Pensja 17 tys. zł na stanowisku dyrektora ds. sprzedaży. SN nie przyjął skargi pracownicy

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 listopada 2024 r. zmienił

zaskarżony apelacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie

wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2022 r. i oddalił

odwołanie M.R. (dalej jako odwołująca się) od decyzji organu rentowego z dnia 11

II USK 209/25

2

czerwca 2021 r., ustalającą podstawę wymiaru składek na obowiązkowe

ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe dla odwołującej się z

tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w M. Spółce z o.o. z siedzibą w W.

(dalej jako Spółka) od dnia 15 września 2020 r. na kwotę odpowiadającą wysokości

przeciętego miesięcznego wynagrodzenia za pracę w III kwartale 2020 r., tj. na

kwotę 5.168,93 zł brutto miesięcznie (pkt I), oddalił wniosek organu rentowego o

zasądzenie od odwołującej się kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie

przed Sądem pierwszej instancji (pkt II) oraz zasądził od odwołującej się na rzecz

organu rentowego kwotę 2.700 zł wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11

k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym (pkt III).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił, że

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne odwołującej się z tytułu

zatrudnienia w Spółce na podstawie umowy o pracę z dnia 15 września 2020 r. na

stanowisku dyrektora ds. sprzedaży i marketingu, stanowi wynikające z tej umowy

wynagrodzenie w kwocie 17.000 zł brutto miesięcznie. Odwołująca się, która po

upływie dwóch miesięcy od podpisania umowy o pracę wystąpiła z wnioskiem o

zasiłek chorobowy z uwagi na niezdolność do pracy w związku z ciążą, nie zdołała

wykazać, by rzeczywiście wykonywała pracę na rzecz Spółki ani aby świadczona

przez nią praca rzeczywiście odpowiadała zatrudnieniu na stanowisku dyrektora ds.

sprzedaży i marketingu. Odwołująca się będąc z wykształcenia technikiem

poligrafem, nie posiada kompetencji adekwatnych do zatrudnienia jej na stanowisku

dyrektora ds. sprzedaży i marketingu, a Spółka zatrudniała już inne osoby

zajmujące się sprzedażą i marketingiem. Zatem przyznanie odwołującej się, mimo

braku rzeczywistych kompetencji w tym zakresie, wynagrodzenia zbliżonego do

wynagrodzenia prezesa zarządu (20.000 zł) musiało budzić uzasadnione

wątpliwości. W konsekwencji Sąd Apelacyjny stwierdził, że ustalenie odwołującej

się wynagrodzenia za pracę w kwocie 17.000 zł brutto miesięcznie było sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego, a umowa o pracę w części dotyczącej

wysokości wynagrodzenia, jako sprzeczna z zasadą ekwiwalentności składek i

świadczeń na podstawie art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. jest nieważna.

II USK 209/25

3

Wyrok Sądu Apelacyjnego w całości zaskarżyła skargą kasacyjną

odwołująca się, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości,

zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o

kosztach procesu, w tym za postępowanie kasacyjne, a także zasądzenia od

organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego oraz przepisów postępowania, mających wpływ na wynik

podstępowania, a to: 1) art. 379 pkt 4 k.p.c., przez wydanie zaskarżonego

orzeczenia przez Sąd Apelacyjny, w składzie którego zasiadała sędzia X.Y.,

powołana na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3,

dalej jako nowelizacja ustawy o KRS), wobec czego doszło do naruszenia

niezależności sądownictwa oraz zasady niezawisłości sędziowskiej, która jest

kluczowym elementem sprawiedliwego procesu, gwarantowanego przez art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPCz), 2) art. 6 ust. 1 EKPCz, przez

wydanie wyroku z udziałem sędziego powołanego przez „neo-KRS”, tj. skład sądu,

którego nie można uznać za sąd ustanowiony na mocy ustawy, 3) „art. 58 § 1 i § 2

k.c. w związku z art. 300 k.p., przez uznanie, że wynagrodzenie skarżącej narusza

zasady współżycia społecznego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołano się na

„jej oczywistą zasadność oraz wobec zaistnienia nieważności postępowania co do

art. 379 pkt 4 k.p.c.”, przy czym „oczywista zasadność niniejszej skargi przejawia

się w nieważności postępowania wobec wadliwego składu orzekającego”, czyli

powołanego przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym na

podstawie przepisów nowelizacji ustawy o KRS.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odrzucenie

wniosków zawartych w skardze lub o jej oddalenie i o zasądzenie od skarżącej na

rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm

II USK 209/25

4

przepisanych, w tym również w przypadku nieprzyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest

oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i

procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w

takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

Wprawdzie we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powołano się na przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c., ale w

rzeczywistości skarga odwołuję się tylko do nieważności postępowania z art. 3989 §

1 pkt 3 k.p.c., skoro za przejaw oczywistej zasadności skargi, o której mowa w art.

II USK 209/25

5

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżąca uznaje nieważność postępowania „co do art. 379 pkt

4 k.p.c.”

Odnosząc się zatem do przesłanki przedsądu jaką jest nieważność

postepowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.), której skarżąca upatruje w wydaniu

zaskarżonego wyroku przez sędziego powołanego na urząd sędziego w sądzie

powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami nowelizacji ustawy o KRS, należy przypomnieć, że w

uchwale z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 (OSNP 2022 nr 10, poz. 95), Sąd

Najwyższy wskazał, że ocena co do sprzeczności składu sądu z przepisami prawa

w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdy w składzie sądu bierze udział osoba

powołana po dniu 23 stycznia 2020 r. na urząd sędziego w sądzie powszechnym

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami nowelizacji ustawy o KRS wymaga prowadzenia ustaleń według

kryteriów określonych w uzasadnieniu uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNC 2020 nr 4, poz. 34), czy wadliwość

procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Tymczasem w uchwale składu połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r.,

Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że:

1. ocenę bezstronności i niezawisłości sądu przeprowadza się na każdym

etapie postępowania sądowego. Służą do tego różne instrumenty i regulacje

kontrolne. Może z nich skorzystać zarówno obywatel, którego sprawa

rozpoznawana jest przez sąd, jak też inni uczestnicy postępowania, a w pewnych

szczególnych sytuacjach także sam sędzia lub sąd wyższej instancji. Oceniając

zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego, sąd bierze pod uwagę

wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej zachowanie. Mogą one

obejmować powiązanie sędziego ze stronami sporu, okoliczności świadczące o

uzależnieniu sędziego od określonych podmiotów zewnętrznych, w tym innych

organów państwa czy partii politycznych. Znaczenie może mieć przy tym sposób

II USK 209/25

6

uzyskania określonych profitów lub awansów przez sędziego. Wszystkie te

okoliczności są szczegółowo analizowane w literaturze prawniczej. W

szczególności mechanizm ten powinien polegać na ocenie zarówno stopnia

wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności

odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru

spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem. Nie jest zatem

wykluczone, że mimo powstania zasadniczych wątpliwości co do tego, czy

dochowany zostaje standard niezawisłości i bezstronności danego sędziego

uczestniczącego w składzie sądu ze względu na objęcie przez niego urzędu w

postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony przepisami

nowelizacji ustawy o KRS to w konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie

zostaną potwierdzone, co będzie równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład

sądu z jego udziałem spełnia minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i

bezstronności.

2. W ramach zróżnicowania i indywidualizacji oceny wpływu wadliwości

procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i

niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest

uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Niewątpliwie w przypadku

sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru

sprawiedliwości, które mogą sprawować funkcję kontroli instancyjnej w odniesieniu

do czynności i orzeczeń sądów niższych, za obowiązujący trzeba przyjąć wyższy

poziom wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości.

Te same konkretne okoliczności związane z wadliwością procesu powoływania na

urząd sędziego, możliwe do tolerowania w przypadków obsadzania sądów

niższego rzędu, mogą uzasadniać ocenę o braku bezstronności i niezawisłości w

przypadku sądów wyższego rzędu. Podobne rozróżnienie należy przeprowadzić

między sytuacjami, w których oceniane powołanie nastąpiło po raz pierwszy na

urząd sędziego, oraz w których wiązało się z objęciem kolejnego urzędu przez

sędziego, w sądzie wyższego rzędu. Osoby, które wcześniej zostały powołane na

urząd sędziego w niebudzących wątpliwości procedurach, przystępując do

konkursu na urząd sędziego w sądzie wyższego rzędu, posiadały już status

II USK 209/25

7

sędziów w rozumieniu konstytucyjnym. Przeszły już zatem wcześniej określony,

prawidłowy proces weryfikacji.

3. W ocenie wpływu wadliwości procedury powołania na urząd sędziego na

dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu mogą mieć znaczenie

szczególne okoliczności dotyczące samego sędziego. Niewątpliwie uzasadnione

wątpliwości podważające dochowanie tego standardu występują wówczas, gdy

sędzia ten zaangażowany był bezpośrednio przed powołaniem na urząd w

jednostkach podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy

wykonawczej albo w Krajowej Radzie Sądownictwa. Dotyczy to okresu, w którym

kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane było przez

większość parlamentarną uchwalającą nowelizację ustawy o KRS. Nie bez

znaczenia jest stosunek sędziego do dokonywanych zmian, publicznie wyrażany

zarówno w procedurze konkursowej, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji

niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów, w tym

Sądu Najwyższego, czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa

przymiotu niezależności. Wypowiedzi tego rodzaju, w kontekście omawianych

wcześniej wadliwości w procesie powoływania na stanowisko sędziego, mogą

stwarzać poważne wątpliwości co do zależności między wskazaniem danego

kandydata przez Krajową Radę Sądownictwa jako osoby mającej być powołaną do

pełnienia urzędu, a ujawnioną przychylnością wobec środowisk politycznych, które

uzyskały dominujący wpływ na prace tej Rady. Ta zależność w obiektywnej ocenie

może wynikać także ze stwierdzenia innych wadliwości w postępowaniu o

powołanie do pełnienia urzędu, a zwłaszcza zaniechania wyłączenia się

poszczególnych członków Krajowej Rady Sądownictwa w przypadkach

postępowania wobec osób z nimi powiązanych, pozytywnego rozstrzygania

konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o charakterze

administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra

Sprawiedliwości, szczególnego braku transparentności procedur konkursowych

wynikającego z utajniania części obrad Krajowej Rady Sądownictwa lub jej

zespołów, albo braku możliwości zapoznania się z przebiegiem danego konkursu,

głosowania przez członków Rady in pleno bez szczególnego uzasadnienia wbrew

opiniom zespołów Rady, uzyskania wskazania Rady na urząd sędziego przy braku

II USK 209/25

8

opinii organów samorządu sędziowskiego, lub po uzyskaniu opinii wyraźnie

ukazującej brak poparcia kandydatury, w szczególności przez nieuzyskanie

większości głosów poparcia lub uzyskanie wyraźnie niższego poparcia niż inny

kandydat startujący w tym samym konkursie, a bez racjonalnego uzasadnienia

takiej decyzji, albo po wcześniejszym uzyskaniu przez kandydata delegacji do sądu

wyższego rzędu na podstawie arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości,

niemającej racjonalnego uzasadnienia merytorycznego związanego z jakością

pracy danego sędziego lub też bez takiej delegacji, w przypadku niskiej jakości tej

pracy.

4. Inną okolicznością uzasadniającą wątpliwości co do niezawisłości

kandydata są procedury konkursowe, w których wskazano osobę o oczywiście

mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie.

W przypadku sędziów przedstawianych do awansowania przez Krajową Radę

Sądownictwa istotne znaczenie będzie miał charakter awansu, w szczególności to,

jak szybko do niego doszło oraz na jakie stanowisko awansował dany sędzia. Na

przykład awansowanie sędziego sądu rejonowego na stanowisko sędziego sądu

apelacyjnego (tym bardziej Sądu Najwyższego) budzić może istotne wątpliwości co

do jego niezależności, ze względu na podejrzenie, że swoje stanowisko zawdzięcza

przede wszystkim politycznemu poparciu, a nie wiedzy prawniczej i doświadczeniu.

5. Pewne okoliczności mogą także wskazywać, że mimo wadliwości

procedury powołania na urząd sędziego w warunkach ukształtowanych ustawą

o zmianie Krajowej Radzie Sądownictwa, co do konkretnego sędziego zachowany

został minimalny standard warunkujący postrzeganie sądu jako bezstronnego i

niezawisłego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których dana osoba

spełniałaby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego także w poprawnie

ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa.

Dotyczyć to może także osób, które miały pozytywne opinie wynikające z rzetelnej

oceny, w tym w szczególności z bezstronnych wizytacji.

Tym samym argumentacja przedstawiona w cytowanej wyżej uchwale

prowadzi do konkluzji, że powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek

aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest okolicznością, która

samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego

II USK 209/25

9

sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 § 4 k.p.c. (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2024 r., II USK 380/23, LEX nr

3695225 czy z dnia 28 czerwca 2023 r., I PSK 47/22, LEX nr 3575106) i pozbawia

stronę prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny

sąd. Skarżąca nie przedstawiła zaś żadnych okoliczności, które poza powołaniem

Sędzi X.Y. przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach, o których mowa w

uchwale BSA I-4110-1/20, mogłyby prowadzić do stwierdzenia, że przy orzekaniu w

niniejszej sprawie przez Sąd Apelacyjny doszło do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP.

Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w cytowanej uchwale połączonych

Izb nie może być wykorzystywane instrumentalnie, wyłącznie w celu podważenia

orzeczenia wydanego w sprawie przez stronę, która mając ku temu sposobność

przed Sądem pierwszej lub drugiej instancji, nie zgłaszała żadnych zarzutów i nie

miała uwag do sposobu obsadzenia sądu orzekającego w jej sprawie, a zgłasza je

dopiero wówczas, gdy wynik sprawy okazuje się dla niej niekorzystny (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r, I CSK 1410/23, LEX nr

3717305 i powołane tam orzeczenia).

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej

skargi, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania

kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 i 11 w związku z art. 39821 k.p.c.

(J.C.)

[a.ł]