia 2019 r., V KK 465/18, Lex 2621140;

23 sierpnia 2023 r., I KK 186/23, Lex 3723066; 21 stycznia 2025 r., III KK 605/24,

Lex 3839043; 27 marca 2025 r., II KK 517/24, Lex 3847500; 2 kwietnia 2025 r., V

KK 18/25, Lex 3850614; 29 maja 2025 r., III KK 203/25, Lex 3899477). Reguły

postępowania kasacyjnego zawarte w Rozdziale 55 Kodeksu postępowania

karnego mają przy tym zastosowanie także do postępowań prowadzonych na

podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego

II KK 441/25

5

bytu Państwa Polskiego (postanowienie SN z 18 października 2023 r., III KK 91/23,

Lex 3632289).

Postępowanie kasacyjne nie jest zatem postępowaniem, które miałoby ponawiać

kontrolę odwoławczą. Oznacza to, że w kasacji nie można podnosić zarzutów

typowych dla postępowania apelacyjnego, kwestionujących orzeczenie organu a

quo. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w toku postępowania odwoławczego dojdzie do

tzw. „efektu przeniesienia”, czyli zaabsorbowania do orzeczenia sądu ad quem

uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji, wskutek nierozpoznania lub

nienależytego rozpoznania środka zaskarżenia. Wówczas w kasacji winny jednak

zostać podniesione i opatrzone pogłębioną argumentacją zarzuty wskazujące na

wadliwe procedowanie tego sądu, w następstwie czego doszło do przeniknięcia

uchybienia, którego dopuścił się sąd a quo do orzeczenia sądu drugiej instancji (m.

in. postanowienie SN z 14 stycznia 2021 r., IV KK 438/20, Lex 3106214;

postanowienie SN z 23 kwietnia 2025 r., III KK 127/25, Lex 3880255).

Tymczasem postawiony przez pełnomocnika w rozpoznawanym nadzwyczajnym

środku zaskarżenia zarzut rażącej obrazy prawa materialnego odnosi się wprost do

orzeczenia sądu I instancji, dotycząc przepisów, których sąd odwoławczy nie

stosował, a co za tym idzie nie mógł ich naruszyć. Sąd ad quem jedynie kontrolował

zaskarżone orzeczenie, utrzymując je w mocy. Skarżący kwestionuje trafność

wyrażonego poglądu prawnego przez sąd I instancji, który został dostatecznie w

uzasadnieniu wyroku tego sądu uargumentowany, a następnie zaakceptowany

przez sąd odwoławczy, nie czyniąc żadnych zarzutów względem dokonanej kontroli

apelacyjnej.

Analiza sformułowanego zarzutu kasacyjnego nie wykazała zatem

prawdopodobieństwa choćby w nieznacznym stopniu, by w toku postępowania

apelacyjnego lub w wyroku sądu ad quem doszło do rażącego naruszenia prawa

mogącego mieć istotny wpływ na treść wyroku, o którym mowa w art. 523 § 1 k.p.k.

W realiach niniejszej sprawy naruszenie prawa karnego materialnego przez sąd

odwoławczy wskazane w zarzutach kasacji nie miało miejsca. Nie mogła ona zatem

przynieść pożądanego przez pełnomocnika rezultatu i musiała spotkać się z

uznaniem sformułowanych weń zarzutu za oczywiście bezzasadny.

II KK 441/25

6

W związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka odwoławczego, Sąd

Najwyższy po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. obciążył skarżącą

kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

[WB]

[a.ł]