Odprawa po przekształceniu służby w pracę. SN nie przyjął skargi kasacyjnej powódki

Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 28 listopada 2024 r. zmienił,

zaskarżony apelacją pozwanego Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej w

Białymstoku, wyrok Sądu Rejonowego Białymstoku z dnia 19 lutego 2024 r.,

zasądzający od pozwanego na rzecz powódki M.P. kwotę 62.234,10 zł tytułem

odprawy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia

II PSK 54/25

2

zapłaty, w ten sposób, że powództwo oddalił (pkt I) oraz zasądził od powódki na

rzecz pozwanego kwotę 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

za obie instancje z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia

się wyroku do dnia zapłaty (pkt II).

Sąd Okręgowy za niezasadne uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji,

jakoby przedawnienie roszczenia o odprawę pieniężną z art. 163 ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 1799 ze

zm.) w związku z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy

wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz.

1948, dalej ustawa wprowadzająca) rozpoczęło swój bieg dopiero w dniu 6 lutego

2024 r., tj. od momentu rozstrzygnięcia wątpliwości do słuszności tego rodzaju

roszczeń przez Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23

(OSNP 2024, nr 7, poz. 69). Data uchwały Sądu Najwyższego nie może zostać

uznana za datę wymagalności roszczenia o odprawę, ponieważ prawo do

dochodzonej przez powódkę odprawy powiązane zostało ze zwolnieniem

funkcjonariusza ze służby, co nastąpiło z dniem 1 czerwca 2017 r. Stosownie zaś

do art. 252 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji

Skarbowej (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 615, dalej „ustawa o

KAS”), 3-letni okres przedawnienia tego roszczenia upływał z dniem 1 czerwca

2020 r. Wymagalność roszczenia o odprawę i związane z nią rozpoczęcie biegu

przedawnienia nie zależy od wydania korzystnego dla uprawnionego wyroku

sądowego, czy też uchwały Sądu Najwyższego w innej sprawie. Jednocześnie brak

było podstaw do przyjęcia, że znajduje zastosowanie art. 252 ust. 2 ustawy o KAS,

ponieważ powódka nie wykazała, aby w jej przypadku wystąpiły szczególne

okoliczności (np. obłożna choroba czy pozostawanie w śpiączce), pozwalające na

nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia. Tym bardziej, że powódka składała już

pozew o to samo roszczenie, występując z fachowym pełnomocnikiem.

Powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego skarga kasacyjną,

domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy

przez zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 62.234,10 zł wraz z odsetkami

za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy

oraz kosztów postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości

II PSK 54/25

3

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji,

zasądzenia od pozwanego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądem

Najwyższym, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego, jak i przepisów procesowych, mogących mieć wpływ na wynik

sprawy, to jest: 1) art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 170 ust.

1, 3 i 4 ustawy wprowadzającej, przez ich niezastosowanie i nie zasądzenie

odprawy pieniężnej, mimo spełnienia przez skarżącą wszystkich przesłanek, 2) art.

252 ust. 1 i 2 ustawy o KAS w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca

1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641) w związku z art. 165

tej ustawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do regulowanego

nim terminu przedawnienia w stosunku do roszczenia o odprawę pieniężną z art.

163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy

wprowadzającej oraz nieprawidłowe ustalenie, że przepis ten obejmuje także

roszczenie dochodzone w niniejszym postępowaniu oraz przez uznanie, że

roszczenie o zapłatę odprawy jest przedawnione, mimo iż istnienie roszczenia było

i jest nadal negowane przez pozwanego, podnoszącego brak podstawy prawnej

odprawy i negując jej charakter prawny, zaś skarżąca z uwagi na spór co do

roszczeń powstałych w wyniku tzw. „ucywilnienia” na podstawie art. 170, art. 171 i

art. 165 ust. 7 ustawy wprowadzającej nie miała od 2017 r. możliwości obrony praw,

przez co w sprawie zachodziły” nadzwyczajne okoliczności”, 3) art. 119 k.c. w

związku z art. 252 ust. 1 ustawy o KAS, przez nieprawidłową wykładnię, ponieważ

nie wolno w drodze innej niż ustawa wprowadzać terminów przedawnienia ani

terminów zawitych, ani nie wolno przepisów nakładających te terminy interpretować

rozszerzając czy per analogiam, 4) art. 5 k.c., przez jego niezastosowanie i uznanie

roszczenia za przedawnione wbrew zasadzie, że przedawnienie nie biegnie

przeciwko komuś, kto nie ma możliwości obrony swego prawa, 5) art. 45 i art. 32

Konstytucji RP, art. 5 k.c. i 8 k.p. w związku z art. 252 ust. 2 ustawy o KAS i art. 165

ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, przez niewłaściwą wykładnię i ich niezastosowanie,

polegające na błędnym uznaniu, że w przypadkach badania okoliczności, o których

mowa w art. 252 ust. 2 ustawy o KAS i art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej ujęte

w tych przepisach klauzule generalne nie mają zastosowania i nie uwzględnienie,

II PSK 54/25

4

że funkcjonariusze musieli czekać niemal 7 lat na ostateczne orzeczenie Sądu

Najwyższego w sprawie odpraw, 6) art. 118 k.c., przez niewłaściwe

niezastosowanie, mimo iż z uwagi na brak przepisu szczególnego z racji uchylenia

ustawy o Służbie Celnej, w tym jej art. 165 ust. 1, a także z uwagi na zakaz

stosowania przepisów dawności (zawitych i przedawnienia) per analogiam,

należało przyjąć 6-letni okres przedawnienia, 7) art. 252 ust. 3 ustawy o KAS i art.

123 § 1 k.c., przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w sprawie nie nastąpiło

przerwanie biegu przedawnienia, mimo iż przedawnienie rozpoczęło swój bieg

najwcześniej w dniu 6 lutego 2024 r., zaś gdyby przyjąć 6-letni okres przedawnienia

z art.118 k.c., z uwagi na brak przepisu szczególnego, pozew został złożony przed

jego upływem, zaś kwestia przerwania biegu terminu przedawnienia roszczeń z

tytułu należności pieniężnych funkcjonariuszy służby celno-skarbowej unormowana

została w art. 252 ust. 3 ustawy o KAS, 8) art. 252 ust. 2 ustawy o KAS, przez

niewłaściwą wykładnię i błędne stwierdzenie, że w świetle tego przepisu

kompetencje do nieuwzględniania terminu przedawnienia ustawodawca nadał

wyłącznie kierownikom danych jednostek, a nie sądom, podczas gdy sąd może nie

uwzględnić zarzutu przedawnienia, 9) art. 252 ust. 2 ustawy o KAS, przez

niewłaściwą wykładnię, bo zbyt wąską zawartych w nim przesłanek:

„usprawiedliwione” i „wyjątkowymi okolicznościami”, z pominięciem takich kwestii

jak luki prawne w ustawie wprowadzającej i chronologia kształtującego się w ich

konsekwencji orzecznictwa w przedmiocie charakteru prawnego przekształcenia

stosunku służby w stosunek pracy, zwolnienia ze służby, charakteru prawnego

odprawy i jej zasadności wobec tzw. „ucywilnionych” funkcjonariuszy, co

doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności

usprawiedliwiające niedochodzenie roszczenia przez skarżącą we wcześniejszych

latach, a także przez zaniechanie wyjaśnienia definicji pojęcia „wyjątkowe

okoliczności” i przyjęcie, że skarżąca ich nie wykazała, choć były one nie tylko

bezsporne, ale i znane Sądowi z urzędu, 10) art. 223 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art.

252 ust. 2 ustawy o KAS w związku z art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, przez

błędne stwierdzenie, że w tej sprawie nie zachodzą „wyjątkowe okoliczności”

usprawiedliwiające niedochodzenie roszczenia we wcześniejszych latach,

nieuznanie zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa, a także przez błędne

II PSK 54/25

5

stwierdzenie, że w świetle tego przepisu kompetencje do nieuwzględniania terminu

przedawnienia ustawodawca nadał wyłącznie kierownikom danych jednostek

urzędu, a nie sądom, 11) art. 385 k.p.c., przez oddalenie apelacji i uwzględnienie

zarzutu przedawnienia oraz przekroczenie kompetencji sądu do wprowadzenia

terminu przedawnienia w drodze orzeczenia, podczas gdy jedyną podstawą prawną

terminu przedawnienia może być wyłącznie ustawa, a nie żadna czynność prawna

czy wyrok sądu.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powołano się na istotne

zagadnienia prawne oraz potrzebę dokonania wykładni przepisów prawa

budzących poważne wątpliwości, a mianowicie:

1) skoro w uchwale z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, Sąd Najwyższy

uznał, że mimo obowiązywania art. 165 ust. 3 ustawy wprowadzającej

funkcjonariusz Służby Celnej nie stał się z dniem 1 marca 2017 r. ex lege

funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej i powinien otrzymać odprawę na

podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 170 ust. 4

ustawy wprowadzającej w związku z art. 32 Konstytucji RP, to koniecznej jest

rozstrzygnięcie, czy roszczenie o wypłatę tej odprawy jest objęte jakimkolwiek

terminem przedawnienia, a jeśli tak, to czy do jego obliczenia mają zastosowanie

przepisy ustawy o Służbie Celnej, ustawy o KAS, czy też ogólny (6-letni) termin

przedawnienia przewidziany w art. 118 k.c.,

2) czy podstawa prawna - wybrana z powyżej wskazanych - ma

zastosowanie wprost, czy też odpowiednio (per analogiam), zważywszy, że zasadą

obowiązującą bez wyjątku w ramach communis opinio doctorum jest, iż nie wolno w

drodze innej niż ustawa wprowadzać terminów przedawnienia ani zawitych, ani nie

wolno przepisów nakładających te terminy interpretować rozszerzając ani per

analogiam,

3) czy w przypadku funkcjonariusza Służy Celnej (przeniesionego ex lege w

trybie art. 165 ust. 3 ustawy wprowadzającej z dniem 1 marca 2017 r. do Służby

Celno-Skarbowej) zwolnionego następnie z dniem 31 maja 2017 r. przez złożenie

tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia (art. 165 ust. 7 w związku z art. 171 ust 1

pkt 2 ustawy wprowadzającej), bez wydania dokumentu potwierdzającego

zwolnienie ze służby, pierwotnie bez otwarcia drogi sądowej do zbadania

II PSK 54/25

6

zasadności i legalności zwolnienia ze służby (który nawet nie wiedział, jaki jest jego

status od dnia 1 czerwca 2017 r.), bez jakiegokolwiek pouczenia o terminie i

sposobie dochodzenia roszczeń ze stosunku służby, termin przedawnienia

roszczenia o odprawę należy liczyć od dnia 1 czerwca 2017 r. czy też od dnia

6 lutego 2024 r., tj. od dnia wydania uchwały Sądu Najwyższego II PZP 2/23,

4) czy luki prawne występujące w ustawie wprowadzającej oraz wątpliwości

na temat charakteru prawnego przekształcenia stosunku służby w stosunek pracy

w trybie art. 165 ust. 7 w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, charakteru

prawnego i podstawy prawnej roszczenia o odprawę dla tzw. „ucywilnionego”

funkcjonariusza oraz iż orzecznictwo Sądu Najwyższego na ten temat zostało

wydane dopiero w latach 2023-2024, stanowią „szczególne okoliczności”

usprawiedliwiające opóźnienie w dochodzeniu roszczenia, o których mowa w art.

252 ust. 2 ustawy o KAS,

5) czy art. 252 ust. 1, 2 i 3 ustawy o KAS ma zastosowanie do odprawy

pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku z rt. 170 ust. 1, 3 i 4

ustawy wprowadzającej), przysługującej w związku z zakończeniem służby

funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy

wprowadzającej ustawę stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej

pełniącym służbę w jednostkach KAS i który następnie przyjął propozycję (art. 165

ust. 7 tej ustawy), określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie umowy o

pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 tej ustawy pracownikiem KAS na

podstawie umowy o pracę - a jeśli tak, to czy wprost czy per analogiam,

6) czy sądy powszechne właściwe do rozstrzygnięcia w obu instancjach

sprawy o odprawę są uprawnione w świetle art. 252 ust. 2 ustawy o KAS (oraz

obowiązującego do dnia 28 lutego 2017 r. art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej),

do zbadania wyjątkowych okoliczności i nie uwzględnienia zarzutu przedawniania,

7) czy treść art. 252 ust. 2 ustawy o KAS oraz art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy o

Służbie Celnej oznacza, że bieg terminu przedawnienia przerywa tylko

sformalizowana i udokumentowana czynność jak: pisemne wezwanie do zapłaty,

zawezwanie do próby ugodowej przed sądem powszechnym, czy też norma

wynikająca z obu tych przepisów jest znacznie szersza i dopuszcza możliwość

II PSK 54/25

7

przerwania biegu przedawnienia przez każdą czynność podjętą przed kierownikiem

urzędu w celu dochodzenia roszczenia.

8) czy do oceny podnoszonego w niniejszym postępowaniu oraz

analogicznych postępowaniach o zapłatę odprawy pieniężnej, zarzutu

przedawnienia, mają zastosowanie klauzule generalne takie, jak wskazane w art. 5

k.c. i art. 8 k.p., a też w Konstytucji RP (np. art. 32 i art. 45).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokuratoria Generalna RP wniosła o

odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i o zasądzenie od skarżącej na rzecz

Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej RP kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie

skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach,

w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem

sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji

czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą

korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w

każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r.,

II PSK 54/25

8

V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr

2021944).

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

dwóch przesłankach, tj. występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), ale przesłanki te nie występują w niniejszej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w razie powołania we wniosku

przesłanki występowania istotnego zagadnienia prawnego obowiązkiem

skarżącego jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w

sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr 1102817).

Sformułowanie zagadnienia powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i

abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a

którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i

prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego

w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym,

lecz powszechnym, przez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed

dowolnością orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego. Nie

każde więc orzeczenie, nawet błędnie wydane, zasługuje na kontrolę w

postępowaniu kasacyjnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego

2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, z dnia 18 marca 2004 r., I PK

620/03, LEX nr 513011, z dnia 8 lipca 2004 r., II PK 71/04, LEX nr 375715 i z dnia

16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Nie spełnia określonego w art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymagania sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w

sposób ogólny i nieprecyzyjny, a zwłaszcza ograniczenie się do samego

postawienia pytania, bez odniesienia się do problemów interpretacyjnych (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 332/07, LEX nr

452451 i z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538). Ponadto istotnym

zagadnieniem prawnym w rozmienieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie

nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może

II PSK 54/25

9

przyczynić się do rozwoju prawa. W konsekwencji nie można uznać, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój

pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK

328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578;

z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia

2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17,

LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr

2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365). Powołanie

się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie przepisu prawa i

stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest

również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie

rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych

poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w

szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu

wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź

też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona

przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub

orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). Oczywiste jest, że budzący

II PSK 54/25

10

wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego

wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania

Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego

sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne nie mogą się sprowadzać

do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego

orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić

za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania

przepisów (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK

230/02, OSNP-wkładka 2003 Nr 13, poz. 5; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575) i powinny

być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni

przepisów (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 września

2015 r., II PK 27/15, LEX nr 201952 i z dnia 5 kwietnia 2016 r., II UK 229/14, LEX

nr 3534759). W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej.

Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona

interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz

wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie

korekta orzeczeń wydawanych przez sady powszechne (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).

Podobnie jak w przypadku, gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi,

jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak

nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 19

kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK

33/18, LEX nr 2508114).

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że żadne z zawartych we

wniosku pytań nie spełnia wymogów przewidzianych dla zagadnienia prawnego, o

którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. I tak przedstawione w punktach 1-3

kwestie zostały sformułowana w sposób ogólny i nieprecyzyjny, przy czym

II PSK 54/25

11

skarżąca nie odwołała się w nich do żadnych konkretnych przepisów, na tle których

miały rzekomo powstać problemy interpretacyjne wymagające wyjaśnienia przez

Sąd Najwyższy, ograniczając się jedynie do przedstawienia propozycji trzech aktów

prawnych (ustawa o Służbie Celnej, ustawa o KAS, Kodeks cywilny), mogących -

jej zdaniem - taką podstawę prawną zawierać. Tylko dla porządku warto zatem

nadmienić, że nie można uznać, iż w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 118 k.c.,

według którego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia

wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń

związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.

W sprawach o zasądzenie odprawy z tytułu zwolnienia ze służby

zastosowanie znajdują przepisy szczególne w rozumieniu art. 118 k.c. Artykuł 165

ust. 1 ustawy o Służbie Celnej stanowił, iż roszczenia z tytułu prawa do uposażenia

i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem

3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Identyczne do tego

przepisu brzmienie ma art. 252 ust. 1 obowiązującej ustawy o KAS. Także Kodeks

pracy przewiduje, że roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z

upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 291 § 1 k.p.).

Należy zatem uznać, że roszczenie „ucywilnionego” funkcjonariusza o odprawę

ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się

wymagalne. Daty wymagalności roszczenia o odprawę nie regulowały natomiast

wprost przepisy ustawy o Służbie Celnej, jak również nie regulują jej przepisy

ustawy o KAS. Ustawodawca art. 20 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz.

1321), uzupełnił jedynie art. 174 ustawa o KAS między innymi o ust. 10, zgodnie z

którym „przekształcenie stosunku służbowego w stosunek pracy traktuje się jak

zwolnienie ze służby w rozumieniu ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy. Funkcjonariusz, którego stosunek służbowy uległ

przekształceniu w stosunek pracy, otrzymuje niezwłocznie świadectwo służby”.

II PSK 54/25

12

Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. i od tego momentu nie było

wątpliwości, że stosunek służbowy „ucywilnionego” funkcjonariusza ustał,

umożliwiając mu żądanie wypłaty odprawy z tytułu zwolnienia ze służby.

Odnosząc się natomiast do skutków znaczenia dla wymagalności roszczenia

o odprawę podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w sprawie III PZP 2/23, to

uchwała ta faktycznie wyjaśniała wątpliwości dotyczące roszczenia „ucywilnionego”

funkcjonariusza o odprawę, dotyczące między innymi podstawy prawnej (art. 163

ust. 4 ustawy o Służbie Cywilnej w związku z art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy

wprowadzającej czy art. 250 ust. 4 ustawy o KAS). Niemniej jednak Sąd Najwyższy

w uchwale tej podzielił jedynie poglądy i argumentację wyrażone m.in. w wyroku z

dnia 17 maja 2023 r., I PSKP 20/22 (OSNP 2024, nr 1, poz. 3). Uchwała w sprawie

III PZP 2/23 nie kreowała zatem nowego stanu prawnego, a odnosiła się do

skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie można więc przyjmować, że dopiero od

podjęcia uchwały III PZP 2/23 w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenia „ucywilnionych”

funkcjonariuszy o odprawę stawały się wymagalne.

Z kolei „zagadnienie prawne” przedstawione w punkcie 4 wniosku, dotyczące

rzekomej potrzeby wyjaśnienia zawartego w art. 252 ust. 2 ustawy o KAS pojęcia

„szczególne okoliczności” usprawiedliwiające opóźnienie w dochodzeniu roszczenia,

jest pozorne. Nie ma ono w rzeczywistości charakteru generalnego i zmierza w

istocie do podważenia stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie przez Sąd

Okręgowy, który uznał, że „skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku wystąpiły

szczególne okoliczności, o jakich stanowi art. 252 ust. 2” ustawy o KAS, przy czym

„nie można uznać, że do tego rodzaju okoliczności zalicza się ryzyko związane z

przegraniem sprawy. (…) Brak było zatem podstaw do przyjęcia, iż w sprawie

znajduje zastosowanie art. 252 ust. 2 KAS, tym bardziej że wcześniej powódka

składała pozew o to samo roszczenie i to występując z fachowym pełnomocnikiem”.

Tymczasem w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia.

Pozorne jest również „zagadnienie prawne” przedstawione w punkcie 5

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż w istocie sprowadza

II PSK 54/25

13

się ono do zwykłej wykładni prawa. Zgodnie z treścią art. 252 ustawy o KAS

roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności

pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie

stało się wymagalne (ust. 1); kierownik jednostki organizacyjnej może nie

uwzględnić terminu przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest

usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami (ust. 2); bieg przedawnienia

roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności

pieniężnych przerywa: 1) każda czynność przed kierownikiem jednostki

organizacyjnej, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia roszczenia; 2) uznanie roszczenia (ust. 2). Zatem wątpliwości

skarżącej co do stosowania tego przepisu do odprawy pieniężnej z art. 163 ust. 4

ustawy o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i

4 ustawy wprowadzającej można wyjaśnić za pomocą prostych reguł wykładni.

Podobnie nie budzi wątpliwości „zagadnienie prawne” ujęte w punkcie 6

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ nie budzi uwag w

orzecznictwie, że w ramach orzeczniczych kompetencji sądów powszechnych

mieści się przewidziane w art. 252 ust. 2 ustawy o KAS uprawnienie do

nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia, w razie ustalenia wystąpienia

wyjątkowych okoliczności. Ponadto zagadnienie to zostało sformułowane w

oderwaniu od realiów niniejszej sprawy. Skarżąca zapomina bowiem, że przyczyną

odmowy nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia nie była sugerowana przez nią

wątpliwość, czy art. 252 ust. 2 ustawy o KAS uprawnienie „do zbadania

wyjątkowych okoliczności i nie uwzględnienia zarzutu przedawniania roszczenia”

przyznaje wyłącznie kierownikowi jednostki organizacyjnej urzędu czy także sądom

powszechnym. W niniejszej sprawie wątpliwości co własnych kompetencji w tym

zakresie nie miał bowiem Sąd Okręgowy, zaś zasadniczym powodem, dla którego

uwzględnił zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego, było ustalenie, że

skarżąca nie wykazała wymaganych tym przepisem „wyjątkowych okoliczności”

pozwalających na nieuwzględnienie terminu przedawnienia. Analogicznie należy

ocenić „zagadnienie” przedstawione w punkcie 7 tegoż wniosku, gdyż powołane w

nim przepisy (art. 252 ust. 2 ustawy o KAS i art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy o Służbie

Celnej) nie budzą poważnych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie czynności

II PSK 54/25

14

przerywającej bieg przedawnienia i można je wyjaśnić za pomocą zwykłej wykładni

prawa. Z art. 252 ustawy o KAS, będącego de facto powtórzeniem

nieobowiązującego już art. 165 ustawy o Służbie Celnej, wynika bowiem, że -

odmiennie niż w sprawach pracowniczych - bieg przedawnienia roszczenia

przerywa „każda czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej podjętej

bezpośrednio w celu dochodzenia lub uznanie roszczenia” (art. 252 ust. 3 pkt 1 i 2

ustawy o KAS i analogicznie art. 165 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy o Służbie Cywilnej).

Odnośnie zaś do pytania zawartego w punkcie 8 wniosku, a dotyczącego

dopuszczalności zastosowania klauzul generalnych zawartych w art. 5 k.c. i art. 8

k.p. do oceny zarzutu przedawnienia należy stwierdzić, że kwestia ta była już

wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przyjmuje się, że art. 5 k.c (art.

8 k.p.), jako przepis o charakterze wyjątkowym, którego zastosowanie prowadzi do

ograniczenia praw, musi być wykładany ściśle oraz stosowany ostrożnie i w

wyjątkowych wypadkach (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2017 r., I

CSK 447/15, LEX nr 2294412 czy z dnia 9 listopada 2016 r., II CSK 93/16, LEX nr

2182276), a zatem uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za

naruszające art. 5 k.c. tylko w sytuacjach wyjątkowych i jeśli przekroczenie terminu

przedawnienia jest niewielkie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15

marca 2005 r., II UK 203/04, LEX nr 603770). Przy ocenie, czy zarzut

przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają

okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz

podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Podkreśla się, że istotnymi z

tego punktu widzenia mogą być m.in. takie okoliczności, jak charakter

dochodzonego roszczenia, wpływ zachowania dłużnika na upływ okresu

przedawnienia lub charakter uszczerbku doznanego przez poszkodowanego (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2014 r., II CSK 441/13, LEX nr 1504552).

Przyjęcie, że w danej sprawie ze względu na całokształt okoliczności, skorzystanie

przez zobowiązanego z zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa

podmiotowego, ma charakter uznaniowy, a zatem jest przejawem dyskrecjonalnej

władzy sądu orzekającego.

Skarżąca nie przedstawiła także przekonujących argumentów o istnieniu

powołanej przez siebie przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych

II PSK 54/25

15

budzących poważne wątpliwości. Nie wskazała bowiem, na czym jej zdaniem

polegają poważne wątpliwości ani nie przedstawiła rozbieżności występujących w

orzecznictwie sądów. Wskazanie na orzeczenia sądów powszechnych zapadłych w

różnych stanach faktycznych, nie może przemawiać za uzasadnieniem

występujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Potrzeba wykładni przepisów

prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej

lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego albo też

przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna.

Skarżący powinien bądź to wskazać argumentację przemawiającą za zmianą

dotychczasowej wykładni, bądź też wykazać, że dany przepis prawny, chociaż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wyjaśnienia i powinien zostać

zinterpretowany przez Sąd Najwyższy. Inaczej rzecz ujmując, potrzeba wykładni

przepisu budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w

orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) zachodzi wtedy, kiedy jego

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie bądź kiedy przepis ten nie doczekał się wykładni w kierunku

wskazywanym przez skarżącego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13

czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 42436 czy z dnia 15 października 2002 r.,

II CZ 102/02, LEX nr 57231), czego w tej sprawie nie wykazano (zob. też

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2025 r., III PSK 131/25,

niepubl.).

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

(J.C.)

[a.ł]

II PSK 54/25

16