Dwa wnioski o sprostowanie tego samego artykułu. SN uchylił wyrok sądu apelacyjnego

Powód A.G. domagał się zobowiązania Redaktora Naczelnego czasopisma […]

do opublikowania sprostowania na łamach najbliższego lub najpóźniej na łamach

drugiego od daty uprawomocnienia się orzeczenia wydania czasopisma […]

sprostowania w imieniu powoda o treści określonej w pozwie

Wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo

i orzekł o kosztach procesu. W sprawie ustalono, że w czasopiśmie […] 26 lutego 2024

r. opublikowany został artykuł pod tytułem […]. Powód 1 marca 2024 r. wystąpił z

wnioskiem o sprostowanie. Pozwany odmówił sprostowania. Oczekując na odpowiedź

na wniosek powód 18 marca 2024 r. skierował powtórny wniosek o sprostowanie.

III CZ 175/25

2

Apelację od wyroku z 7 czerwca 2024 r. wniósł powód. Wyrokiem z 14 marca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji ocenił, że przedmiotem

oceny sądu pierwszej instancji była nie treść sprostowania zawarta w pozwie lecz jego

treść zawarta w drugim wniosku powoda z 18 marca 2024 r., co miało oznaczać, że

sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

i uzasadniało uchylenie wyroku tego sądu i przekazanie mu sprawy do ponownego

rozpoznania.

Zażalenie na wyrok z 14 marca 2025 r. złożył pozwany, zarzucił naruszenie art.

386 § 4 k.p.c. oraz art. 39 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe i wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty

sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok sądu

pierwszej instancji oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

kognicja Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art.

3941 § 11 k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa

należy do kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (por

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC

2013, Nr 4, poz. 54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, nie publ.; z dnia 5 lipca

2013 r., IV CZ 65/13, nie publ.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.).

Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji

zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów

strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca

roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, nie publ.).

Przykładem jest oddalenie powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone

roszczenie jest przedawnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

III CZ 175/25

3

9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ.), przy założeniu jednak, że sąd, przyjmując

przedawnienie dochodzonego roszczenia, nie zbadał uprzednio jego istnienia.

Do nierozpoznania istoty sprawy nie dochodzi natomiast wtedy, gdy – w ocenie

sądu drugiej instancji – sąd pierwszej instancji orzekł nie o roszczeniu przytoczonym

w powództwie lecz o innym roszczeniu (tzw. aliud). Sytuacja taka, stanowiąc naruszenie

art. 321 § 1 k.p.c., daje natomiast sądowi drugiej instancji podstawę do uchylenia wyroku

sądu pierwszej instancji i umorzenia postępowania w części, w której sąd pierwszej

instancji wykroczył poza żądanie pozwu (art. 386 § 3 w związku z art. 355 k.p.c.) Sąd

drugiej instancji nie może natomiast w takiej sytuacji przekazać sprawy sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania w części, w której powinno nastąpić umorzenie

postępowania, gdyż w tej części postępowanie jest niedopuszczalne. Oznacza to, że

w niniejszej sprawie trafny był zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., a zaskarżony wyrok

podlegał uchyleniu.

Z tych względów, na podstawie art. art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[a.ł]