Spółka z P. przeciwko bankowi: SN nie przekazał sprawy o sankcje kredytu darmowego

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę

z powództwa C. (poprzednio H.) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty

wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, postanowieniem

z 12 grudnia 2025 r. (sygn. akt I C 3783/25), przedstawił Sądowi Najwyższemu

sprawę w celu rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na

dobro wymiaru sprawiedliwości, wskazując w uzasadnieniu postanowienia

w szczególności Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu.

Sąd występujący wskazał, że sprawa została przekazana do niego

z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powódka, jako nabywca wierzytelności od

III CO 1514/25

2

kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na podstawie art. 372

k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w P., ujawnioną w Krajowym Rejestrze

Sądowym. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

postanowieniem z 8 października 2025 r. stwierdził jednak swoją niewłaściwość

miejscową i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy–Woli

w Warszawie z uwagi na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), uznając, że art. 372

k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca - konsument,

a nie nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd ten zakwestionował również

siedzibę powódki ujawnioną w KRS, wskazując, że pod adresem wpisanym do

rejestru mieści się tzw. biuro wirtualne. Zdaniem Sądu poznańskiego, powódka

działała w złej wierze, wskazując fikcyjną siedzibę w celu uzyskania korzystniejszej

właściwości miejscowej. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie wskazał,

że zgodnie z art. 200 § 2 k.p.c. jest związany orzeczeniem o przekazaniu, jednak

uznał je za wadliwe i wskazał na potrzebę usunięcia skutków tej wadliwości.

Podkreślił znaczenie wpisu w KRS w postępowaniu cywilnym, sprzeczność

wykładni art. 372 k.p.c. dokonanej przez sąd przekazujący z jego brzmieniem

literalnym, oparcie się na orzecznictwie dotyczącym postępowania

administracyjnego, a także współczesne realia prowadzenia działalności

gospodarczej, w tym korzystanie z biur wirtualnych. Wskazał również na argumenty

konstytucyjne oraz na możliwe długofalowe konsekwencje pozostawienia w mocy

postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę podobnych spraw

rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda. W ocenie

Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków przekazania sprawy

naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do utrwalenia –

jego zdaniem – błędnej praktyki sądu poznańskiego i pozbawienia strony prawa

wyboru sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro

wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu

jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi

odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd

III CO 1514/25

3

właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości

określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może

być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości

ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym

postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”

ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy

w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem

jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie chodzi tylko

o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę orzekania

i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, lecz także,

na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny, a zatem to, czy

okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej przekonanie o braku

warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20). Nie jest to wartość samoistna, lecz

instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do

sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani z dobrem

organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą

być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru

sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy

przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione

wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”

przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas,

gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych

przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy

zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek

obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach

ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25).

Z uwagi na przyczyny wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli

w Warszawie celem uzasadnienia przekazania sprawy przez Sąd Najwyższy

innemu sądowi z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości należy wskazać, że art.

III CO 1514/25

4

441 § 1 k.p.c. nie może być też wykorzystywany do korygowania uchybień

procesowych w toku postępowania, czy też usuwania skutków prawomocnych

rozstrzygnięć ani zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten

nie służy ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy

między sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c.

i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się

do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu

i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do

rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja

podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy

do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do

korygowania zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków

prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy

sądami równorzędnymi.

Tymczasem argumenty przedstawione przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Woli w Warszawie dotyczą w istocie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia

zawartego w postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda

w Poznaniu z 8 października 2025 r. (sygn. akt I C 993/25, k.105 i n.), w którym

Sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do Sądu

Rejonowego dla Warszawy‑Woli w Warszawie jako sądu właściwego miejscowo

i rzeczowo do jej rozpoznania. Sąd występujący zakwestionował zarówno

wykładnię art. 372 k.p.c., jak i ustalenia dotyczące siedziby powódki. Kwestie te

pozostają jednak poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu

prowadzonym na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola prawidłowości przekazania

sprawy między sądami równorzędnymi następuje w drodze zażalenia, z którego

strona nie skorzystała, wobec czego postanowienie to stało się prawomocne

z dniem 29 października 2025 r. (vide pkt 2 zarządzenia z 27 listopada 2025 r.

k. 112). Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego badania tej kwestii

i ingerowania w ocenę dokonaną przez Sąd przekazujący, gdyż prowadziłoby to –

jak to już wcześniej wyjaśniono - do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady

związania sądu, któremu sprawę przekazano, a także do niedopuszczalnej

III CO 1514/25

5

ingerencji w sferę zastrzeżoną dla niezawisłości sędziowskiej oraz wyłącznej

kognicji sądów powszechnych w zakresie ustalania właściwości.

Podnoszone przez sąd występujący argumenty dotyczące wykładni art. 372

k.p.c., znaczenia adresu ujawnionego w Krajowym Rejestrze Sądowym, ustaleń

dotyczących siedziby powódki, odwołania do uzasadnienia projektu ustawy

i wskazanego tam – zdaniem Sądu występującego – celu „odciążenia sądów

wielkomiejskich”, obaw o utrwalenie praktyki innego sądu oraz liczby podobnych

spraw w sądzie poznańskim, nie mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra

wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.c. Argumenty te stanowią

polemikę z decyzją o przekazaniu sprawy, a nie wskazują na istnienie

obiektywnych przeszkód w funkcjonowaniu sądu jako instytucji ani na okoliczności

mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.

Tylko więc ubocznie należy zauważyć, że Sąd występujący nie wykazał

również, dlaczego wskazany przez niego Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto

i Wilda w Poznaniu miałby być właściwy do rozpoznania sprawy z uwagi na dobro

wymiaru sprawiedliwości. Samo wskazanie innego sądu, bez wykazania, że

dysponuje on realną możliwością szybszego lub bezstronnego rozpoznania sprawy,

nie spełnia wymogów wynikających z art. 441 § 1 k.p.c.

Nie stanowi również przesłanki zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. wskazanie

przez sąd występujący, że w sądzie poznańskim toczy się kilkanaście podobnych

spraw, które – według jego przewidywań – mogłyby zostać przekazane do sądów

właściwości miejscowej. Argument ten odnosi się do potencjalnych, przyszłych

skutków praktyki orzeczniczej, a nie okoliczności konkretnej sprawy. Argumenty

dotyczące przewidywanych skutków praktyki orzeczniczej innego sądu mają

charakter ogólny i systemowy, a art. 441 § 1 k.p.c. nie służy korygowaniu tego

rodzaju zjawisk. Przepis ten nie służy również reagowaniu na konsekwencje

orzeczeń innych sądów ani kształtowaniu jednolitości praktyki orzeczniczej poprzez

jednostkowe rozstrzygnięcia.

Podnoszone przez Sąd występujący argumenty natury konstytucyjnej też nie

zmieniają tej oceny. Powołanie się na prawo do sądu nie może uzasadniać

III CO 1514/25

6

ponownego badania prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani

prawa do wyboru sądu, wbrew skutkom związania wynikającym z art. 200 § 2 k.p.c.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą

przesłanki określone w art. 441 § 1 k.p.c., uzasadniające przekazanie jej do innego

sądu równorzędnego.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]