Spór o uzasadnienie wyroku poza kasacją. Zażalenie powoda oddalone

Postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r. (sygn. akt II Cz 1411/24, WSC 65/25)

Sąd Okręgowy w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną powoda E.G. wniesioną od

postanowienia tego Sądu z 28 marca 2025 r. jako niedopuszczalną, na podstawie

art. 3986 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał, powołując się na art. 3981 § 1 k.p.c. oraz

przywołując postanowienie Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2016 r., I CZ 43/16, że

zaskarżone postanowienie – którym oddalono zażalenie powoda od pkt II

postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z 24 maja

2024 r. (sygn. akt I C 176/22/P) wydanego w przedmiocie oddalenia wniosku o

przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

oraz odrzucenia tego wniosku jako spóźnionego – nie należy do kategorii

postanowień wymienionych w tym przepisie. Regulacja art. 3981 § 1 k.p.c. wyłącza

III CZ 235/25

2

dopuszczalność skargi kasacyjnej od innych niż wskazane w nim prawomocnych

postanowień sądu drugiej instancji, chociażby kończyły one postępowanie

w sprawie.

Zażaleniem skierowanym do Sądu Najwyższego powód w całości zaskarżył

postanowienie Sądu Okręgowego z 7 sierpnia 2025 r. w przedmiocie odrzucenia

skargi kasacyjnej. Skarżący zarzucił naruszenie art. 3981 § 1 k.p.c. poprzez jego

wadliwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wyłącza on możliwość

wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o oddaleniu zażalenia od

postanowienia o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

i związanego z nim postanowienia o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu

do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a w konsekwencji zarzucił

naruszenie art. 3986 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie

skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, mimo istnienia podstaw do jej

rozpoznania. Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy błędnie

zinterpretował zakres zastosowania art. 3981 § 1 k.p.c., przyjmując zbyt wąską

wykładnię tego przepisu, wyłączając możliwość zaskarżenia postanowienia

o oddaleniu zażalenia. Wskazał, że postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca

2025 r. ma charakter kończący postępowanie w zakresie żądania sporządzenia

uzasadnienia wyroku, ponieważ pozbawia go możliwości merytorycznego

zaskarżenia rozstrzygnięcia. Skarżący powołał się na orzecznictwo, w którym –

jego zdaniem – podkreślono dopuszczalność skargi kasacyjnej od prawomocnych

postanowień kończących postępowanie, nawet niewymienionych wprost w art. 3981

§ 1 k.p.c. Podniósł, że przyjęta przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 3981 § 1 k.p.c.

jest nadmiernie zawężająca i sprzeczna z konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Wskazał, że – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i Sądu

Najwyższego – przepisy proceduralne powinny być interpretowane w sposób

zapewniający stronie realny dostęp do sądu. Podniósł, że odrzucenie skargi

kasacyjnej pozbawiło go możliwości zaskarżenia – jak twierdzi – istotnego

naruszenia prawa procesowego przez Sąd Rejonowy, który oddalił wniosek

o przywrócenie terminu bez należytego zbadania okoliczności, a w konsekwencji

III CZ 235/25

3

odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku z 5 lipca 2023 r., a brak uzasadnienia

wyroku uniemożliwia mu skuteczne korzystanie ze środków zaskarżenia i narusza

prawo do rzetelnego procesu. Wskazał, że postanowienie o oddaleniu zażalenia

faktycznie kończy postępowanie w przedmiocie sporządzenia uzasadnienia

i pozbawia go prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnia się, że istota zażalenia

wnoszonego do Sądu Najwyższego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia

skargi kasacyjnej (art. 3941 § 1 k.p.c.) sprowadza się do formalnej kontroli

zaskarżonego postanowienia sądu drugiej instancji, tj. ustalenia, czy rzeczywiście

występują przeszkody uniemożliwiające skuteczne zainicjowanie postępowania

kasacyjnego poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W ramach tego postępowania

Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ingerowania w kompetencje merytoryczne

sądu drugiej instancji ani do badania prawidłowości materialnoprawnej podstawy

wydanego orzeczenia czy też korygowania ewentualnych uchybień procesowych,

które mogłyby mieć wpływ na treść orzeczenia. Działania te realizowane są przez

Sąd Najwyższy wyłącznie w postępowaniu kasacyjnym (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 23 marca 2022 r., II UZ 32/21, z 13 stycznia 2022 r.,

II UZ 66/21, z 13 stycznia 2022 r., II UZ 31/22, z 22 lutego 2023 r., III CZ 332/22).

Zakres kontroli Sądu Najwyższego w niniejszym postępowaniu

zażaleniowym ogranicza się zatem do oceny prawidłowości decyzji procesowej

Sądu Okręgowego o odrzuceniu skargi kasacyjnej powoda na podstawie art. 3986

§ 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że skarga kasacyjna powoda była

niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje

wyłącznie od: (1) prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, (2) postanowienia

w przedmiocie odrzucenia pozwu oraz (3) postanowienia w przedmiocie umorzenia

postępowania – o ile kończą postępowanie w sprawie. Katalog ten ma charakter

zamknięty i nie podlega wykładni rozszerzającej, co wielokrotnie podkreślano

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia: z 11 sierpnia

III CZ 235/25

4

2016 r., I CZ 43/16, z 13 listopada 2019 r., II UZ 44/19 i z 29 kwietnia 2021 r., I PSK

110/21).

Wymaga podkreślenia, że art. 3981 § 1 k.p.c. wyraźnie przewiduje, że skarga

kasacyjna może być wniesiona tylko na dwa rodzaje postanowień: w przedmiocie

odrzucenia pozwu oraz umorzenia postępowania, kończących postępowanie

w sprawie. A contrario, skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowień sądu

drugiej instancji oddalających zażalenia na postanowienia incydentalne sądu

pierwszej instancji, które nie mieszczą się w katalogu art. 3981 § 1 k.p.c. Regulacja

ta wyłącza dopuszczalność skargi kasacyjnej od innych niż enumeratywnie

wymienione prawomocnych postanowień sądu drugiej instancji, nawet jeżeli kończą

one postępowanie w sprawie. Od pozostałych postanowień sądu drugiej instancji

stronie może przysługiwać zażalenie do Sądu Najwyższego lub innego składu sądu

drugiej instancji, jeżeli dopuszczalność tego środka zaskarżenia wynika z art. 3941

bądź - odpowiednio - art. 3942 k.p.c. Wymóg „kończenia postępowania w sprawie”

odnosi się wyłącznie do postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu lub

umorzeniu postępowania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada

2024 r., III CZ 174/24).

Postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca 2025 r., od którego wniesiono

skargę kasacyjną, nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 3981 § 1

k.p.c. Dotyczyło ono oddalenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku

o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz oddalenia wniosku o przywrócenie

terminu do dokonania tej czynności. Tego rodzaju orzeczenia mają charakter

incydentalny i nie podlegają kontroli kasacyjnej. Postanowienie to nie jest zatem

postanowieniem w przedmiocie odrzucenia pozwu ani umorzenia postępowania,

o których mowa w art. 3981 § 1 k.p.c.

Podniesione w zażaleniu zarzuty dotyczące zawężającej wykładni art. 3981

§ 1 k.p.c. nie mogą zostać uwzględnione. Skarżący formułuje je w oderwaniu od

systemowej funkcji skargi kasacyjnej oraz pomijając ugruntowaną linię orzeczniczą

Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przepis ten określa katalog zamknięty

orzeczeń podlegających kontroli kasacyjnej. W konsekwencji niedopuszczalne jest

stosowanie wykładni rozszerzającej, niezależnie od tego, jakie skutki procesowe

III CZ 235/25

5

dane postanowienie wywołuje dla strony. Sąd Najwyższy wskazuje, że sam fakt, iż

określone rozstrzygnięcie definitywnie zamyka stronie drogę do dokonania dalszych

czynności procesowych, nie nadaje mu charakteru postanowienia „kończącego

postępowanie w sprawie” w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. Ocena ta ma charakter

obiektywny i nie zależy od subiektywnej sytuacji procesowej stron. Postanowienia

dotyczące przywrócenia terminu oraz sporządzenia uzasadnienia orzeczenia mają

charakter czynności incydentalnych, których ustawodawca nie objął kontrolą

kasacyjną. Argumentacja skarżącego zmierza w istocie do zastąpienia ustawowej

konstrukcji dopuszczalności skargi kasacyjnej oceną funkcjonalną, której przepis

art. 3981 § 1 k.p.c. nie przewiduje. Sąd Najwyższy nie może w drodze wykładni

kreować nowych podstaw dopuszczalności tego środka zaskarżenia.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia prawa do sądu. Skarga kasacyjna

jest środkiem nadzwyczajnym, którego zakres może być ustawowo ograniczony.

Ograniczenie dostępności i dopuszczalności skargi kasacyjnej nie stanowi

naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, czy też tego prawa gwarantowanego

wiążącymi Rzeczpospolitą Polską normami prawa międzynarodowego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2025 r., I CSK 28/25).

Zarzuty dotyczące oceny przesłanek przywrócenia terminu czy

prawidłowości działań sądu pierwszej instancji pozostają irrelewantne dla oceny

dopuszczalności skargi kasacyjnej. Mogłyby być rozpoznane wyłącznie w ramach

postępowania kasacyjnego, o ile skarga kasacyjna byłaby dopuszczalna,

co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skoro skarga kasacyjna została wniesiona

od orzeczenia, od którego nie przysługuje, to Sąd Najwyższy nie ma podstaw

do ich merytorycznej oceny.

Wobec powyższego zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu

na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Dariusz Dończyk

III CZ 235/25

6

(A.G.)

[a.ł]